Táin Bó Cúailnge

From Wikisource

Jump to: navigation, search
Wikipedia logo
Look up Táin Bó Cúailnge in Wikipedia, the free encyclopedia.

The Táin Bó Cúailnge is an Irish legend.

[edit] Original Old/Middle Irish Version

Source: http://www.ucc.ie/celt/published/G301012.html

[edit] Táin Bó Cúailnge

p.1 [A] Táin Bó Cúailnge inso sís.

‘Tarcomlad slóiged mór la Connachtu .i. la h-Ailill & la Meidb , & h-etha h-úaidib cossna trí chóiced aili. Ocus foíte techta ó Ailill co secht macu Mágach .i. co h-Ailill , co Ánlúan , co Moccorb, co Cet, co Én & Bascall & Dóche, trícha cét la cach n-áe, & co Cormac Cond Longas mac Conchobair cona thríb cétaib boí for condmiud la Connachta. Tecait uile íarum co m-batar hi Crúachnaib Aí.’

‘Trí luirg didiu do Chormac oc tochim do Chrúachnaib.’

‘In cétna lorg broitt brecca i forcipul co filliud impu. Fortíi berrtha foraib. Léini fo thairinniuth cota nglún, & fotalscéith foraib & manaís lethanglas for crund midsing i l-láim cech fir.’

‘In lorg tánaisi broit dubglasa impu-side & lénti co n-dercintliud co h-orcnib sís, & monga tara cenna síar, & lubne gela foraib & slega cóicrinne inna lámaib.’

‘Ní h-é Cormac beus,’ ‘or Medb. Tic an tres lorc dano. Broitt chorcra impu & lénte culpatacha fo derggintslaid co traigthe, & berrthai slechtai co guaille, & cromscéith co fáebraib condúala impu & turre rígthige i l-láim cach fir.’

‘Is é Cormac inso h-ifechtsa,’ ‘ or Medb. Doecmalta dano íarum ceithre cóiced h-Érend co m-bátar hi Crúachnaib Aíi. Ocus nís teilcset a fáthi & a n-druíd ass sein co cend cóicthigis oc irnaidi seóin.’

‘Asbert Medb íarum fria h-araid a l-láa documlásat:’ ‘Cach óen scaras sund trá indiu,’ ‘ol sí,’ ‘fria chóem & a charait, dobérat maldachtain form-sa úair is mé dorinól in slúagad sa ".’ ‘An-su didiu,’ ‘ol in t- ara,’ ‘co n-imparrá in carpat deisel & co tí nert in t-seúin ara tísam ar frithisi.’ {LU lines 4510-4545}

p.2

29]

‘In tan didiu dosoí in t-ara forsin carpat & lotair do thecht ass co n-accatár in n-ingin macdacht remib. Folt buidi furri. Bratt brecc impe, delg n-óir and. Léine chulpatach co n-derggintslaid impe. Dá assa co foraib óir impu. Agad fochóel forlethan. Dí broí duba dorchaidi. {FOLIO 55b} Abrait duib dáin co m-bentaís foscod i m-medón a dá grúaide. Indar latt ropo di partaing imdéntai a beóil. Indar lat ba fross do némannaib boí inna bélaib .i. a fíaclai. Teóra trillsi fuirri .i. dí thriliss immo cend súas, trilis tara h-aiss síar co m-benad a dá colptha inna díaid. Claideb corthaire do findruine inna láim, esnaid óir and. Trí meic imlisse cechtar a dá súla. Gaisced lasin n-ingin & dá ech duba foa carput.’

‘Cia do chomainm-siu?’ ‘ol Medb frisin n-ingin.’ ‘Fedelm banfili do Chonnachtaib mo ainm-sea,’ ‘or ind ingen.’ ‘Can dothéig?’ ‘or Medb.’ ‘A h-Albain iar foglaim filidechta,’ ‘or ind ingen.’ ‘In fil imbass forosna lat?’ ‘or Medb.’ ‘Fil écin,’ ‘or ind ingen.’ ‘Décai dam-sa didiu co b- bia mo fechtas.’

‘Dosnécce ind ingen íarum. Is and asbert Medb:’ ‘A Feidelm banfáith, co acci in slúag?’ ‘Frisgart Fedelm co n-epert:’ ‘Atchíu forderg, atchíu rúad.’ ‘Ní fír són ém,’ ‘ol Medb,’ ‘ar atá Conchobor ina chess i n-Emain & h-Ulaid imbi co neoch as dech a n-ócc, & ráncatár mo thechta-sa co tucsat fis scél dam-sa ass. Fedelm banfáith, co acca ar slúag?’ ‘ol Medb.’ ‘Atchíu forderg, atchíu rúad,’ ‘ol ind ingen.’ ‘Ní fír són,’ ‘ol Medb,’ ‘ar atá Celtchar macGuthidir co tríun h-Ulad imbi i n-Dún Lethglaisse, & atá Fergus mac Roeich meic Echdach lenni sund for longais co tríchait chét imbi. Fedelm banfaith, co acca ar slúag?’ ‘ol Medb.’ ‘Atchíu forderg, atchíu rúad,’ ‘ol ind ingen.’ ‘Ní báa aní sin trá,’ ‘ol Medb,’ ‘ar bít imserga & círgala & fuili fordergga i cach slúag & i cach thaurchomrac dúnaid móir. Déca atheruch dúnd dano & abbair a fír frind. Feidelm banfaíth, co acca ar slúag?’ ‘Atchíu forderg, atchíu rúad,’ ‘ol Fedelm.[H] Conid and asbert:’{LU lines 4546-4577}

p.3

67]

            1. 1] Atchíu fer find firfes cles
               2] co lín créchta fora chnes
               3] lúan láith i n-airthiur a chind
               4] óenach m-búada a thulchind.
            2. 1] Fail secht n-gemma láith ngaile
               2] for lár a dá imlisse
               3] fil fuidrech fora glinni
               4] fil leind n-deirg n-drolaig immi.
            3. 1] Dofil gnúis as gráto dó
               2] dobeir mod don banchureo
               3] duni óc is álaind dath
               4] dofeith deilb n-dracuin don chath.
            4. 1] Cosmail innas a gaile
               2] fri Coin Culaind Murtheimne
               3] nocon fetar cúich in Cú
               4] Chulaind asa caini clú
               5] acht rofetur-sa amne
               6] is forderg in slúag sa de.
            5. 1] Atchíu fer mór forsin maig
               2] dobeir tres dona slógaib
               3] cethri claidbíni cles n-án
               4] fil i cechtar a dá lám.
            6. {FOLIO 56a} 1] Dá gáe bolga immosbeir
               2] cenmothá colg dét is sleg
               3] ardaric imbert don t-slúag
               4] sain gním fris téit cach n-arm uád.
            7. 1] Fer i cathfochrus bruit deirg
               2] dobeir in cosmail cach leirg
               3] ardaslig tar fonnad clé
               4] cotagoin in ríastarthe
               5] delb domárfas fair co se
               6] atchíu imrochlád a gné.
               {LU lines 4578-4606}
               p.4
            8. 99] 1] Ro gab toscugud don chath
               2] mani airlestar bid brath
               3] dóich lim iss é dobobsaig
               4] Cú Chulaind mac Súaldaim.
            9. 1] Slaidfid for slúagu slána
               2] fochiuchra for tiugára
               3] fáicfidi leis míli cend
               4] ní cheil in banfáith Fedelm.
           10. 1] Snigfid crú a cnesaib curad
               2] do láim laích bid lánpudar
               3] oirgfid ócu imregat fir
               4] do chlannaib Dedad meic Sin
               5] beit cuirp cerbtha caínfit mná
               6] la Coin na Certa atchíu-sa.
         a.

[M] [r.] ‘In lúan iar samain is and documlaiset. Iss e dollotar sairdes a Crúachnaib Aíi .i. for Muicc Cruinb, for Terloch Teóra Crích, for Túaim Móna, for Cúil Sibrinne, for Fid, for Bolga, for Coltain, for Glúne Gabair, for Mag Trego, for Tethbai túascirt for Tethbai descirt, for Tíarthechta, for Ord, for Slaís fadess, for Indiuind, for Carnd, for Ochtrach, for Midi, for Findglassa Assail, for Deilt, for Delind, for Sailig, for Slaibre, for Slechtai selgatar, for Cúil Sibrinni, for Ochuind fadess, for h-Uatu fathúaid, for Dub, for Comur fadess, for Tromma, for Othromma sair, for Sláini, for Gort Sláni, for Druim Licce fadess, for Áth n-Gabla, for Ardachad, for Féraind fothúaid, for Findabair, for Assi fadess, for Drúim Sálfind, for Druim Caín, for Druim Mac n-Dega, for Eódond Mór, for Eódond m-Bec, for Méthe Tog, for Méthe n-Eóin, for Druim Cáemtechta, for Scúaip, for Imscúaip, for Cend Ferna, for Baile, for Aile, for Báil Scena, for Dáil Scena, for Fertse, for Ross Lochad, for {LU lines 4607-4634}

p.5

129] Sále, for Lochmach, for Ánmag, for Deind, for Deilt, for Dubglaiss, for Fid Mór, for Colbtha, for Crond h-i Cúalngi.’[r. ends] ‘A Findabair Chúalngi is ass fodáilte in t-slóig h-Érend fón cóiced do chuingid in tairb. Ár ropo thairsiu sin dochótar céin co ráncatar Findabair.’

Finit a titulrad. Incipit in scél iar n-urd. {FOLIO 56b} In scél iar n-urd inso sís.

‘Ó dodeochatár a cétna n-ude a Crúachnaib co m-bátár hi Cúil Sibrinne, asbert Medb fria h-araid ara n-indled a noí carpti dí coro lád cor isin dúnad co n-accad dús cía lasmboth scíth & lasmboth laind techt in t-slógaid. Focress a phupall colléic for Ailill & sudighthe a thincur eter choilcthe & brothracha. Fergus mac Róich didiu for láim Ailello isin phupull. Cormac Cond Longas mac Conchobair fora láim-sidi. Conall Cernach fora láim-side. Fiacha mac Fir febe fora láim-side, mac ingine Conchobair. Medb ingen Echach Fedlig fora láim aili do Ailill. Findabair ingen Ailella & Medbi fora láim-sidi. Cenmothá fossu & timthirthidi insin. Tic Medb iar n-déscin in t-slóig & asbert ba n-espa do chách dul in t-slógaid dían téset in trícha cét Galíon.’ ‘Ced ara tánsi na firu?’ ‘or Ailill.’ ‘Ní dá tánsem dam,’ ‘ol Medb.’ ‘It ána ind óic. In tan ro m-boí cách oc gním a sosta, ro scáig dóib-seom tuga a sosta & fune a m-bíd. In tan ro m-boí cách oc praind, ro scáig praind dóib-seom h-i suidiu, & ro bátár a cruti ocaó n-airfitiud. Is espa didiu,’ ‘ol Medb,’ ‘a techt. Is foraib bíaid búaid in t-slóig.’ ‘Is airiund arbáget dano,’ ‘or Ailill.’ ‘Ní regat lend,’ ‘ol Medb.’ ‘Anat didiu,’ ‘ol Ailill.’ ‘Nach ainfet dano,’ ‘ol Medb.’ ‘Ficfit fornd iar tiachtain dúin,’ ‘ol sí,’ ‘& gébtait ar tír frind.’ ‘Ceist, cid dogéntar friu,’ ‘or Ailill,’ ‘innách maith a n-anad nách a techt? {LU lines 4635-4666}

p.6

162] ’ ‘A n-guin!’ ‘ol Medb.’ ‘Ní chélam as banchomairle,’ ‘or Ailill.’ ‘Ní maith a n-asbir la sanais ón,’ ‘ol Fergus.’ ‘Nímaricfe, úair is áes comhchotaig dúinni 'nar n-Ultaib, acht má non gontar uli ".’ ‘Cid ed ón dorigénmaís-ni,’ ‘ol Medb,’ ‘ár atú-sa sund mo sainteglach díb tríchtaib cét,’ ‘ol sí,’ ‘& atát na secht Mane.i. mo secht meic secht tríchait cét. Cotaroí a toccad,’ ‘ol sí,’ ‘.i. Mane Máthramail & Mane Athramail & Mane Mórgor & Mane Mingor & Mane Móepirt — .i. iss éside Mani Milscothach — Mane Andóe & Mane Cotageib Ule — is éside tuc cruth a máthar & a athar & a n-ordan díb línaib.’ ‘Nípa fír són,’ ‘ol Fergus,’ ‘atát secht ríg sund din Mumu & trícha cét la cech n-áe comchotach dúinni 'nar n-Ultaib. Dobér-sa cath duit,’ ‘ol Fergus,’ ‘for lár in dúnaid h-i tám cosna secht tríchtaib cét sin & com thríchait chét fadéin & co tríchait chét na n-Galión. Acht ní thacér-sa aní sin,’ ‘ol Fergus.’ ‘Airlifim-ni na h-ócu chena conná gébat forsin t-slóg. Secht tríchaith {FOLIO 57a} chét déac lenni h-i sund,’ ‘ol Fergus,’ ‘iss é lín ar n-dunaid cenmothá ar n-dáescorslúag & ar mná — ar itá a rígan la cach ríg sund h-i comaitecht Medba — & cenmothá ar maccáemu. Iss é in t-ochtmad trícha chét déac inso .i. trícha cét na n-Galión. Fodáilter fón slóg ule.’ ‘Cumma lem,’ ‘ol Medb,’ ‘acht ná robat isin chaír chomraic i táat.’ ‘Is ed dogníth and íarum. Fodailte in Galióin fón slóg.’

‘Dollotár ass arna bárach do Móin Choíltrae. Dosnáirthet ocht fichit oss n-allaid and i n-óenalaim. Cúartait impu. Nos gonat íarom . Nách airm thrá i m-buí fer donaib Galiónaib is h-é arddaánaic, acht cóic oss arránic in slóg ule díib. Dotháegat iar sudiu i m-Mag Trego & scurit and & arfognat dóib.’

‘Asberat-som is and sin ro gab Dubthach in láid seo:’

            1. 1] Atmaid nád chúalaid co s-se
               2] costecht fri tress n-Dubthaige
               3] slúagad n-imdub arubthá
               4] fri Findbend mná Ailellá.
               {LU lines 4667-4693}
               p.7
            2. 194] 1] Doficfe in slúagadach
               2] gébas ar cend éte Murthemne
               3] ibait fíaich lugbairt lacht
               4] di gnáis inna muccaide.
            3. 1] Gébaid Crann fóitech friíthu
               2] nís léicfe i Murthemniu{YBL lines 206-220}3] con roisc opair fer Féne
               4] isin t-sléib túad Ochaíni.
            4. 1] Crib ol Ailill fri Cormac
               2] taít co comsaigid far mac
               3] ní tháet di magaib in búair
               4] nach robda fúam in t-slúaig.
            5. 1] Bid cath inso iarsind úair
               2] la Meidb co tríun in t-slúaig
               3] bíait colnai de iné de
               4] dianub thí in ríastarthe.

‘Dosfóbair thrá ind Némain la sodain & níp sí sin adaig ba sámam dóib la buadris ind athig triana chotlud. Foscerdat inna buidne fo chétóir & focherd dírna mór din t-slóg co luid Medb día chosc.’

‘Dothíagat íarom co feótár i n-Gránairud Tethba túascirt, iar tabairt imthúsa fordallaig forsin slúag dar grellacha & dar sruthra. Dobreth robud ó Fergus i suidiu co h-Ultu ar chondalbi. Bátir-side h-i cess calléic acht Cú Chulaind & a athair .i. Súaltaim. Dolluid Cú Chulaind & a athair iar ríachtain ind robaid ó Fergus co m-bátár i n-Iraird Cuillend oc frecomét in t-slúaig and.’

‘Attá menma in t-slóig ocom innocht,’ ‘ol Cú Chulainn fria athair.’ {LU lines 4694-4727}{YBL lines 221-242}

p.8

222] ‘Ortha úan co r-robud do Ultaib. Isim écen-sa techt i n-dáil Fedelm aeNoíchride — .i. i n-dáil a h-inailte boí i comair Con Culaind i n-dormainecht — dim glinniu fadéin dochóid friae.’ ‘Dogní id n-erchomail íarom ría techt & scríbais ogum inna menoc, & focheird im úachtar in chorthe. Dobreth didiu túus na conaire do Fergus ríasin slúag. {FOLIO 57b} Luid Fergus didiu fordul mór fadess co fórsed do Ultaib terchomrac slóig. Ar chondailbi doróni-seom sin. Airigthi Ailill & Medb. Ba and asbert Medb:’

            1. 1] A Ferguis, is andam amne
               2] cinnas conaire cingme
               3] fordul fadess nó fothúaid
               4] tíagmai tar cach n-ailetúaith.
            2. 1] Atotágathar dia m-brath
               2] Ailill Aíe lía slúagad.
               3] ní tharat menmain co se
               4] do thús inna conaire.
            3. 1] Máso chondalbi dogní
               2] ná tuíd inna echraidi.
               3] bés adchotar nech aile
               4] do thosach na conaire.

‘Ro recair Fergus:’

            1. 1] A Medb, cid not medraisiu
               2] ní cosmail fri mrath inse.
               3] is la h-Ultu, a ben, trá
               4] a tír tarndotuidisa.
            2. 1] Ní ar amlessaib in t-slúaig
               2] tíagu cech fordul a h-úair.
               3] do imgabáil in mórgeine
               4] immandig Mag Murthemne.
            3. 1] Ní arná corad mo chiall
               2] arna fordulu no tíag.
               3] dús in rimgaib ced iar tain
               4] Con Culaind mac Súaltaim.

{LU lines 4728-4756}{YBL lines 243-264}

p.9

256] ‘Tecait trá co m-bátár i n-Iraird Chuillend. Eirr & Inell, Foich & Fochlam a n-da ara, cethri meic Iraird meic Ánchinne, it éside no bítis remaín résin slóg do imdidnad a m- bretnas & a fortcha & a m-brat ar nácha salchadh dendgor in dírma. Fogabat-side in n-id focheird Cú Chulaind & arigsitár in geilt geltatár ind eich. Ar geltatar dá ech Súaltaim a fér cona bun a talam. Lelgatár immorro dá ech Con Culaind in n-úir co r-rici na clocha i n-degaid ind feúir. Sudit íarom co tánic in slóg & aruspettet a n-áes ciúil. Dosberat i l-láim Fergusa meic Róich in n-id. Arléga-side in n-ogum boí isind id. Asbert Medb iar tiachtain:’ ‘Cid frisin n-anaid and?’ ‘Anmai,’ ‘or Fergus,’ ‘frisin n-id n-ucut. Atá ogam inna menuc, & iss ed fil and:’ ‘ ná tíagar secha co n-étar fer ro láa id samlaid cona óenláim, & óenslat día tá, & friscuriur mo phopa Fergus. ’ ‘Fír,’ ‘ol Fergus,’ ‘Cú Chulaind rod lá & it é a eich geltatar in mag so.’ ‘Ocus dambeir i l-láim in druad, & cachain Fergus in láid so sís:’

            1. 1] Id inso, ced sloindnes dún?
               2] ind id cia fo tá a rún?
               3] cía lín ro lá insé,
               4] inn úathed nó in sochaide?
            2. 1] In déne erchóit don t- slúag
               2] má docóiset ude n-úad?
               3] finnaid, a n-druíde, ní ar sin
               4] cid frisi farcbad in t-id.

‘In druí dixit:’

            1. 1] Crephnas churad caur rod lá
               2] lánaingces for erreda,
               3] astúd rurech ferg i n-dá
               4] óenfer co n-óenláim ro lá.
               {LU lines 4757-4784}{YBL lines 265-291}
               p.10
            2. 286] 1] In nách diá réir slúag ind ríg
               2] inge má ro choilled fír
               3] conid ro lá úaib nammá
               4] óenfer amal fer ro lá.
               5] nocon fetur acht insin
               6] ní frisi corthe in t-id.
         Id inso.c.s.

‘Asbert Fergus íarom friu:’ ‘Má sáraighte in n-id se,’ ‘ol sé,’ ‘nó má thíastá secha, cia beith i l-láim duni nó i taig fó glas, ricfe i n-dead ind fir ro scríb in n-ogum n-ind, & génaid-side guin dune díb ríam-matain mani láa nech úaib id samlaid.’ ‘Ní h-áil dúinni ém guin dune dín fó chétóir,’ ‘ol Ailill.’ ‘Regmai for muncind ind feda móir ucut frind andes, & ní ragam tairiseom eter. {FOLIO 58a}’ ‘Ra selgatár na budni íarom in fid résna carptib. Iss ed ainm in puirt sin Slechta. Is and atá Partraige. Mad iar n-arailib immorro dorala and so imacallaim eter Medb & Fedelm banfáith, amal ro innisimar remoind, & dano is iarsind frecra do rat-si for Medb ro slechtad in fid .i.’ ‘Déca dam,’ ‘or Medb,’ ‘co bia mo fechtas.’ ‘Is anso dam,’ ‘or ind ingen.’ ‘Níro láim súil toraib isind fid.’ ‘Is ar bías ón,’ ‘or Medb.’ ‘Silsimini in fid.’ ‘Dogníther dano aní sin. Conid sed ainm in puirt sin Slechta. Feótár íarom i Cúil Sibrille. Ferais snechta mór forru co fernnu fer & co drochu carpat. Bá moch a m-matan arna bárach do érgiu. Nírbo h-í sin adaig ropa sám dóib lasin snechta, & ní airgénsat bíada dóib ind adaig sin. Nípo moch didiu dolluid Cú Chulaind asa bandáil. Anais co foilc & co fothraic. Dotháet íarom for lorg in t-slóig.’ ‘Ní má lodmar dó,’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘ná mertamar Ultu. Ro léicsem slóg forru cen airfius. Cure airdmius dún tarsin slóg,’ ‘ol Cú Chulaind fri Lóeg,’ ‘co fessamar lín in t-slóig. {LU lines 4785-4813}{YBL lines 292-321}

p.11

318] ’ ‘Dogní Lóeg aní sin & asbeir fri Coin Culaind:’ ‘Is mesc lim-sa,’ ‘ol sé,’ ‘aní siu. Ni ermaisim.’ ‘Nípá mesc atchíu acht co rísa,’ ‘ol Cú Culaind.’ ‘Tair isin carpat didiu,’ ‘or Láeg. Tic Cú Chulaind isin carpat & focheird airdmius forsin lorg iar céin móir.’ ‘Cid tussu,’ ‘or Láeg,’ ‘ní réid fort.’ ‘Is assu ém dam-sa,’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘oldás dait-siu, air itát trí búada form-sa .i. búaid roisc & intliuchta & airdmessa. Ro láosa didiu trá,’ ‘ol sé,’ ‘fomus forsaní sin. Ocht tríchait chét déac inso,’ ‘ol sé,’ ‘ara rím, acht forodlad in t-ochtmad trícha chét fón slóg n-ule conid mesc fria rím .i. trícha chét na n-Galión.’ ‘Dolluid Cú Chulaind íarom timchell in t-slóig co m-boí oc Áth Grencha. Benaid gabail i sudiu óenbéim cona chlaidiub, & sáidsius for medón na glassi cona díchtheth carpat friae di síu nách anall. Dofuircet oco Eirr & Inell, Fóich & Fóchlam a n-dá ara. Benaid-som a cethri cinnu díb & focheird for cethóra benna na gabla. Is de atá Áth n-Gabla. Tíagait íarom eich in chethrair i n-agid in t-slóig, & a fortchai forderga foraib. Indar leó bá cath boí ara cind isind áth. Dothéit buden úadib do déscin ind átha. Ní acatár ní and acht slicht ind óencharpait & in gabul cosna cethri cinnu, & ainm ogaim íarna scríbend ina tóeb. Ric in slúag uli la sodain.’ ‘In diar muintir-ni na cenna ucut?’ ‘ol Medb.’ ‘Is diar munitir-ni ón & is diar forclidib,’ ‘or Ailill. Ardléga fer díb in n-ogum ro boí i tóeb na gabla .i.’ ‘Óenfer rod lá in gabuil cona óenláim & ní théssid secce conda rala nech úaib co n-áenláim cenmothá Fergus.’ ‘Is machtad,’ ‘ol Ailill,’ ‘a thraite ro bíth in cethror.’ ‘Nápad ed bas machdad {FOLIO 58b} lat,’ ‘ol Fergus.’ ‘Bad béim na gabla dia bun óenbéim, & mássu óenleód a bun, is crichidiu de, & a intádud in tucht sa, ol ní claide ro clas rempe & is a íarthur carpait ro lád co n-óenláim. {LU lines 4814-4837}{YBL lines 322-347}

p.12

351] ’ ‘Dingaib dind in n-écin seo, a Fergus,’ ‘ol Medb.’ ‘Tucaid carpat dam-sa trá,’ ‘ol Fergus,’ ‘conda tuc-sa ass co n-dercaiss inn óenleód a bun.’ ‘Brissis Fergus íarom cethri carptiu déac día cairptib combo assa charput fessin dosbert a talmain co n-aca ba óenléod a bun.’ ‘Is tabartha do airi,’ ‘ol Ailill,’ ‘indass in cheniúil cosa tíagam. Érgnad cách uaib a bíad. Nírbo sám dúib irraír lasin snechta. Ocus innister dún ní do imthechtaib & airscélaib in cheniúil cosa tíagam.’ ‘Is and sin trá adfessa dóib imthechta Con Culaind. Imcomairc Ailill íarom:’ ‘Inn é Conchobar dorigni seo?’ ‘Nach h-é,’ ‘ol Fergus.’ ‘Ní tergad-side co h-or críche cen lín catha immi.’ ‘Ceist, inn é Celtchar mac Uthidir?’ ‘Nach h-é. Ní thargad-side co h-or críche cen lín catha imbi.’ ‘Ceist, inn é Éogan mac Durthacht?’ ‘Nach h-é,’ ‘ol Fergus.’ ‘Ní thargad-side tar or críche cen tríchait carpat n-imrind imme. Is é fer dogénad in gním,’ ‘ol Fergus,’ ‘Cú Chulaind. Is é no benfad a crand óenbémim dia bun & no génad in cethrur ucut h-i prapi ro m-bíthá & doragad dochom críche & a ara.’

Inna formolta inso sís.

‘Cinnas fir,’ ‘ol Ailill,’ ‘in Cú rochúalammár la h-Ultu? Cia h-áes in gillai sin is irdairc?’ ‘Ní h-andsa ém,’ ‘ol Fergus.’ ‘Inna chóiced bliadain luid dia cluchiu cosin macraid do Emain Machi. Issin t-sessed bliadain luid do foglaim gaiscid & chless la Scáthaig. Isin t-sechtmad bliadain gabais gaisced. Isin t-sechtmad biladain déc a áes ind inbaid sea.’ ‘Inn é sin as andsam fil la Ultu?’ ‘ol Medb. {LU lines 4838-4869}{YBL lines 348-381}

p.13

382] ’ ‘For cach n-aí ém,’ ‘ol Fergus.’ ‘Ní fairgéba-su ar do chind láech bas andsu, ná rind bas áigthidiu ná bas altnidi na bas athlaimi, nó láth bas luinniu, ná fíach bas feólchairiu, ná comlond a áesa ródsá co trían, ná léo bas feochru, ná cláriud comlaind ná h-ord esorcthe ná comla ergaile ná bráth for buidne ná ergaire mórslúaig bas inraici. Ní fuircéba-su and fer rosasad a áes & a ás & a erriud & a erúath, a erlabra, a áinius, a irdarcus, a guth, a chruth, a chumachta, a chrúas, a chless, a gaisced, a béim, a bruth, a barand, a búaid, a bráth, a búadrisi, a foraim, a fómsigi, a fianchoscur, a déni, a tharptigi, a dechrad co cliuss nónbair for cach rind amal Choin Culaind.’ ‘Ní dénaim-sea báa de sin,’ ‘ol Medb.’ ‘I n-óenchorp atá-side. {FOLIO 59a} fodaim guin. Ní móu gabáil, lasanní is áes ingini macdacht insin & ní thángatár a fergníma beus.’ ‘Ní ar ni són,’ ‘ol Fergus.’ ‘Nibo machdad dagním do dénam dó-ssom indiu, ar cid in tan ba sóo-som, batir ferdai a gníma.’

Na Macgnímrada inso sís.

‘Alta-som ém,’ ‘ol Fergus,’ ‘la máthair & la athair ocond Airgdig i m-Maig Murthemne. Adfessa dó airscéla na macraide i n-Emain. Ár bíit trí chóecait mac and,’ ‘ol Fergus,’ ‘oc cluchiu. Is amlaid domel Conchobar a flaith: trían ind laí oc déscin na macraide, a trían n-aill oc imbirth fidchille, a trían n-aill oc ól chorma conid gaib cotlad de. Cia bem-ni for longais ríam, ní fil i n-Ére óclaig bas amru,’ ‘ol Fergus.’ ‘Gudid Cú Chulaind día máthair didiu a lécud dochom na macraide. Ní rega, ’ ‘ol a máthair,’ ‘ condit roib cáemtecht di ánrodaib Ulad .’ ‘ Rochían lim-sa anad fri sodain, ’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘ Incoisc-siu dam-sa ced leth atá Emain .’ ‘ Fathúaidh amne, ’ ‘ol a máthair,’ ‘ & is doraid a n-ude,’ ‘ol sí.’ ‘ Atá Slíab Fúait etruib .’ ‘ Dobér indass fair, ’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘ amin .’ ‘Téit ass íarom & a scíath slissen laiss & a bunsach & a lorg áne & a líathráit. Focherded a bunsaig ríam conda gebed ar loss résiu dorotsad a bun for lár. {LU lines 4870-4897}{YBL lines 382-411}

p.14

418] Téit cosna maccu íarom cen naidm a fóesama forru ár ní théged nech cucu ina cluchimag co n-arnastá a fóesam forro. Ní fitir-som aní sin.’ ‘ Non sáraigedar in mac, ’ ‘ol Follomon mac Conchobair,’ ‘ sech rafetamár is di Ultaib dó. Arguntís do. Benaid fóo .’ ‘focherdat a trí cóecta bunsach fair & arsisetar isin scíath slissen uli les-seom. Focherdat dano a líathróite uli fair-seom & nos gaib-seom cech óenlíathróit ina ucht. Focherdat dano a trí cóectu lorg ána fair. Araclich-som conach ráncatár h-é, & gabais airbir díib fria aiss. Ríastartha immi-seom i sudiu. Indar lat ba tinnarcan asnort cach foltne ina chend lasa comérge conérracht. Indar lat bá h-oíbell tened boí for cach óenfinnu de. Iadais indara súil dó conárbo lethiu indás cró snáithaiti. Asoilgg alaile combo móir beólu midchúaich. Doérig dia glainíni co rici a h-óu. Asoilg a beólu coa inairddriuch combo écna a inchróes. Atreacht in lúan láith assa mulluch. Benaid fona maccu íarom. Doscara cóecait mac díib síu rístaís dorus n-Emna. Forrumai nónbor díib thorom-sa & Conchobar. Bámar oc imbirt fidchille. {FOLIO 59b} Lingid-som dano tarsin fidchill i n-degaid ind nónbair. Gaibid Conchobar a rig.’ ‘ Ní maith airráilter in macrad ,’ ‘ol Conchobar.’ ‘ Deithbir dam-sa, a popa Chonchobair, ’ ‘ol sé.’ ‘ Dosroacht do chluchiu óm thaig, óm máthair & óm athair, & ní maith ro m-bátar frim .’ ‘ Cia th' ainm-seo? ’ ‘ol Conchobar.’ ‘ Sétanta mac Súaltaim atomchomnaic-se & mac Dechtere do phethar-su. Níba dóig mo chompére sund .’ ‘ Ced náro nass do fóessam-su dano forsna maccu? ’ ‘ol Conchobar.’ ‘ Ní fetar-sa aní sin, ’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘ Gaib it láim mo fóesom airtho didiu .’ ‘ Atmu, ’ ‘ol Conchobar.’ ‘La sodain doella-som forsin macraid sethnón in taige.’ ‘ Ced taí dano dóib innossa?’ ‘ol Conchobar.’ ‘ Coro nastar a fóesom-som form-sa dano, ’ ‘ol Cú Chulaind. {LU lines 4898-4926}{YBL lines 412-441}

p.15

453] ’ ‘ Gaib it láim didiu, ’ ‘ol Conchobar.’ ‘ Atmu, ’ ‘ol Cú Chulaind. Lotár uli isa cluchemaig íarom & atarachtatár in maic h-í ro slassa and. Fosráthatar a mummi & a n-aiti.’

‘Fecht n-and dano,’ ‘or Fergus,’ ‘in tan bá gilla, ní chotlad i n-Emain Macha co matain.’ ‘ Inndis dam, ’ ‘ol Conchobar fris,’ ‘ cid ná cotlai .’ ‘ Ní dénaim, ’ ‘or Cú Chulaind,’ ‘ cen chomard frim chend & frim chossa .’ ‘Dobreth íarom la Conchobar coirthe fria chend & araile fria chossa, & dogníth imdai fo leith dó etarro. Luid in fecht n-aile dano araile fer día dúscud-som co m-ben-som dia durnd ina étan co r-ruc tulchlár ind étain co m-boí forsind inchind & cor thrascair in corthe cá rigid.’ ‘Rofes,’ ‘or Ailill,’ ‘robó dornd níad & ropo rig rúanada.’ ‘Ó sin trá,’ ‘ol Fergus,’ ‘ní laimthe-som do dúscad co n-dúsced a óenur.’ Aided na maccraide inso.

‘Baí in fecht n- aile dano oc áni líathráiti i m-maig in chluche fri Emain anair. Do leith dano dó a óenur frisna trí cóecto mac. Conboinged airthiu íarom cach cluchiu ind indas sin caidche. Gabaid in gilla oc sudiu imbirt a dornd foraib conid apad cóeca mac díib. Téit for teched la sodain co m-boí fo adurt imdai Conchobair. Conérget Ulaid imbi. Conérgim-se & Conchobar lais-seom. Conérig-som fón imdai dano co corastar de in n-imdai cosin tríchait láth n-gaile ro boí indi co m-boí for lár in tigi. Sedait Ulaid imbi la sodain isin tig. Córaigmit-ni íarom,’ ‘or Fergus,’ ‘& sídaigmít in macraid fris-seom iar sin.’ Cath Eógain meic Derthacht fri Conchobar inso.

‘Boí imnisse chatha eter Ultu & Eógan mac n-Durthacht. Tíagait Ulaid don chath. Fácabar-som inna chotlud. Maiti for Ultu. Fácabar Conchobar & Cúscraid Mend Macha & {LU lines 4927-4951}{YBL lines 442-468}

p.16

485] sochaide mór olchena. Dofúsci-seom a n-gol. Sínithi íarom co m-memdatar in dá liic ro bátár immi. Hi fíadnaise Bricriu ucut dorónad,’ ‘ol Fergus.’ ‘Atraig la sodain. Coitricim-se fris i n-dorus ind lis & mé athgaíte.’ ‘ Fuit! dia do bethu, a popa Fergus, ’ ‘ol sé.’ ‘ Cate Conchobar? .’ ‘ Ní etar-sa ’ ‘ol mé. Téit ass íarom. Ba dorcha ind adaig. Fóbair a n-ármach. Co n-acca ara chind in fer & leth a chind fair & leth fir aile fora {FOLIO 60a} muin.’ ‘ Congna lem, a Chú Chulaind, ’ ‘ol sé.’ ‘ Rom bíth & tucus leth mo bráthar ar mo muin. Beir síst lim .’ ‘ Ní bér, ’ ‘or sé. La sodain focheirt in n-aire dó. Focheird-som de. Immasínithar dóib. Doscarthar Cú Chulaind. Co cuala ní, in mboidb dinib collaib.’ ‘ Olc damnae laích fil and fo chossaib aurddrag!’ ‘La sodain fónérig Cú Chulaind & benaid a chend de cosind luirg áne & gabaid immáin líathráite ríam dar in mag.’ ‘ In fail mo phopa Conchobar isind ármaig se? .’ ‘Frisgair-side dó. Téit chuci conid n-acca issin chlud, & ro boí ind úir imbi do cach leth día díchlith.’ ‘ Cid día tánac isin n-ármag, ’ ‘ol Conchobar,’ ‘ co n-deochais úathbás and? .’ ‘Tanócaib asin chlud la sodain. Ní thurcébad sesser linni di thrénferaib Ulad ní bad chalma.’ ‘ Tair reond don tig ucut, ’ ‘ar Conchobar, co n-dernai tenid dam and. Ataí-seom thenid móir dó.’ ‘ Maith didiu, ’ ‘or Conchobar.’ ‘ Díanom thísad mucch fonaithe robadam beó .’ ‘ Rag-sa conda tuc, ’ ‘ar Cú Chulaind. Téit ass íarom. Co n-accai in fer ocond fulucht i m-medón ind feda, indara lám dó cona gaisciud inti, ind lám n-aill oc funi in tuircc ba mór a úathmaire ind fir. Fanópair-som arapa & dobeir a chend & a muicc laiss. Loingid Conchobar iar sin in torc.’ ‘ Tíagam díar tig, ’ ‘or Conchobar. {LU lines 4952-4983}{YBL lines 469-494}

p.17

521] Condrecat fri Cúscraid mac Conchobair. Bátár dano tromgona fair-side. Dobeir Cú Chulaind fora muin. Dollotár íarom a tríur co h-Emain Macha.’

Aided na trí nónbor inso & in fáth arná laimthé a n-guin ina cess.

‘Fecht aile dano bátár Ulaid inna nóendin. Ní bí nóenden linni íarom,’ ‘for Fergus,’ ‘for mnáib & maccaib nách for neoch bís fri crích n-Ulad anechtair nach for Coin Culaind & fora athair. Ocus ane ní lamar fuligud forro-som, ar conscescing in cess for intí nod goin nó a meth nó a garséle. Tonnecat trí nónbair a h-Insib Faíche. Lottar for in n-íarless tan bámár inar nóendin. Égit in bantrocht isind liss. Boí in macrad i m-maig in chluchi. Doíagat-side fóna h-égme. Amal atchoncatár in macrad na firu duba duabsecha, tíagait ar teched ule acht Cú Chulaind a óenur. Imbert-side na lámlecca foraib & a luirg áne foraib. Marbaid nónbor díib & fácbait cóeca cned fair-seom & documlat ass íarom olchena. Fer dorigni inna gníma sin inraptar lána a choic blíadna, nírbo machtad cé na thísed co h-or cocríchi & cé no éisged a cinnu don chethror ucut.’ Aided con na cerda inso la Coin Culaind & aní día fil Cú Chulaind fair-seom.

‘Rafetammár ém in n- gilla sin,’ ‘ol Conall Cernach,’ ‘& ní messaite fria fis is dalta dún. Nípu chían iarsin gním adchúaid Fergus indossa co n-derna-som bét n-aile. Dia forgéni Cauland cerdd óegidacht do Chonchobur, asbert Cauland íarom nábad sochaide no bertha chucai áir nípu du thír ná ferund dó a fuirec dorigni acht do thorud a dá lám & a tharnaguir. Luid Conchobar íarom & cóeca cairptech imbi do neoch {FOLIO 60b} ba sruthem & ba h-aeregdu inna caurad. Adell Conchobar laiss íarom a cluchemag. Ba bés dano dó do grés a n-adall & a tadall, oc techt & oc tuidecht, do chuingid a bennachda cosna maccu. Co n-accai íarom Coin Culaind oc áin líathróti {LU lines 4984-5016}{YBL lines 495-527}

p.18

553] frisna trí cóectu mac, & birt a ráena forru. In tan ba h-áin phuill dognítis, no línad-som in poll día líathrótib & ní chumcaitis in meic a ersclaige. In tan batir h-éseom ule dobidctis in poll, arachliched-som a óenur conná téged cid óenlíathróit ind. In tan bá n-imthrascrad dognítís, dorascrad-som na trí cóectu mac a óenur & ní chomraiced imbi-seom lín a thrascartha. In tan dano bá n-imdírech dognítis, dosnérged-som uli co m-bítís tornochta, & nocon ructaís-seom immorro cid a delg asa brot-som nammá. Ba h-amra la Conchobar aní sin. Asbert-side in eterbíad a gnimu acht tised dó co áes ferdatad. Asbert cách etardabíad. Asbeir Conchobar fri Coin Culaind:’ ‘ Tair lem ,’ ‘ol sé,’ ‘ dond fleid día tíagom dáig ot áegi .’ ‘ Nimda sáthech dom chluchi béos, a bobba Conchobair,’ ‘ol in gilla.’ ‘ Ragat-sa infar n-díaid .’ ‘Ó ráncatár uli íarom dond fleid, asbert Cauland fri Conchobar:’ ‘ In frithálid nech infar n-díaid? ’ ‘ol sé.’ ‘ Náthó, ’ ‘ol Conchobar. Nírbo chuman laiss dál a daltai inna díaid.’ ‘ Atá árchú lem-sa, ’ ‘ol Culand,’ ‘ Tri slabrada fair & triar cacha slabraide. A h-Espáin dosfucad. Léicther de dáig ar n-indili & ar cethra, & dúntar in less .’ ‘Tic in gilla fo sodain. Fónópair in cú. Nos fethed-som a cluche colléic. Focherded a líathróit & focherded a loirg ina díaid co m-benad in líathróit. Níbo móo in band oldás a chele. Ocus focheird a bunsaig inna n-díaid conda gebed re totim. Ocus níro thairmesc a chluchi immi ce ro boí in cú ocá ascnam. Torbais Conchobar & a muintir anísin connárbo étir leó a n-glúasacht. Indar leó ní faircbitís i m-bethaid ara cind cid ersloicthe in less. In tan didiu dolluid in cú chucai-seom, focheird-seom úad a líathróit & a loirg, & frisindle in coin cona díb lámaib .i. dobeir indara láim dó fri ubull brágat in chon ; dobeir araile fria chúl. Bentai frisin corthe inna farrad co sescaind cach ball de a lethe. Mad iar n-arailiu slicht immorro is a líathróit ro lá-som inna beólu co r-ruc a inathar thrít. {LU lines 5017-5042}{YBL lines 528-553}

p.19

588] Comérgit Ulaid ara ammus, araill díb for les araill for dorus liss. Damberat i n-ucht Conchobair. Fochertar armgrith mór leó .i. mac sethar ind ríg do folmaisiu a báis. Dothéit Culand issa tech la sodain. {FOLIO 61a}’ ‘ Fo chen duit, a maccáin, fo déig cridi do máthar. Messe immorro, ní mád airgénus fleid. Is bethu immudu mo bethu & is trebad immaig mo threbad i n-degaid mo chon. Conággaib ainech & anmain dam-sa, ’ ‘ol sé,’ ‘ in fer muintire ruccad úaim .i. mo chú. Robo dín & dítiu díar feib & ar n-indili. Ropo imdegail cacha slabra dún eter mag & tech .’ ‘ Ni mór bríg sin trá, ’ ‘ol in gilla.’ ‘ Ebéltair culén din chúani chétna lem-sa duit, & bíam cú-sa do imdegail do chethra & dot imdegail féin colléic cor ása in cú h-ísin & corop ingníma. Ocus imdíus -sa Mag Murthemne uile. Nocho m-bérthar úaim-se éit ná h-alma ass manip aurderg lim-sa .’ ‘ Bid Cú Chulaind t' ainm-siu íarom, ’ ‘or Cathbad.’ ‘ Maith lem cid ed mo ainm, ’ ‘ol Cú. Fer dorigni sin amdar lána a sé blíadna, nípu machdad cé dorónad-side dagním ind inbuid sea in tan ata lána a secht m-blíadna déc,’ ‘ol Conall Cernach.’

Aided trí mac Nechta Scéni inso sís.

‘Dogéni fecht n- aile dano,’ ‘ol Fiacha mac Fir febe. Boí Cathbad druí h-i fail a meic .i. Conchobair meic Nessa. Cét fer n-déinmech dó oc foglaim druídechta úad, is é lín doninchoisced Cathbad. Íarmifoacht araili dia felmaccaib do sudiu cid díambad maith a l-lá sa. Asber Cathbud ócláech no gébad gaisced and forbíad a ainm h-Érind co bráth ar gním gascid & no mértaís a airscéla co brát. Rochlunethar Cú Chulaind aní sin. Dothéit co Conchubar do chuingid gascid. Asbeir Conchobar: {LU lines 5043-5067}{YBL lines 554-579}

p.20

618] ’ ‘ Cia dorinchoisc sén duit? .’ ‘ Mo pobba Cathbad, ’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘ Rofetammar ém, ’ ‘ol Conchobar. Dobeir gaí & scíath dó. Bertaigthus for lár in taige conná ternó ní dona cúic gaiscedaib déc no bítís di imforcraid h-i tegluch Conchobair fri maidm n-airm nó fri gabáil n-gaiscid do neoch. Co tardad dó gaisced Conchobar féin. Falloing-side immorro éseom & bertaigthi h-é & bennachais in ríg bá gaisced & asbert:’ ‘ Céin mair túaith & cenél díanid rí in fer assa h-arm so .’ ‘Dafic íarom Cathbad chucu & asbeir:’ ‘ In gaisced gebes in gilla? ’ ‘or Cathbad.’ ‘ Ed, ’ ‘ol Conchobar.’ ‘ Ní sirsan do mac a máthar ém, ’ ‘ol sé.’ ‘ Ced ón, nach tussu ém donarchossaig? ’ ‘ol Conchobar.’ ‘ Nách mé écin, ’ ‘ol Cathbad.’ ‘ Cid dochana duit in bréc do imbirt form, a siriti? ’ ‘ol Conchobar fri Coin Culaind.’ ‘ A rí féne, ní bréc, {FOLIO 61b}’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘ Is h-é dorinchoisc sén dia felmacaib imbúarach & rachúala-sa fri h-Emain andess, dodeochad-sa chucut-su íarom .’ ‘ Is maith ane in láa, ’ ‘ol Cathbad.’ ‘ Is glé bid airdairc & bid animgnaid intí gébas gaisced and acht bid duthain nammá .’ ‘ Amra brígi són! ’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘ Acht ropa airderc-sa, maith lim cenco beind acht óenlá for domun .’ ‘A l-láa n-aile imchomairc araile fer dona druídib cid díambo maith a l-lá sin.’ ‘ Nech no ragad h-i carpat and, ’ ‘for Cathbad,’ ‘ forbíad a ainm h-Érind co bráth .’ ‘Roclunithar íarom Cú Chulaind sin. Dothét-side co Conchobar co n-epert fris:’ ‘ A popa Conchobair, ’ ‘ol sé,’ ‘ carpat dam-sa .’ ‘Dobeir-side carpat dó. Forrurim a láim eter dí fertais in charpait co m-mebaid in carpat. Brissis in dá charpat déac in cruth sin. Doberar dó íarom carpat Conchobair. Foloing-side h-éseom. {LU lines 5068-5095}{YBL lines 580-609}

p.21

653] Téit isin carpat iar sudiu & ara Conchobair leiss. Imsoí in t-ara .i. Ibor a ainm-side, in carpat foí-seom.’ ‘ Tair asin charpat fechtsa, ’ ‘ol in t-ara.’ ‘ It cóema na h-eich .’ ‘ Am cóem-sa dano, a maccán, ’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘ Tair riunn timchell n-Emna nammá, & rot bía a lúag airi .’ ‘Téit ón dano in t-ara & cotnéicnigidar Cú Chulaind iar suidiu co dáirled forsin slige do chelebrad dona maccaib,’ ‘ ocus condam bennachtaís in meic .’ ‘Gáid dó dano co táirled in sligid dorísi. Ó tháncatár ón dano, asbert Cú Chulaind frisin n-araid:’ ‘ Indaig brot forsin n-echraid trá, ’ ‘ol sé.’ ‘ Ced leth ón? ’ ‘ol in t-ara.’ ‘ Céin adindain in t-slige, ’ ‘or Cu Chulaind. Tecait di sudiu co Slíab Fúait. Forreccat Conall Cernach and. Do Chonall dano dorala imdegail in chóicid a l-lá sin, fo bíth no bíid cach láth gaile do Ultaib a l-lá h-i Sléib Fúait fri snádud neich dothíssad co n-airchetul nó do chomroc fri fer, combad and sin condrístá fris arná téised nech dochum n-Emna cen rathugud.’ ‘ Do sonmigi sin trá ’ ‘or Conall.’ ‘ Rob do búaid & choscor .’ ‘ Eirg-siu trá, a Chonaill, don dún & rom léic-sea oc forairi sund colléic, ’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘ Bid lór són, ’ ‘or Conall,’ ‘mád fri snádud neich co n-airchetul. Mád do chomruc fri fer immorro, is rom són dait-siu co se béus .’ ‘ Bés nípu h-écen ón etir, ’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘ Tíagam etarphort, ’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘ do déscin úan for fertais Locha Echtra. Is gnáth airiseom óc féne and .’ ‘ Is maith lim, ’ ‘or Conall. Tíagait ass íarom. Focheird-seom cloich asa thábaill co m-mebaid fertas carpait Conaill Chernaig.’ ‘ Cid frisind rolais in cloich, a maccáin? ’ ‘or Conall.’ ‘ Do phromad mo lám & dírge mo urchair, ’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘ Ocus is bés dúib-si far n-Ultaib ní réidid tar églinde. Airc-siu do Emain aridisi, a phopa Conaill, & rom léic-se sund oc forairi .’ ‘ Maith lim dano, ’ ‘or Conall. {LU lines 5096-5122}{YBL lines 610-638}

p.22

687] Ni dechaid {FOLIO 62a} Conall Cernach sech in magin sin iar sudiu. Téit Cú Chulaind ass íarom do Loch Echtra & ní fuaratar nech and ara chiund. Asbert in t-ara fri Coin Culaind ara n-urthaitís do Emain co társitís ól and.’ ‘ Acc, ’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘ Ced slíab inso thall? ’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘ Slíab Monduirnd, ’ ‘ol in t-ara.’ ‘ Tiagam co rísam, ’ ‘ol Cú Chulaind. Tíagait íarum co r-ráncatár. Iar riachtain dóib in t-slébe, imchomarcair Cú Chulaind íarom:’ ‘ Cia carnd n-gel inso thall i n-úachtor in t-slébe .’ ‘ Findcharnd, ’ ‘ol in t-ara.’ ‘ Ced mag aní thall? ’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Mag m-Breg, ’ ‘ol in t-ara. Adfét dó dano ainm cech prímdúne eter Themair & Cenandas. Adfét dó chétamus a n-íathu & a n-áthu, a n-airdirci & a treba, a n-dúne & a n-arddindgnu. Inchoiscid dó dano dún trí mac Nechta Scéne .i. Fóill & Fandall & Túachell a n-anmand-aidi.’ ‘ Indat éside asberat, ’ ‘or Cú Chulaind, nách móo fil do Ultaib i m-bethaid oldás ro m-beótar-som díb? .’ ‘ At é écin, ’ ‘ol in t-ara.’ ‘ Tíagom conda rísam, ’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘ Is gúais dúnn ém, ’ ‘ol in t-ara.’ ‘ Ní día imgabáil ám tíagma, ’ ‘ol Cú Chulaind. Tíagait ass íarom & scorit a n-eochu oc commor mána & aba allandess úas dún a chéle. Ocus sréthe in n-id boí forsin corthe róut a láma isin n-abaind & léicthe la sruth dáig ba coll n-geisse do maccaib Nechta Scéne aní sin. Arigit-side íarom & dothíagat a n-dochum, contuli Cú Chulaind íarom ocon chorthe iar lécud ind ide frissin sruth & asbert frisin n-araid:’ ‘ Ním dersaige fri úathad, nom díusca immorro fri sochaide .’ ‘Ba h-imecal immorro in t-ara colléic & indlid-side a charpat & dosrenga a fortgae & a forgaimniu ro bátár fo Choin Culaind úair nách rolámair a dúscad. Dáig asbert Cú Chulaind fris -seom ar thús nách dúsced fri h-úathed. {LU lines 5123-5153}{YBL lines 639-670}

p.23

721] Tecait íarom meic Nechta Scéne.’ ‘ Cia fil sund? ’ ‘ol fer díb.’ ‘ Mac bec dochóid indiu ar esclu h-i carpat,’ ‘ol in t-ara.’ ‘ Nípo do soinmige, ’ ‘ol in láech,’ ‘ & nírop do fechtnaige dó a chétgabáil gaiscid. Ná bíd inar tír & ná gelat ind eich and ní as mó, ’ ‘ol in láech.’ ‘ Atát a n-éssi im láim-sea, ’ ‘ol in t-ara.’ ‘ Nírbo lat-su tollem écraite fris, ’ ‘ol Ibar frisin láech,’ ‘ & attá dano in mac ina chotlud .’ ‘ Nímda mac écin, ’ ‘or Cú Chulaind,’ ‘ acht is do chuingid chomraic fri fer dodeochaid in mac fil and .’ ‘ Is sain lim-sa ón, ’ ‘ol in láech.’ ‘ Bid sain duit-siu innossa issind áth ucut, ’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘ Is tacair dait trá, ’ ‘or in t-ara.’ ‘ Foichle in fer dotháet ar do chend, Foill a ainm, ’ ‘or sé,’ ‘ ar mani thetarrais issin chétforgam, ní therarrais co fescor .’ ‘ Tongu do dia toinges mo thúath, nocon imbéra-som for Ultu a cles sin dorísse {FOLIO 62b} diano tárle mánaís mo phopa Conhobair as mo láim-sea. Bid lám deóraid dó .’ ‘Sréthis fair íarom in sleg co m-mebaid a druim trít. Dobeir leiss a fodb & a chend íar sudiu.’ ‘ Foichle in fer n-aile dano, ’ ‘ol in t-ara.’ ‘ Fannall a ainm-side. Ní trummu donessa in n-usce oldás ela nó fandall .’ ‘ Tongu-sa dano nocon imbéra-som for Ultu in cles sin doríssi, ’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘ Atconnarc-su ém, ’ ‘ol sé,’ ‘ indas imatíag-sa in lind oc h-Emain .’ ‘Condrecat íarom issind áth. Gonaid-som dano in fer sin & dobert a chend & a fodb lais.’ ‘ Foichle in fer n-aile dotháet chucut, ’ ‘ol in t-ara.’ ‘ Túachell a ainm. Ní lessainm dó dano ar ní thuit di arm etir .’ ‘ Ondar dó-ssom in del chlis día mescad, conid n-derna rethederg de, ’ ‘or Cú Chulaind. Sréthius fair íarom in sleig conid rallá ina chomsudiu. Dolluid a dochum íarom & benaid a chend de. Dobert Cú íarom a chend & a fodb laiss dia araid fadessin. Co cúala íar sudiu foíd a m-máthar ina n-díaid .i. Nechta Scéne. Dobeir a fodb di sudiu & dobeir na trí cind laiss inna charput, & asbert:’ ‘ Ní fuicéb trá mo choscur, ’ ‘ol sé, co r-ríus Emain Macha. {LU lines 5154-5179}{YBL lines 671-700}

p.24

759] ’ ‘Documlat ass íarom cona coscor. Is and sin asbert Cú Chulaind frisin n-araid:’ ‘ Dorarngertais-siu dagérim dúnd, ’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘ & rosnecam a less indossa di ág in tressa & inna íarra fil inar n-díaid .’ ‘Imríadat íarom co Slíab Fúait. Ba h-é lúas ind érma donucsat iar m-Bregaib íar n-grísad ind arad co togrennitís ind eich fón charpat in n- gaíth & inna eónu for lúamain & co táirthed Cú Chulaind in n-urchur dolléced asa thailm ríasú rísad talmain. Iar riachtain dóib Slébe Fúait forrecat alma n-oss n-and ara ciund.’ ‘ Cissi slabrai in díscer sa thall? ’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘ Oiss alta, ’ ‘ol in t-ara.’ ‘ Cia de, ’ ‘or Cú Chulaind,’ ‘ bad ferr la Ultu, a m-marb nach áe do breith dóib nó a m-beó? .’ ‘ Is inganto a m-beó, ’ ‘ol in t-ara, dóib. Ní cach óen condric samlaid. A m-marb immorro ni fil úadib-seom ónach ric. Ní chumci-siu ón a beó nach áe do breith, ’ ‘ol in t-ara.’ ‘ Cumcim écin, ’ ‘ar Cú.’ ‘ Indaig brot forsna eochu isin mónai .’ ‘Dogni in t-ara ón aní sin. Glenait ind eich isin mónai íarom. Taurlaing Cú Chulaind & gabaid in n-oss ba nessom dó & bá caímem díb. Slaittius sethnón na móna & dammainti fo chéthóir. Cumrigis eter dá fert in charpait. Co n-accatár ní, éill n-gésse ara ciund atheroch.’ ‘ Cia de bad ferr la Ultu, ’ ‘or Cú Chulaind,’ ‘ a m-beó nó {FOLIO 63a} a m-marb dóib? .’ ‘ Is a m-beó beres a n-as beódu & a n-as ségundo, ’ ‘ol in t-ara.’ ‘Láthraid Cú íarom cloich mbic forna eónu co m-bí ocht n-eónu díb. Inláa afrithisi cloich móir, co m-bí dá én déc díib. Tria tháithbémmend trá insin uli.’ ‘ Tecmall na h-eónu dún trá, ’ ‘ol Cú fría araid.’ ‘ Mád messe dig día tabairt, ’ ‘or sé,’ ‘ conclichfe in dam allaid fort-so .’ ‘ Ní réid dam a thecht ém, ’ ‘ol in t-ara.’ ‘ ro dássed imna eochu conná dichtim seccu. Ní étaim dano techt sech nechtar {LU lines 5180-5206}{YBL lines 701-728}

p.25

792] in dá roth iarndae in charpait ara fáebraige, & ni dichtim dano sech in dam ar ro lín a chongna eter dí fert in charpait ule .’ ‘ Cing-siu amend día chongno, ’ ‘or Cú.’ ‘ Tongu-sa do dia toingte Ulaid, clóenad clóenfat-sa mo chend fair nó in t-súil dogén-sa fris, nocon focher cor día chind riut & noco lémaither a glúasacht .’ ‘Dogníth són íarom. Conrig Cú Chulaind inna ésse & tecmalla in t-ara inna h-eónu. Conreraig Cú Chulaind íar sin inna h-eónu di thétaib & refedaib in charpait. Conid samlaid siu luid do Emain Macha: dam allaid i n-díaid a charpait & íall gésse oc folúamain úassa & trí cind inna charput. {C lines 1-17} Recait iar sin co Emain.’ ‘ Carptech dorét far n-dochum, ’ ‘ol in dercaid i n-Emain Macha.’ ‘ Ardáilfe fuil laiss cach dune fil isind lis mani foichlither & mani dichset mná ernochta friss .’ ‘Tossoí-som íarom clár clé a charpait fri h-Emain & ba gess di aní sin. Ocus asbert Cú Chulaind:’ ‘ Tongu do dia toingte Ulaid mani étar fer do gleó frim-sa, ardáilfe fuil lim cach áein fil isin dún .’ ‘ Mná ernochta ara chend! ’ ‘ar Conchobar. Tothéit iarom bantrocht n-Emna ara chend im Mugain mnaí Conchobair meic Nessa, & donnochtat a m-bruinni friss.’ ‘ It é óic inso condricfat frit indiu, ’ ‘or Mugain. Foilgis -seom a gnúis. La sodain atnethat láith gaile Emna & focherdat i n-dabaig n-úarusci. Maitti immi-seom in dabach h-ísin. in dabach aile dano in ro lád, fichis dornaib de. In tress dabach i n-deochaid iar sudiu, fosngert-side combo chuimsi dó a tess & a fuacht. Dotháet ass íarom & dobeir ind rígan íar sudiu .i. Mugain, bratt n-gorm n-imbi & delg n-argit n-and & léne chulpatach. Ocus suidid fo glún Chonchobair íarom, & ba sí sin a lepaid do grés iar sudiu. {LU lines 5207-5231}{YBL lines 729-753}{C lines 18-48}

p.26

852] Fer dorigni sin inna sechtmad blíadain,’ ‘ol Fíachna mac Fir febe,’ ‘nípo machdad cia chonbósad-side for écomlond & cia nodragad for comlond in tan ata lána a sé blíadna déc indiu.’

Slicht sain so co aidid n-Órláím. {FOLIO 63b}

‘Tíagam ass trá h-ifechtsa,’ ‘or Ailill. Roecat íarom Mag Mucceda. Benaid Cú Chulaind omnae ara ciund i sudiu & scríbais ogum ina taíb. Iss ed ro boí and: arná dechsad nech sechai co ribuilsed err óencharpait. Focherdat a pupli i sudiu & dotíagat día léimim ina carptib. Dofuit trícha ech oc sudiu & brisiter trícha carpat and. Belach n-Ane íarom iss ed ainm na maigni sin co bráth.’ Aided Fraích.

‘Bíit and co ara bárach. Congairther Fráech dóib.’ ‘Tonfóir, a Fraích,’ ‘ol Medb.’ ‘Díscart dínn in n-écin fil fornd. Eirg dúnd ar cind Con Culaind dús in comrasta fris. Tocumlai ass mattain muich nónbor co m-boí oc Áth Fúait. Co n-acca in n-óclaig ocá fothrucud isind abaind.’ ‘Anaid sund,’ ‘or Fráech fria muintir,’ ‘conid rolur-sa frisin fer n-uccut. Ní maith i n-usciu,’ ‘or sé. Tíscaid a étach de. Téit isin n-usci a dochum.’ ‘Ná tair ar mo chend-sa,’ ‘or Cú.’ ‘Atbéla de, & is tróg lim do marbad.’ ‘Ragat óm,’ ‘ol Fráech,’ ‘co comairsem isind usciu, & bad chert do chluchi frim.’ ‘Committi són amal bas maith latt,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Lám cechtar náthar immáraile,’ ‘or Fráech. Atnagait co céin móir oc imtrascrad forsind usci, & bátir Fráech. Tanócaib súas afrithisi. {LU lines 5232-5255}{YBL lines 754-778}{C lines 49-72}

p.27

850] ’ ‘In dul so,’ ‘or Cú,’ ‘in n- didma th' anacol?’ ‘Noco didem,’ ‘or Fráech. Atnaig Cú foí atherruch conid appad Fráech. Tocurethar for tír. Berait a muinter a cholaind co m-boí isin dúnud. Áth Fraích iss ed ainm ind átha sin co bráth. Coínti a n-dúnad n-ule Fráech. Co n-accatar banchuri i n-inaraib úanib for colaind Fraích meic Idaid. Focessat úadib issa síd. Síd Fraích ainm in t-sída íarom.’

Lingid Fergus darsin n-omnai ina charput.

‘Tíagait co m-bátar oc Áth Táiten. Toscara Cú sessiur díb and .i. sé Dúngail Irruiss. Tíagait ass íarom co m-bátar h-i Fornocht. Culén la Medb, Baiscne a ainm. Lécid Cú irchor fair co m-bert a chend de. Druim Baiscneainm inna maigni sin íarom ó sín immach.’ [H] ‘Mór in cuitbiud dúib,’ ‘ol Medb,’ ‘can tophund na erri angceóil ucut fil 'co for n-guin.’ ‘Doberat-som íarom topund fair iar sin coro brisiset fertsi a carpat oca.’ [M] Aided Órláim.

‘Dothíagait ass dano tar Iraird Culendara bárach. Dosléci Cú Chulaind ríam. Dofuric araid n-Órláim meic Ailello & Medba i Tamlachtai Órláimfri Dísiurt Lóchait antúaid bicán oc béim feda and. — Mád iar n-araili slicht immorro is fertas carpait Con Culaind ro maid & is do béim fertas dochóid in tan cotránic fri araid n-Órláim. Is é in t-ara ros ben na fertsi mad íarsin t-slicht sa.’ ‘Is nephnár a n-dogníat Ulaid másat é file sund {FOLIO 64a} thall,’ ‘ol Cú,’ ‘céin file in slóg fora tairr.’ ‘Téit-seom cosin n-araid día chosc. Indar leis ba di Ultaib dó. Co n-accai in fer oc béim feda .i. fertas carpat. {LU lines 5256-5278}{YBL lines 779-804}{C lines 73-98}

p.28

880] ’ ‘Cid dogní sund?’ ‘ol Cú.’ ‘Fertse carpat do béim,’ ‘ol in t-ara.’ ‘Ro brisisem ar carpat oc tofund na ailite ucut Con Culaind. Congná frim,’ ‘ol in t-ara’ ‘Déca nammá in bá teclaim na fertas dogéna fa na n-imscothad.’ ‘Bid a n-imscothad ém,’ ‘ol Cú. Imscothis íarom na fertse culind tria ladra a glac h-i fíadnaissi a chéli conda cermnastar eter rúsc & udbu.’ ‘Nip sí th' opar chomadas dobiur fort,’ ‘ol in t-ara. Bá-dn-imomon- side.’ ‘Can duit?’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Ara Órláim meic Ailella & Medba,’ ‘or sé.’ ‘Ocus tussu?’ ‘ol in t-ara.’ ‘Cú Chulaind mo ainm-se,’ ‘ol sé.’ ‘Romairgge són ém,’ ‘ol in t-ara.’ ‘Ní ághiter ní,’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Cáit atá do thigerna?’ ‘or sé.’ ‘Atá isind fertai ucut,’ ‘ol in t-ara.’ ‘Coisle didiu as immalle frim,’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘ar ní gonaim-sea aradu etir.’ ‘Téit Cú Chulaind dochom n-Órláim. Gontai & benaid a chend de & ros ecroth a chend frisin slúag. Dobeir in cend for muin ind arad íar sin & atbert:’ ‘Beir latt sin,’ ‘or Cú,’ ‘& tési don dúnud amlaid. Manip samlaid téis, roticcba cloch úaim-se asin tailm.’ ‘A n-dochóid i n-occus don dúnud tísca a cend día muin & adfét a imtechta do Meidb & Ailill.’ ‘Ní fríthid bid eissíne ém,’ ‘ol sí.’ ‘Ocus asrubairt mini thucaind for mo muin dochom in dúnaid, brisfed mo chend form-sa co cloich.’

Aided trí mac n-Gárach.

‘Ansait íar sin trí meic Gárach fora n-áth. It é a n-anmand-side .i. Lon & Úala & Díliu. Mes Lir & Mes Láech & Mes Lethan a trí n-araid. Ba foróil leu a n-dorigni {LU lines 5279-5307}{YBL lines 805-831}{C lines 99-126}

p.29

911] Cú Chulaind .i. dá macdalta ind ríg do goin & a mac & crothad in chind frisin slóg. Co rubaitís Coin Culaind tara ési & co n-dergabtaís a n-óenur a n-imneth sin din t-slóg. Bentatar trí fidot día n-aradaib co róiltis glied fris a s- sessiur. Nos gegoin-seom uli íarom úair ro brisiset fír fer fair. Ro boí ara Órláim in tan sin iter Ailill & Meidb. Tanettat Cú cloich fair co mebaid a chend co tánic a inchind fora chlúasa .i. Fer Tedil a ainm. Ní fír trá amlaid sin ná marbad Cú aradu. Ní marbad ém cen chinaid cip innus.’

Aided in togmaill & in pheta eóin.

‘Bágais Cú Chulaind h-i Méthiuport iar sin i n-acciged Ailill nó Medb, fochichred cloich asa thábaill forru. Dogní-som ón dano .i. doléci cloich assa thailm co n-ort in togmall boí for gúalaind Medba frisin n-áth andess. Is de atá Méithe Togmaill. Ocus ort in n-én boí for gúalaind Ailella fri áth antúaid. Is de atá Méthe n-Eóin. — Nó dano is for {FOLIO 64b} gúalaind Medba bátár immalle eter togán & én, & is a cind bentatár na urchora díb. Báite dano Reúin ina loch. Is de atá LochReóin.’ ‘Ní cían úaib atá far céle,’ ‘or Ailill frisna Mane. Ataregat-side súas & immusdécat. In tan siasatár-som dano atheroch, benaid Cú fer díb co m-mebaid a chend fair.’ ‘Ní ma lodsaid dó. Níba adas far m-braisse,’ ‘or Máenén drúth.’ ‘Dobéraind-se a chend de.’ ‘Tolléci Cú cloich dó co m-mebaid a chend fair. Is amlaid trá ro marbthá in lucht sin: Órlám chétumus ina dind ; trí meic Gárach fora n-áth ; Fer Tedil ina dedlib ; Máenán ina dind.’ ‘Tongu do dia toingthe mo thúath,’ ‘ol Ailill,’ ‘fer dogéna a écnach sund, dagén-sa dá leth de. Taít ass eter láa & aidchi chena dúnd,’ ‘or Ailill,’ ‘co rísam Cúalngi. Mairfid in fer sa dá trian for slúaig fón n-innas sa.’ {LU lines 5308-5338}{YBL lines 832-862}{C lines 127-165}

p.30

942] ‘Is and sin dosnáncatár cruitti Caínbili ó Ess Rúaid día n-airfitiud. Indar leó ba du thoscélad forru ó Ultaib. Doberat toffund forru co l-lotár rempo i n-delbaib oss íarom isna coirthib oc Líac Mór antúaid, ar roptar druíd co móreólas.’

Aided Lethain.

‘Dagéini dano Lethan fora áth for Níth la Conailliu. Anais cadessin ara chind Con Culaind. Bá sáeth laiss a n-dogéni Cú Chulaind. Ésgid dano Cú Chulaind a chend di sudiu ; conid fácab laiss. Is de atá Áth Lethan for Níth. Ocus memdaitir a carpait léu oc comrac forsind áth inna farrad. Is de atá Áth Carpat. Docer Mulcha, ara Lethain, isin gúala fil etarro. Is de atá Gúalo Mulchai. Céin bátár didiu in t-slóig oc tochim Maige Breg, forrumai Allechtu colléic, noch is í in Mórrígan són i n-deilb eúin co m-boí forsin chorthi h-i Temair Cúalngi & asbert frisin tarb:’ [r.] ‘In fitir in dub dusáim can eirc n-echdaig dál désnad fiacht fíach nad eól ceurtid namaib ar túaith Brega bíth i n-daínib tathum rún rofíastar dub día n-ísa maí muin tonna fér forglass for laich lilestai áed ág asa mag meldait slóig scoith nía boidb bógeimnech feochair fíach fir máirm rád n-ingir cluiph Cualnge coigde día bás mórmacni iar féic muintire do écaib. ’[r. ends] ‘Luid in tarb íarom & cóeca samasca imbi co m-boí h-i Sléib Chulind, & luid a búachaill ina díaid, Forgemen a ainm. Focheird de na tri cóecta mac no bítís oc cluchiu fair do grés, & marbais dá trian a macraide & concechlaid búrach h-i Tír Marccéni h-i Cúalngi ré techt. {FOLIO 65a} Ní rubai Cú Chulaind nech eter an Sailiu Imdorthi h-i crích Conailli co ráncatár Cúailngi. Baí Cú Chulaind íarom h-i Cuinchiu .i. arbágais íarom airm i n-acciged Meidb, no troistfed lais in cloich fria cend. Nírbo réid dó-som ón, ar is amlaid imthéged Medb & leth in t-slóig impe & amdabach scíath úasa cind.’ {LU lines 5339-5363}{YBL lines 863-888}{C lines 166-190}

p.31

973] Aided Lócha inso.

‘Luid didiu inailt do Medb, Lóchu a ainm, do thabairt uisce, & bantrocht mór impe. Indar la Coin Culaind bá sí Medb. Sraíthius di chloich a Cuinchiu conda ort ina réid. Is de atá Réid Lócha h-i Cúalngiu. A Findabair Chúalngi fosdáilset in t-slóig & adachtatár in crích h-i tenid. Doinólat a m-baí di mnáib & maccaib & ingenaib & búaib hi Cúalngiu h-i teclom co m-bátár h-i Findabair uli.’ ‘Ní ma lodsaid dó,’ ‘ol Medb.’ ‘Ní acciu in tarb lib.’ ‘Ní fil isin chóiciud etir,’ ‘or cách. Congairther Lóthar dóib, búachaill do Medb.’ ‘Cate in tarb,’ ‘or sí,’ ‘in dóig latt?’ ‘Isam ómun ara aisnéis,’ ‘ol in búachaill.’ ‘Ind adaig,’ ‘or sé,’ ‘dochótár Ulaid ina nóendin, dolluid & trí fichit samaisce imbi conid fil i n-Dubchairiu Glinne Gatt.’ ‘Ergid,’ ‘or Medb,’ ‘& berid gatt eter cach n-dís úaib.’ ‘Dogníat ón íarom. Is de attá Glend n-Gat forsin glind sein. Doberat íarom in tarb co m-baí in Findabair. Áit i n-accai in búachail .i. Lóthor, tofóbair cucai co m-bert a inathar ass fora bennaib & tofóbair cona thrí cóectaib samaisce a n-dunad co n-appad cóeca láech laiss. Conid Aided Lóthair ar Tána sin. Luid úadib in tarb iar sin asin dúnud & ní fetatar cid dochóid úadib & ba méla leó. Ro íarfacht Medb in buachaill dóig leiss cáit i m-baí in tarb.’ ‘Dóig lem bád i n-díamraib Slébe Culind no beth.’ ‘Tintaíset íarom amlaid sin íar n-indred Chúalngi & ní fúaratár in tarb n-and. Conéracht Glaiss Chruind friu i n-enna crand co féotár fuirri, & asbert Medb fri drécht día muintir ara tístais taris.’ {LU lines 5364-5398}{YBL lines 889-919}{C lines 191-221}

p.32

1002] Aided Úalaind.

‘Luid láech amra ara bárach, Úalu a ainm. Gabais liic móir fria ais do thecht darsin n-usce. Dochorastár in glaiss for cúlu oss é cona liic fora thairr. Atá a lecht & a lía forsin t-sligi ocon glais .i. Lía Úaland a ainm. Lotar íarom timchell Glaisse Cruind co r-rici in topor, & docóes{FOLIO 65b}tis eter a topor & slíab acht nád étad ó Meidb. Ba ferr la sudi techt tar slíab ara marad a slicht and co bráth ar sár for Ultu. Ansait trí láa & trí aidchi and sin co cechlatár a n-úir remib, Bernas Báu Cúalngi. Is and sin geogain Cú Chulaind Crond & Cóemdele, & ro fer fuire n-imnaise. Atbath cét n-ánrod friss, rind ríg, im Róan im Roae im dá senchaid na Tána . Cethri ríg ar secht fichtib ríg atbath laiss forsin n-glais chétnai. Dollotar íarom for Bernas Bó Cúalngi co folodaib & indilib Cúalngi co feótár h-i n-Glind Dáil Imda h-i Cúalngi. Botha a ainm in puirt sin úair dogénsat botha forro and. Dothíagat árna bárach do Cholptu. Fanóprait tri anfót. Conéracht-side friu dano co m-bert cét cairptech úadib dochom maro. Iss ed ainm in tíre in robáte Clúain Carpat. Lotár timchell Colbta íarom dochum a thopair do Bélut Alióin, co feótár oc Líasaib Liac. Iss ed ainm in puirt sin úair doringset líassu fora lóegu and eter Chúalngiu & Conailliu. Dollotár íarom dar Glend n-Gatlaig. Conérracht dano Glass Gatlaig friu. Sechaire a ainm ríam. Glas Gatlaig ó séin úair ba i n-gataib dobertatar a l-lóegu, co feótár i n-Druim Féne la Conailliu. It é sin trá a n-imthechta ó Chúalngi co Machairi iarsin t-slicht sa. Dogníat immorro augtair & libair aile córugud aile fora n-imthechtaib a Findabair co Conaille .i.’ Orgain Chúalngi inso sís.

‘Atbert Medb iar torachtain cáich cona n-gabáil co m-bátár uli hi Findabair Chúalngi:’ ‘Randtar in dúnad sund,’ ‘or Medb.’ ‘Ní rucfaider ind imirgi se for óenchoí. Tíat Ailill la leith na immirgi for Slige Midlúachrae. Ragmai-ne & Fergus for Bernas n-Ulad. {LU lines 5397-5425}{YBL lines 920-949}{C lines 222-248}

p.33

1036] ’ ‘Ní ségda,’ ‘or Fergus,’ ‘in leth donroacht dind imirgi. Ní rucfaiter na baí tarsin slíab cen raind.’ ‘Dogníth ón, conid de atá Bernas Bó n-Ulad. Is and sin asbert Ailill fria araid Cuillius:’ ‘Finna dam indiu Meidb & Fergus. Ní fetur cid rodanuc don choibdin se, & bid fó lim donísed comartha n-úait.’ ‘Dotháet Cuillius in tan bátar h-i Cluichrib. Ansait ind lánamain fo deóid & lotar ind óic remib. Dotháet chucu Cuillius & ní forchúalatár in fer forcsi. Ecmaic boí a chlaideb h-i farrad Fergusa. Tánísca Cuillius asa thrúaill & fófácaib in trúaill fás. Dotháet Cuillius co Ailill.’ ‘Ameind,’ ‘or Ailill.’ ‘Amne dano,’ ‘or Cuillius.’ ‘Undar dait sund comartha.’ ‘Is maith sin trá,’ ‘or Ailill. Tibid cechtar de fria chéle.’ ‘Amal dondruimin-so,’ ‘or Cuillius,’ ‘is amlaid fosfairnec-sa h-i comlepaid.’ ‘Is dethbir disi,’ ‘or Ailill.’ ‘Is ar chobair ocon táin dorigni. {FOLIO 66a} Bá maith bláth in chlaidib lat,’ ‘or Ailill.’ ‘Atnaig fóth suide isin carput & anart léined imbi.’ ‘Atraig Fergus día chlaidiub íarom.’ ‘Aill amai!’ ‘or sé.’ ‘Cid no taí?’ ‘ol Medb.’ ‘Olc gním dorignius fri Ailill,’ ‘or sé.’ ‘Indnaidid sund co tísa asind fid,’ ‘or Fergus,’ ‘& níp machdad lib cid cían co tísor.’ ‘Ecmaic ní fitir Medb tesbaid in chlaidib. Téit ass & berid claidiub a arad laiss ina láim. Dogní claidiub craind isind fid. Is de atá Fid Mórdrúalle la Ultu.’ ‘Tiagam ass i n-díaid ar céle,’ ‘or Fergus. Cotrecat isin maig a slógaib ulib. Arrócbat a pupli. Congairther Fergus do Ailill do imbirth fidchille. In tan dolluid Fergus don phupull, gabaid Ailill gári fris. Asbert Fergus: [r.] Fergus dixit ’ ‘Fó fer fris tibther | manip sceó mera mórgnímo merthar | airbiur mo chlaidib mache mind | mosdísem calga de Galión gáir | manip ed búaid mná misrálastar | di dáil dondlecht | sceó gaib genin almi | {LU lines 5426-5457}{YBL lines 950-982}{C lines 249-280}

p.34

1072] ét ar mórslúag murechaib | fester do sléib auí Nessa níth | do slóg co m-bríg | cosrife medrathu fer. ’[r. ends] [r.] ‘Ailill dixit ’ ‘Ná fer báig,’ ‘or Ailill,’ ‘dit dith claidib sceó airdib áth brond rig menmonfait ces sóe fére frit gallnai gáir dait deim Medb ar iltúatha dothoing fíad ni fairis lim de debuid ar mnáib étsechaib ar cía denat torruídet scéo thadet di cach airm ar céo mórglonnaib fechat. [r. ends] Suid sís trá,’ ‘or Ailill,’ ‘co n-imberam fidchell. Is fo chen do thíchtu.’ [r.] ‘Ailill dixit ’ ‘Imbeir fidchill sceó búanbach ar bélaib ríg sceó rígnai cluche arafuiretár fo mórslúagu dulecha níbecaumu frit cia thochill berae ar is di íarnantaib cungnas ar rignaib ingenaib am mareóla bés ni gáubu cétchinta for mnaib meldrígi sceó chara Findabair Fergus rodanae ar búaib búrechaib co slógaib móraib timchella di thuataib techtmóirib co n-ilcruth ríg co m-bruth dracon co anáil nathrach co m-béim léoman dethairith tossaig Fergus mac Rossa Róich. ’[r. ends] ‘Gabsait imbirt na fer fithchille íarom. Adrethsat na firu óir & argait tarsin clár crédumae. co clos Ailill’ ‘Ní cóir ríg cóel caíni tria rind umae báis berair is aldu sceó clár airbule islú ataurrid a Medb mórglonnach sceó fer sanais fri Fergus ar imdígirt cliche cíambre.’ [r.] ‘co cloth ní Medb’ ‘Léic de bríathra athig ní déroig ruben sceó atúar atmib macrath mín in éri chuairm nita cailtech esbrethach fritoing di thúatha nitat neúit éiti ar buaib sceó foicherthar di gnússi glanfidir Fergus. ’[r. ends] ‘Co cloth Fergus. {FOLIO 66b} [r.] Fergus dixit .’ ‘All amai,’ ‘or Fergus,’ ‘na bríathraib ilib imgonm ar bélaib iltúath sceó anassaib ailfitir sceó sétaib sebortir scéo gáib glanfitir sceó rígaib imgenaiter deraga rofír .i. dogéntar do ríar. [r. ends] {LU lines 5458-5491}{YBL lines 983-1013}{C lines 281-312}

p.35

1104] ’ ‘Anait and ind aidchi sin. Co cúalatár Ailill isin matin ara bárach. [r.] Ailill dixit .’ ‘Tofil mórglond ar bélaib mórslúaig fri Cruind uisci uí Nessa níthu donteilgfet Fir Ol n-Écmacht ar fir fuilglassa de fulib méderath fri dáil dondlechtaig sceó mórfer taurcbat iltonna fri níach n-amaulach di Ultaib ticfa. ’[r. ends] ‘Medb dixit . [r.] Medb dixit .’ ‘Ná fer immoráin a meic Máta mórúallaig scéo gres erreth a ardaib auralig drongtar fir fertar mná búaib remib cennaib slúag demensatár claidib cech uí muinter céochlessaib imbret sceó damaib ágat scéo mnaib berat arbertat mórslúaig di roí Chúalngi contolat in t-slúaig. ’[r. ends] [r.] ‘co cloth Fergus.’ ‘Gremmaigther mórchend for bruinniu drochol tíagait ria ríagaib in braiss mórmenmnaig di thúathaib toinget dí rígnaib báiget fri namte agat. ’[r. ends] ‘Co cloth ní Medb:’ ‘Déntar, dentar a n-asbeir.’ [r.] ‘Medb dixit .’ ‘Fót mám midedar de ilsluagaib cengat cen bá Ailill fót chommus tabairther. ’[r. ends] ‘Tocumlat ass do Glaiss Cruind. Co cúalatár Mane mac Ailella:[r.] Mane dixit .’ ‘Díam dían léicthir ar fir find cless scéo máthair athair ar búaib bennachaib arciuchlais co r-rís mod de carp-, arscin di búaib ardchles no silis roí. ’[r. ends] [r.] ‘Co cloth ní Fergus.’ ‘Na téig a meic mórglonnaig ni bad chomarli berat co ticfa dith chend dit muníul berthair la gilla n-amulach totáet imarrda fri roí búrethar fortoing glaiss boccit cuillte ar silestár i r-richtu airchecht mórglond usci for bádfae di dameib mórslúag ar Ailill guinfa dimecfiter Medb ilgnússi archel a r-roib rindechaib. [r. ends] Rom lécid-sa com loingis h-i tossuch,’ ‘or Fergus,’ ‘ar náro brister fír fer forin gillae, & na baí riund & in slúag inar n-deóid & na mná ina n-díaid-side.’ ‘Co cloth ní Medb. {LU lines 5492-5520}{YBL lines 1014-1036}{C lines 313-338}

p.36

1138] [r.] Medb dixit .’ ‘Cluinte a Fergus dit inchaib anmain ar búaib aurscaig cot slúagaib maithib ní thelce Ultu di thnutaib tairbertha tarcoba a gári i m-Mag n-Ái forberi dáil slicht. ’[r. ends] [r.] ‘Fergus dixit .’ ‘Aill amai,’ ‘or Fergus,’ ‘a Medb co m-baísse nat guth cluniur fo thúathaib nim thorais ar nimthá mac moethlig fri gailte ar Emuin. Mórbulli for túathaib ni biu rom léic dit leccaib nam iarrair cosin nalaide cúlaid di maith lessa ar fechtaib. ’[r. ends] {FOLIO 67a} ‘Tothét Cú Chulaind co m-boí oc Áth Chruind ara cind.’ ‘A popa Lóig,’ ‘ol sé fria araid,’ ‘dofil na sluagu dún.’ [r.] ‘Lóeg dixit .’ ‘Artung-sa déu,’ ‘ol in t-ara,’ ‘firfassa ardchless ar bélaib eirred h-i cocill chumucc for echaib sengaib co cungaib argit co n-drochaib órdaib for búada bertair cichis ar chennaib ríg a conicim toberat búaid aráu scindairecht. ’[r. ends] [r.] ‘Cú Chulaind dixit .’ ‘Émde, a Laíg,’ ‘or Cú Chulaind,’ ‘co n-gaba eissi fri mórbúaid Mache ni srengat tar drong fri umed mná muidme tíarmaig derúich mac sceó aitti ailmi fri etnai eocrith sceó Ailill Medba melleth fri imthecht di éiss roslúagaib.[r. ends] Adeochosa,’ ‘or Cú Chulaind,’ ‘inna h-usci do chongnam frim. Ateoch nem & talmuin & Cruinn in t-sainrethaig.’

            1. 1] Gaibid Crón cóidech friu
               2] nís léicfe i Muirthemniu
               3] co r-roisc monar Féne
               4] isin t-Sléib túath Ochaíne.

‘La sodain cotnóccaib in t-usci súas co m-boí i n-indaib crand. {LU lines 5521-5549}{YBL lines 1037-1066}{C lines 339-368}

p.37

1165] Téit Mane mac Ailella & Medba ria cách. Araslig Cú Chulaind forsind áth & bátir trícha marcach día muintir isind usci. Toscara Cú Chulaind dá sé n-déc n-dagláech díb aitherroch immon n-usciu. Focherdat a puiple icond áth sin. Totháet Lugaid mac Nóis uí Lomairc Allchomaig do acallaim Con Culaind trícha marcach.’ ‘fo chen dait, a Luigid,’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Dia foigela énlaith Mag Murthemni rot bía caud co l-leith alailiu día tomna dano iasc indbiru rot bía éu .i. bratán co l-leith arailiu rot bíat na tri gaiss .i. gass biroir, gass fochluchta, gass trechlaim. Rot bía fer i n-áth tart chend.’ ‘Is torisse,’ ‘or Lugaid.’ ‘Feba túathe don mac dodúthracar.’ ‘It caíni for slúaig,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Níbu dirsan dait do úati ara cind,’ ‘or Lugaid.’ ‘Imgéna fír lim-sa & dagláechdacht,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘A popa Lugaid, inim áigetar-sa in t-slúaig?’ ‘Tongu do dia,’ ‘or Lugaid,’ ‘ní laimethar óenfer ná días úadib tabairt a fuail i n-imechtur in dúnaid mani bet fíchtib nó tríchtaib.’ ‘Bid sain ní dóib-som ón,’ ‘or Cú,’ ‘diand ragba-sa díburgud asin tailm. Bid adas dait, a Lugaid, in chocéli-si fil dait la h-Ultu dianom tí-sse bríg cach fir. Apair-seo trá cid as áil dait,’ ‘ol Cú.’ ‘Conom raib cairte lat frim budin.’ ‘Rot bía acht ro pé comarthae furri. Ocus apair frim popa Fergus bíd comardae fora m-budin. Apair frisna legi bíth comardae fora m-budin & toinget anmchomét frim & domiced bíad cach n-óenaidche úadib.’ ‘Téit Lugaid úad. Ecmaic buí Fergus h-i pupaill la Ailill. Cotgair Lugaid imach h-é & ráti fris insain. {FOLIO 67b} Co cloth ní Ailill. [r.] Ailill dixit .’ ‘Cáir iss i sanassaib ferthair h-i meltmuigib nimrath mórslúagaib diar tuathaib ticset fo bíth fir Róich aisnethar díndethar fíadon falnathair ar Meidb meldulig tonfáir mórchobair. Tíagam {LU lines 5549-5575}{YBL lines 1067-1093}{C lines 369-392}

p.38

1198] úathad slúaig co pupaill móirscoith & scor anacol di leccaib artuirb imfóit ar dálaib díamraib tascnae tánicc. ’[r. ends] ‘Tongu do dia nimthá,’ ‘ar Fergus,’ ‘cen athchomarc don gillu. Tomair, a Lugaid, eirg cuici dús in raga Ailill trícha cét cucum-sa im budin. Beir dam co tinni dó & taulchuma fína.’ ‘Téit chuci íarom & ráti fris.’ ‘Fó lim-sa ón,’ ‘or Cú Chulaind,’ ‘cia théis.’ ‘Cotrecat a n-dí budin íarom. Bít and cot adaig. Brisid Cú Chulaind trícha láech díb cosin tailm. Nó co m-betís fiche aidchi and sin amal itberat araili libair.’ ‘Bit olca far n-imthechta,’ ‘ol Fergus.’ ‘Toficfat Ulaid assa noíndin & cotomélat ar Múr & grian. Is olc in chúl catha inonfil. Ttaít ass do Chúil Aithir.’ ‘Ecmaic dochúaid Cú Chulaind in n-aidche sin do acallaim Ulad.’ ‘Scéla lat?’ ‘or Conchobar.’ [r.] ‘Cú Chulaind dixit .’ ‘Mná brataitir,’ ‘or Cú Chulaind,’ ‘éti agatair, fir gonaitir.’ ‘Ciche brata, ciche áig, ciche goin?’ ‘Bertius buchae fuile fuirtbe gainne .i. cend fuirtbi áir berthius Ailill mac Mátae & Fergus mac Róich rodána roda clecht claideb conda coscar eochridi Conchobair cáich & codescarfa. ’[r. ends] ‘Ní mor torbai dait,’ ‘or Conchobar.’ ‘Indiu tonánic ar tinorcain in chétnae.’ ‘Téit ass iar sudiu úadib co n-accai na slúagu oc scuchud ass. Ailill dixit .’ ‘Aill amai,’ ‘or Ailill.’ ‘atchíu carpat condathrind táuthat slúagu is bodbae ardibi firu i n-áthu argéba bú curetha bith a tríchait imbera iar tudecht slúag dí búanaib .i. di Laignib sreithfid fuil a m-méderad dofóetsat oc imorráin ar búaib Ulaid issin n-áth. {LU lines 5576-5603}{YBL lines 1094-1121}{C lines 393-479}

p.39

1227] ’ ‘Gonaid Cú Chulaind trícha laéch díb for Áth Duirn. Ní ro ansatar íarom conid adaig ráncatár Cúil n-Airthir. Gonaid trícha díb i sudiu & focherdat a pupli and. Buí ara Ailella .i. Cuillius oc nigi na fondad issind áth mattain. Benti-seom co cloich conid ro marb. Is de attá Áth Cuillne h-i Cúil Airthir. Rosagat trá co feótár i n-Druim féine la Conailliu amal atrubrumar remoind. Dosnethat Cú Chulaind iar suidiu. Orggaid cét fer cacha aidche díib na trí aidchi m-bátár and. Gabais tabaill dóib a h-Ochaíniu inna farrad.’ ‘Bid dimbúan ar slóg la Coin Culaind in cruth sa,’ ‘ol Ailill.’ ‘Berar imarchor comai úan dó .i. ra m-bía comméite Maige Murthemne di Maig Aíi & carpat bas dech {FOLIO 68a} bess i n-Aíi & timthacht dá fer déac. Airg mad ferr laiss in mag sa in ro h-alt & trí secht cumal, & adgignethar dó cach ní atbath airi dia thribi & indili & imgéntar laiss immi ocus táet im gélsine-sea. Is ferr dó oldás célsine óctigernd.’ ‘Cia ragas fris sin?’ ‘Mac Roth sund ucut.’ ‘Luid for sin do Delga Mac Roth, techtaire Ailella & Medba — is é timchellas h-Érind i n-óenló. Is and bad dóig la Fergus bith Con Culaind i n-Delga.’ ‘Atchíu fer chucund,’ ‘or Láeg fri Coin Culaind.’ ‘Berrad bude fair. Fethal línda imbi. Lorg anfaid inna láim. Calg dét fóa choim. Léne chulpatach co n-dergintliud imbi.’ ‘Cia do láechaib ind ríg sin,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Imcomairc Mac Roth do Láeg cia díambo chéli.’ ‘Céle dond fir uccut tís,’ ‘or Láeg. Boí Cú Chulaind i sudiu isin t-snechtu co r-rici a dí leiss cen mether imbi oc escaid a léine. Atbeir dano Mac Roth fri Coin Culaind cia díarbo chocéle.’ ‘Céle Conchobair meic Nessa,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Indad fil slondud bas derbu?’ ‘Is lór sin,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Anáu cia airm sund h-i tá Cú Chulaind?’ ‘ol Mac Roth. {LU lines 5640-5628}{YBL lines 1122-1148}{C lines 480-506}

p.40

1262] ’ ‘Cid asbérthá fris?’ ‘or Cú. Adfét dó in n-imarchor n-ule amal asrubartmár.’ ‘Cía no beth Cú in n-occus, ní dingned insein. Ní r-riri bráthair a máthar ar ríg n-aile.’ ‘Doéth chucai afridisi & asbreth friss doléicfithe dó a m-bad soírem na m-ban & a m-bad seisc dind folud arná imbreth in tabaill forroib i n-aidchi cía nos gonad fri dé.’ ‘Ní dingén,’ ‘or Cú.’ ‘Dia ructhar ar mná dóera úan, bíait ar mná sáera for brontib, & beim-ni cen blicht má ructhar ar m-baí blichta úain.’ ‘Doéth cucai afridissi & asberar friss ra m-bíat na mná dóera & na baí blichta.’ ‘Ní dingén,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Dobérat Ulaid a mná dóera chucu i l-lige & bértair dóermaicni dóib íarom & imbérat a m-blichtach do feólaib h-i n- gaimred.’ ‘In fil na aill didiu?’ ‘ol in techtaire.’ ‘Fil,’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘& ní epér frit-su. Dothíasar fair má atchosse nech dúib.’ ‘Rafetar-sa,’ ‘or Fergus.’ ‘Dam-sa ararocles in fer a foilsigud, & immorro ní less dúib-si. Ocus iss ed inso in choma,’ ‘or Fergus.’ ‘.i. áth forsi n-génathar a gléo & a chomrac fri óenfer arná ructhar ind éit de sin láa co n-aidchi dús in táir cobair Ulad fóo. Ocus machdad lim-sa,’ ‘ol Fergus,’ ‘a fot co tecat-side assa cessaib. Is assu ém dúinni,’ ‘or Ailill,’ ‘in fer cech laí andás a cét cach n-aidchi.’

Aided Etarcomail & imarchor n-athisc fer n-Érend i m-beólo Fergusa do Choin Chulaind.

‘Luid Fergus íarom forsin n-imarchor n-ísin. Lil di sudiu dano Etarcomol mac Eda & Lethrinne, macdalta Ailella & Medba.’ ‘Ní h-accobor lem do thecht,’ ‘or Fergus,’ ‘& ní ar do miscais. Scíth lim namá comrac dúib & Cú Chulaind. Do sothlach & do saisle, {LU lines 5629-5657}{YBL lines 1149-1101}

p.41

1294] luinne {FOLIO 68b} & ansirce, drús & tarpthige & dechrad do chéli .i. Con Culaind. Ní bía maith do for comruc.’ ‘Cani sétir lat-su mo snádud airi?’ ‘or Etarcomol.’ ‘Sétir dano,’ ‘ol Fergus,’ ‘acht nammá ní tharda a rád fri díardain dó.’ ‘Tecait de i n-díb carptib do Delga. Baí Cú Chulaind ind úair sin oc imbirt búanfaig fri Láeg a dí chulaid-seom friu & enech Laíg. {C lines 507-0}’ ‘Atchíu dá charpat chucund,’ ‘or Láeg.’ ‘Fer mór dond isin carput toísech. Folt dond cráebach fair. Brat corcra imbi, eú óir and. Léni chulpatach co n-dergintliud imbi. Cromsciath co fáebur chondúala fair di findruini. Manaís bréfech ó mimusc co h-adairc ina láim. Claideb sithidir loí churaig fora díb slíastaib.’ ‘Is fás ind laí mór sin doberar lam popa Fergus,’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘ar ní fil claideb ina intiuch inge claideb craind. Atchoas dam dano,’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘ro gab Ailill a m-báegul inna cotlud, h-éseom & Medb, & dorétlaistir a chlaidiub ar Fergus & dorat día araid dia thoscaid, & doratad claideb craind ina intech.’ ‘Tic Fergus fó sodain.’ ‘Fo chen sin, a phopa Fergus,’ ‘ol Cú.’ ‘Dia tí íasc i n-inbera, rot bía h-é co l-leith, araile dia tí íall a m-mag, rot bía caúth co l-leith, alaili dornd birair nó femair, dornd fochlochta, deog de ganim. Techt i n-áth ar cend fir má thecra t' imaire co comthala rat bía.’ ‘Is tarise lim,’ ‘ol Fergus.’ ‘ní do biad dorochtamar. Rofetamar do threbad sund.’ ‘Arfóim Cú Chulaind íarom in n-imarchor ó Fergus. Téit Fergus ass íarom. Anaid Etarcomol oc déscin Con Culaind.’ ‘Cid dofécai?’ ‘ol cú.’ ‘Tussu,’ ‘ol Etarcomol.’ ‘Mós tairchella ém súil tar sodain,’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Is ed ón atchíu,’ ‘ol Etarcomol.’ ‘Ní fetar ní arndott áighte do neoch. Ní acim di gráin ná h-erúath ná forlond líno latt. Maccáem tuchtach amne co n-gaisciud do fid & co clesaib ségdaib atotchomnaic. {LU lines 5658-5683}{YBL lines 1181-1213}

p.42

1329] ’ ‘Cia nom cháne,’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘nít gén-sa fo bíth Fergusa. Manipad do snádud immorro roptís do renga rigthi & do chethramain scaílte ricfaitís úaim dochom in dúnaid i n-degaid do charpait.’ ‘Náchim thomaid im sodain,’ ‘ol Etarcomol.’ ‘In cor amra ro nenaisc .i. comrac fri óenfer, is messe cíatacomraicfe frit di feraib n-Érend i m-bárach.’ ‘Téit ass íarom. Tintaí afrithisi ó Méthiu& Cethiu, a n-asbert fria araid :’ ‘Ro bágus,’ ‘ol sé,’ ‘fíad Fergus comrac fri Coin Culaind i m-bárach. Ní h-assu dún didiu a indnaide. Toí forsna h-eochu asin telaig dofrithisi.’ ‘Atchí Láeg aní sin & asbeir fri Coin Culaind:’ ‘Dofil in carpat afrithisi & dorala clár clé frinn.’ ‘Ní fíach opaid,’ ‘ol Cú.’ ‘Ara chind dún sís dond áth co fiasmar,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Ní accobor lem,’ ‘ol Cú,’ ‘a condaigi form. {FOLIO 69a}’ ‘Is écen dait-siu ón,’ ‘or Etarcomol. Benaid Cú Chulaind in fót baí fó chossaib co torchair ina lige & a fót fora thairr.’ ‘Airg úaim’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Is scíth lem glanad mo lám inniut. Fotdáilfind i n-ilpartib ó chíanaib acht manibad Fergus.’ ‘Ní scarfom in cruth sa,’ ‘ol Etarcomol,’ ‘co r-ruc-sa do chend-su nó co fárcab-sa mo chend lat-su.’ ‘Is ed ón ém bías andsom,’ ‘ol Cú Chulaind. Bentai Cú Chulaind cona chlaidiub asa díb n-axalaib co torchair a étach de, & ní forbai ima chnes.’ ‘Colla trá,’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Aic,’ ‘ol Etarcomol. Danaidle Cú íarom co fogaid in chlaidib co sebaind a folt de amal bid co n-altain no berrthá. Ní forroim cid drisiuc for toind dó. Ó ropu tromda íarom & ropo lenamnach in t-aithech, bentai h-i fossud a mullaig conid rorand co r-rici a imlind. Co n-acci Fergus in carpat secha & in n-óenfer and. Tintaí Fergus do debuid fri Coin Culaind.’ ‘Olc dait, a siriti,’ ‘ol sé,’ ‘mo díguin. Is garit mo lorg latt,’ ‘ol sé.’ ‘Nába lond frim, a popa Fergus,’ ‘ol Cú Chulaind:’ [r.] ‘Fri baga benai fri náimtiu ascada cen claideb fa allud is h-é tororáid ar Ulad aigid sceó slechtfa ailtu tairbirt fo mám Etarcomol {LU lines 5688-5713}{YBL lines 1214-1239}

p.43

1367] úallaig dimrén esbláthaib in neoch nam accae ar bail uallchas fo chemdib fíalum forsaid ligu fortchi for carpat cotlud ná longud ní sám lam balcbrain. Ná fer aithber form, a popa Fergus. ’[r. ends] ‘Talléci inna sléchtain co n-dechaid carpat Fergusa taris co fo thrí.’ ‘Iarfaig día araid in mé fódrúar. {C lines 513-532}’ ‘Náthú écin,’ ‘ar a ara-som.’ ‘Asrubairt,’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘ní regad co r-rucad mo chend-sa nó co fárcbad-som dano a chend lem-sa. Cia de bad assu lat-su, a popa Fergus?’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Is assu ém lem-sa a n-dorónad,’ ‘ar Fergus,’ ‘úair iss éseom ropo úallach.’ ‘Atnaig Fergus íarom id n-erchomail tia a dí pherid & berthi i n-dead a charpait fadessin don dúnud. In tan no théiged tar carrce, no scarad a leth ó alailiu. In tan ba réid, conrictís affrissi. Danécai Medb.’ ‘Ní boid ind imbert moíthchulióin sin, a Fergus,’ ‘ol Medb.’ ‘Ní tocrád dam dano in t-athechmatud,’ ‘ol Fergus,’ ‘do glieid frisin coin móir nád n-argarad.’ ‘Cladar a fert íarom. Sátir a lia. Scríbthair a ainm n-ogaim. Agair a gubae. Nís dibeirg Cú Chulaind dano dagaid assa thábaill.’

aided Nath Crantail inso sís.

‘Cia fer fil lib ar cend Coin Culaind i m-bárach?’ ‘or Lugaid.’ ‘Dabérat dait-so i m-bárach,’ ‘or Mane mac Ailella.’ ‘Ní étom nech ara chend,’ ‘or Medb.’ ‘Ro bíth essemon laiss co comthastar fer dó.’ ‘Atchotad ón dano.’ ‘Ced leth ragthar úaib,’ ‘or Ailill,’ ‘do chuingid ind fir sin ar cend Con Culaind?’ ‘Ní fil i n-h-Ére,’ ‘or Medb,’ ‘adchotar dó mani thuicther Cú Roí mac Dáre nó Nad Crantail fénnid. {LU lines 5714-5741}{YBL lines 1240-1269}{C lines 533-561}

p.44

1398] ’ ‘Boí fer di muintir Con Ruí isin phupaill.’ ‘Ní therga Cú Roí,’ ‘or sé.’ ‘Is leór leiss dodeochaid día muintir and.’ ‘Tíagar co Nad Crantail didiu. {FOLIO 69b}’ ‘Téit Mane Andoí cuci. Adfiadat a scéla dó.’ ‘Tair lind di giull di inchaib Connacht.’ ‘Ní rag-sa,’ ‘ol sé,’ ‘inge má doberthar Findabair dam.’ ‘Totáet leó íarom. Doberat a gaisced h-i carr a h-airthiur Chonnacht co m-boí isin dúnud.’ ‘Rotbía Findabair ,’ ‘or Medb,’ ‘ar dul ar cend ind fir uccut.’ ‘Dagén,’ ‘or sé.’ ‘Totháet Luigid co Coin Culaind in n-aidchi sin. Dotháet Nad Crantail ar do chend-so i m-bárach. Is dirsan duit. Ní fáelais.’ ‘Ní bá sin,’ ‘or Cú Chulaind. — Combad and sin no chanad Cú Chulaind:’ ‘Má dofóetsad Nath Crandtail—’ ‘Téit Nad Crandtail arna bárach asin dúnud & berid noí m-bera culind fúachtai follscaidi laiss. Is and boí Cú i sudiu oc foroim én & a charpat inna farrad. Sríd Nad Crantail biur for Coin Culaind. Clissis Cú Chulaind for rind in bera h-ísin & ní n-derbai di forimim inna n-én. A chumut na h-ocht m-bera aili. In tan focheird a nómad m-bir, techid ind íall ó Choin Chulaind i sudiu. Luid Cú Chulaind íarom for slicht na h-élle . Cingid íarom for rindris na m-bera amal én di cach biur for araili i n-iarmóracht na n-én arnách élaitís. Glé la cách immorro ba for teched luid Cú Chulaind remi-seom.’ ‘For Cú Chulaind uccut,’ ‘ol sé,’ ‘dochóid reom-sa for teched!.’ ‘Deithbir són,’ ‘ol Medb,’ ‘má ranistaís dagóic, ní gébad in siriti fri féta.’ ‘Ba sáeth la Fergus co n-Ultaib aní sin. Dotáet Fiacha mac Fir feibe úadib do chosc Con Culaind.’ ‘Apair fris,’ ‘ol Fergus,’ ‘bá fíal dó buith arnaib ócaib céin dogéni calma. Is féli dó immorro,’ ‘ol Fergus,’ ‘a imfolach in tan teches ría n-áeniur, ol nípo móo a gress dó andás do Ultaib archena.’ ‘Cia ro maídi sin?’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Nad Crantail,’ ‘ol Fíacha. {LU lines 5742-5771}{YBL lines 1270-1300}{C lines 562-591}

p.45

1435] ’ ‘Ced ed no máided-som a cless dorignius-sa fíada, nípu anféliu dó,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Nícon maídfed-som acht no beth arm ina láim. Rafetar-su ém ní gonaim-se nech cen arm. Táet trá i m-bárach,’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘co m-bé eter Ochíne & muir, & cid moch donté, fomricfa-sa and & ní téis ríam.’ ‘Tairnic Cú Chulaind íarom a dáil, & focheird fáthi n-imbi iar cathais na h-aidchi, & ní airigestár in corthe már baí ina farrad comméte friss fessin. Daratailc etir & a brat, & saidid inna farrad. Tic Nad Crandtail fo sodain. H- i fénai bretha arm la suide.’ ‘Cate Cú Chulaind?’ ‘ol sé.’ ‘Undse sund tall,’ ‘ol Fergus.’ ‘Nípu samlaid domarfás indé,’ ‘ol Nad Crantail.’ ‘In tú Cú Chulaind?’ ‘Ocus mássu mé dano?’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Másu thú ém,’ ‘ar Nad Crandtail,’ ‘noco rucaim-se cend úain bic don dúnud, ní bér do chend n-gillai n-amulaig.’ ‘Nícon messi etir,’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Eirg a dochum timchell ind aird.’ ‘Totháet Cú Chulaind co l-Láeg.’ ‘Commail uilchi smerthain dam-sa latt. Ní h-étar {FOLIO 70a} forsin trénfer comrac frim cen ulchi.’ ‘Dogníthe dó. Téit ara chend forsin taulaig.’ ‘Córu lim ón,’ ‘or sé.’ ‘Déne cóir n-gascid frim trá,’ ‘ol Nad Crantail.’ ‘Rot bía són co fesamar,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Fochichur-sa aurchor dait,’ ‘or Nad Crantail,’ ‘& ní n-imgaba.’ ‘Ní n-imgéb acht i n-arddai,’ ‘or Cú Chulaind. Focheird Nad Chrantail aurchor dó. Lingid Cú Chulaind i n-arddi ríam.’ ‘Is olc dait a imgabáil ind aurchora,’ ‘or Nath Crantail.’ ‘Imgaba-so mo aurchor-sa i n-ardda dano,’ ‘or Cú Chulaind. Légid Cú Chulaind in n-gáe fair acht bá i n-ardda conid anúas tocorastár inna mullach co l-luid trít co talmain.’ ‘Amai ole! Is tú láech as dech fil i n-h-Érind,’ ‘ol Nath Crantail.’ ‘Atáat ceithre meic fichet dam-sa isin dúnud. Tiaga-sa co n-écius dóib a fil lim di foilgib, & dorag-sa co n-derna-so mo díchennad air atbél-sa dia talltar in gáe as mo chind.’ ‘Maith,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Acht dotéis doríssi. {LU lines 5772-5800}{YBL lines 1301-1328}{C lines 592-620}

p.46

1472] ’ ‘Téit Nath Crantail íarom don dúnud. Dotháet cách ara chind.’ ‘Cate cend ind riastarthi lat?’ ‘or cách.’ ‘Anaid, a láechu, co n-écius mo scéla dommo maccaib & co n-deochus doríssi co n-dernar comrac fri Coin Culaind.’ ‘Tiat ass di saigid Con Culaind & dolléci a chlaideb for Coin Culaind. Lingid-side i n-arddae co m-bí in corthe co m-mebaid in claideb i n-dé. Siabartha im Choin Culaind amal dorigni frisna maccu i n-Emain, & lingid Cú Chulaind fora scíath-som la sodain co m-bí a chend de. Bentai aitheroch inna méde anúas co imlind. Dofuitet a cethri gábaiti for talmain. Is and sin íarom asbert Cú Chulaind inso:’

            1. 1] Má dorochair Nath Crantail
               2] bid formach dond imargail.
               3] Apraind cen chath isind úair
               4] do Medb co tríun in t-slúaig.

Fagbáil in tairb iarsin slicht sa so sís.

‘Is and sin luid Medb co tríun in t-slóig lé h-i Cuib do chuingid in tairb & luid Cú Chulaind ina n-díaid. For Sligi Midluachra didiu dochóid-si do indriud Ulad & Cruthne co dice Dún Sobarche. Co n-accai ní intí Cú Chulaind: Bude mac Báin ó Sléib Chulind cosin tarb & cóic samaisci déac imbi. Sesca láech a lín de muintir Ailella. Brat h-i forcebul im cach fer. Dotháet Cú Chulaind chucu.’ ‘Can tucsaid a folad?’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Ón t-sléib ucut,’ ‘ol in láech.’ ‘Ceist cate a m-búachaill?’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Atá amal fóndráncamár,’ ‘ol in láech.’ ‘Focheird Cú Chulaind trí bidcu ina n-díaid oc saigid acallma forro co tice in n-áth. Is and sin asbert frisin toísech :’ ‘Cia t'ainm-siu?’ ‘ol sé.’ ‘Nachit aiss, nachit chara — Bude mac Báin,’ ‘ol sé.’ ‘Are in gaí se for Bude,’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘Sraithe din chertgaí co l-luid i n-derc a oxaille co m-mebaid i n-dé ind óe altarrach resin gaí. Gontai sin fora áth. Is de atá Áth m-Bude. {LU lines 5801-5828}{YBL lines 1329-1356}{C lines 621-649}

p.47

1507] Berair in tarb isin {FOLIO 70b} dúnad la sodain. Imráidset íarom nípád ansu Cú Chulaind acht tuctha a chletíne airi.’

Aided Redg Cáinte inso.

‘Is íarom luid Redg Cáinte a comarli Ailella chucai do chuingid in chlethíne .i. gaí Con Culaind.’ ‘Tuc dam-sa do gaí,’ ‘or in cánte.’ ‘Acc óm,’ ‘or Cú,’ ‘acht dabér seótu dait.’ ‘Nád géb-sa ón,’ ‘ar in cáinte. Gegna-som dano in cáinte úair nad fáet a targid dó, asbert in cánte na bérad a enech mani berad in cletíni. Focheird Cú Chulaind íarom in cletíne dó co l-luid triana chend forstarsnu.’ ‘Is tolam in sét se ém!’ ‘ol in cánte. Is de ata Áth Tolam Sét. Atá dano áth friss anair airm i n-arrasar a n-uma don chletíniu. H-Umarrith ainm ind átha sin dano. Is and sin trá geguin Cú Chulaind inna h-ule sea asrubartmar h-i Cuib .i. Nath Coirpthe occá chrannaib, Cruthen fora áth, Maccu Búachalla ocá carnd, Marc ina thelaig, Meille ina dind, Bodb ina thur, Bogaine ina grellaig. Tintaí Cú Chulaind aitheruch i m-Mag Murthemne. Ba diliu laiss imdegail a mennato fessin. Iar tíachtain íarom geogain firu Crochine .i. Focherda. Fiche fer focherd de. Dosnetarraid oc gabáil dúnaid dóib, deich n-deogbaire & deich fénnide. Tintaí Medb aitheruch atúaid ó ro an coícthiges oc inríud in chóicid, & ó ro fich cath fri Findmóir mnaí Celtchair meic Uthidir, & dosbert cóecait ban iar togail Dúin Sobarchi furri h-i crích Dáil Ríatai. Nach airm trá i Cuib in ro sáidi Medb echfleisc, is Bile Medba a ainm. Cach áth & cach dingnai ocár fíu, is Áth Medba& Dindgna Medba a ainm. Condrecat uli íarom oc Focheird eter Ailill & Medb & in fiallach timacht in tarb. Acht gabais a búachaill a tarb díb conid timachtatár taris i m-bernai cumaing la crand for scíathu. Conid {LU lines 5829-5852}{YBL lines 1357-1381}{C lines 650-676}

p.48

1540] bertatar cossa na slabrai triasin talmain. Forgemen ainm in búachalla. Atá and iarom conid h-é ainm in chnuic Forgemen. Ni baí imneth foraib trá isind aidchi sin acht adchota fer do dingbáil Con Culaind for áth namá úadib. [H] ’ ‘Guitter cardi chlaidib úand for Coin Culaind,’ ‘or Ailill.’ ‘Tíat Lugaid fris,’ ‘ol cách. Téit íarom Lugaid día acallaim.’ ‘Cinnus atú-sa innosi ocon t-slóg?for Cú Chulaind.’ ‘Mór ém in cuitbiud condiachtais forro,’ ‘for Lugaid,’ ‘.i. do mná & t' ingena & leth do bó duit. Ocus is trummu leó a n-guin & do bíathad indá cach ní.’ ‘Dothuit fer cach laí leis co cend sechtmaini and sin. Bristir fír fer for Coin Culaind. Láitir fichi i n-óenfecht dia saigid & nos geogain-sium uli.’ ‘Eirg cuci, a Fergus,’ ‘for Ailill,’ ‘conda raib cláemchlód magni lais.’ ‘Tíagait íarom co m-bátár h-i Crónig. Iss ed dorochair leiss ar galaib óenfir isin magin sin .i. dá Roth, dá Lúan, dá banteolaid, deich n-drúith, deich n-deogbaire, deich Fergusa, seser Fedelmthe, sé Fiacraig. Ro bítha trá sin uli les -sium ar galaib óenfir. Ó ro láiset íarom a pupli h-i Crónig, ro imráidset cid dogén{FOLIO 71a}tais fri Coin Culaind.’ ‘Rofetur-sa,’ ‘ol Medb,’ ‘a n-as maith and. Tíagair úaind día saigid conda raib carti claidib úad frisin slóg, & ra m-bía leth na m-bó fil sunda.’ ‘Berair íarom in fis sin chuci.’ ‘Dogén-sa aní,’ ‘or Cú Chulaind,’ ‘acht nár millter úaib-si a n-árach.’

Comrac Con Culaind fri Findabair inso.

‘Immarchuirther fris,’ ‘or Ailill,’ ‘Findabair do thabairt dó & a dingbáil dona slógaib.’ ‘Téit Mani Aithramail a dochum. Téit-side co l-Láeg h-i tossiuch. {LU lines 5853-5882}{YBL lines 1382-1414}{C lines 667-711}

p.49

1573] ’ ‘Cia díandat céli-siu?’ ‘ol sé. Ní n-arlasair Láeg dano. Asbert Mani fris fo thrí in cruth sin.’ ‘Céli do Choin Culaind,’ ‘for sé,’ ‘& nacham forraig nád n-ecma nád benur do chend dít.’ ‘Is lond in fer so,’ ‘ol Mani la sóud úad. Téit iarom do acallaim Con Culaind. Is and ro boí Cú Chulaind iar m- béim dei a léned & in snechta immi ina sudiu co rici a cris, & ro lega in snechta immi fercumat fri méit brotha in míled. Asbert Mani dano ón mud chétna fris-side fo thrí cia díambo chéli.’ ‘Céli Conchobair, & nacham forraig. Díanam forgea immorro ní bas síriu, bíthus di chend dít amal tíscar di lun.’ ‘Ní réid,’ ‘ol Mani,’ ‘acallaim na desi seo.’ ‘Téit Mani úadib íarom & adfét do Ailill & do Medba a scéla.’ ‘Táet Lugaid chuci,’ ‘or Ailill,’ ‘& ara n-airlathar dó in n-ingin.’ ‘Téit Lugaid iar sudiu & adfét do Choin Chulaind aní sin.’ ‘A poba Lugaid,’ ‘ol Cú Chulaind,’ ‘is bréc sin.’ ‘Is bríathar ríg assidrubairt,’ ‘for Lugaid.’ ‘Ní bía bréc de.’ ‘Déntar amlaid,’ ‘ol Cú Chulaind. Luid Lugaid úad la sodain & adfét do Ailill & do Medb a n-athesc sin.’ ‘Táet in drúth im richt-sa,’ ‘or Ailill,’ ‘& mind ríg fora chind, & fasisidar di chéin Coin Culaind arnacha n-aithgné. Ocus téiti ind ingen leis & ara naiscea dó h-í, & tecat ass ellom fón cruth sin. Ocus is dóig immérthai ceilg fón cruth sin fair conná fostba sib céin co tí la h-Ultu don chath.’ ‘Téit íarom in drúth cuci & ind ingen lais & ba di chéin arlastar Coin Culaind. Téit Cú dia saigtin. Ecmaic atgeóin-sium for erlabrai ind fir combo drúth. Srethis liic telma boí ina láim fair con sescaind ina chend co tuc a inchind ass. Tic dochum na ingini. Benaid a dí trilis di & sádid liic tríana brat & tríana lénid, & sádid corthe {FOLIO 71b} tría medón in drúith. Atát a n-dí chorthi and .i. corthi Findabrach & corthi in drúith. Fácbais Cú Chulaind fón cruth sin íat. Tiagair ó Ailill & ó Medb do iarmóracht a m-muntiri ar ba fota leó ro m-bátár. Co n-accassa íarom isin tunidi sin. Atchlos íarom fón dúnchaire uli aní sin. Ní baí trá carti dóib la Coin Culaind iar tain.’

{LU lines 5883-5911}{YBL lines 1415-1443}{C lines 712-741}

p.50

1609] Comlond Munremair & Con Roí inso.

‘A m-bátár in t-slóig and tráth nóna co n-accatar docurethar in lía forru anair & a chéli aníar ara cend. Condrecat isind aer. No thuititis eter dúnad Fergusa & dúnad n-Ailella & dunad n-Érand. Ro both ocond reib sin & ocond ábairt ón tráth co 'raile, & ro bátár in t-slúaig inna seseom & a scéith fora cennaib día sáerad for barnib na cloch combo lán a m-mag dina lecaib. Is dé atá Mag Clochair. Ecmaic immorro iss é Cú Ruí mac Dáiri dorigni insin. Dodeochaid do chobair a muntiri & boí h-i Cotail for cind Munremair mac Gerrcind. Doluid-side ó Emain Macha do chobair Con Culaind co m-boí i n-Ard Róich. Rofitir Cú Roí ní boí fer fulaing Munremair insin t-slóg. It é didiu dorigénsat ind ábairt sin etorro a n-dís. Guitter ón t-slóg forro bith 'na tost. Dogníat córai íarom Munremur & Cú Ruí, & téit Cú Ruí dia thig & Munremur do Emain Macha. Ocus ní thánic Munremur co lá in chatha, ní thánic dano Cú Ruí co comrac Fir Diad.’ ‘Apraid fri Coin Culaind,’ ‘ol Medb & Ailill,’ ‘condan rab-ni cláemchlód magni leis.’ ‘Doberar dóib íarom & cláemchlóit inad. Ro scáich noínnin Ulad fo sodain, ar in tan dofiuchtraitís asa cess, tictis drécht díb béus forsin slóg conos gabad a tindorcain doridisi.’ Aided na macraidi inso.

‘Ro imráidset íarom macrad Ulad i n-Emain Macho oco.’ ‘Tróg dún,’ ‘ar siat,’ ‘ar popa Cú Chulaind cen chobair dó.’ ‘Ceist ém,’ ‘ol Fiachna Fulech mac Fir febi — derbráthair side do Fiachaig Fíaldána mac Fir febi —’ ‘rom bía-sa cethern lib co n-deochsaind-sea do thabhairt cobra dó de sin. {FOLIO 72a}’ ‘Tíagait trí cóecait mac leis cona lorcaib áni, & ba sé sin trían macraidi Ulad. Atcít in slóg cucu tarsa mag.’ ‘Tofil slóg mór tarsa mag cucund,’ ‘or Ailill. Téit Fergus día n-déscin.’ ‘Araill do macraid Ulad inso,’ ‘for sé,’ ‘& do chobair Con Culaind tecait.’ ‘Eirged buden ara cend,’ ‘or Ailill,’ ‘cen fis do Choin Chulaind, ar dia comairset fris, ní fáelsaid íat. {LU lines 5912-5942}{YBL lines 1444-1475}{C lines 742-774}

p.51

1645] ’ ‘Tíagait trí cóecait láech ara cend. Immacomthuit dóib conná tadchith nech díb i m-bethaid ass do gléri na m-mac oc Liic Tuill. Is de sin atá Lía Fiachrach meic Fir feibe, ar is and sin ro thuit.’ ‘Dénaid comarli,’ ‘for Ailill.’ ‘Gudid Coin Culaind imófor lécud asind inud sa, ar ní ragaid ar écin tairis úair rod leblaing a lón láith. Ar bá bés dó-som in tan no linged a lón láith ind, imréditis a thraigthi iarma & a escata remi & muil a orcan fora lurgnib, & indala súil ina chend & araili fria chend anechtair. Docoised ferchend fora beólu. Nach findae bíd fair ba h-áthithir delc sciach & banna fola for cach finnu. Ní aithgnéad cóemu ná cardiu. Cumma no slaided ríam & íarma. Is de sin doratsat Fir Ól n-Écmacht in ríastartha do anmaim do Choin Chulaind.’

Bánchath Rochada inso.

‘Foídis Cú Chulaind a araid co Rochad mac Fathemain di Ultaib co tísad dia chobair. Ecmaic dano ro carastar Findabair Rochad ar iss éside ócláech as áildem ro boí la Ultu ind inbaid sin. Téit in gilla 'na dochum Rochada & asbert fris techt do fórithin Con Culaind, má dodeochaid asa nóennin, co tartaitis ceilc immon slóg fri tarrachtain dréchta dib día n-airlech. Dotháet Rochad atúaid cét láech dó.’ ‘Décaid dún a m-mag indiu,’ ‘for Ailill.’ ‘ Atchíu dírim tarsa mag,’ ‘ol in dercaid,’ ‘& máethocláech etarro. Ní thacmainget dó ind óic acht co rici a gúalni.’ ‘cia sút, a Fergus?’ ‘for Ailill.’ ‘Rochad mac Fathemaiin,’ ‘for sé,& is do chobair Con Culaind dotháet. Rofetur-sa a n-as maith dúib fris,’ ‘ol Fergus.’ ‘Táet cét láech úaib lasin {FOLIO 72b} n-ingin út co ria medón in maigi & téit ind ingen remán remib, & téiti marcach día acallaim co tí a óenur do acallaim na ingini, & tabraiter láma tairis, & immacurfi sin fogail a muntiri dínd.’ ‘Dogníther íarom amlaid sin. Téit Rochad ar cend in marcaig.’ ‘Dodeochad-sa ó Findabair ar do chend-so co n-dechais día h-acallaim.’ ‘Téit íarom día h-acallaim a óenur. Mutti don t-slóg immi di cach leith. Nos gabar & fochertar láma tairis. Maidid dano día muntir-seom {LU lines 5942-5966}{YBL lines 1476-1499}{C lines 775-799}

p.52

1681] for teched. Lécair-sium íarom ass & fonascar fair can tudecht forsin slóg co tísad ar óen fri Ultu uli. Dorairngired dó dano Findabair do thabairt dó, & immásoí úadib íar sudiu. conid Bánchath Rochada insin.’

Aided na Rígamus inso.

‘Guitter dano cairdi chlaidib dún for Coin Culaind,’ ‘for Ailill & Medb. Téit Lugaid fris sin & dobeir Cú Chulaind in cartini dó.’ ‘Tabar fer for áth dam-sa i m-bárach,’ ‘for Cú Chulaind. Bátár sesiur rígamus la Meidb .i. sé rígdomnai do chlannaib Dedad .i. trí Duib Imlig & trí Deirg Sruthra.’ ‘Cid dún,’ ‘ar siat,’ ‘can techt i n-agid Con Culaind?’ ‘Tíagait íarom arna bárach & geogain Cú Chulaind a sesiur iat.’ Aided Cáuir.

‘Guitter dano Cúr mac Dá Láth dóib im dula for cend Con Culaind. Intí assa teilced-side fuil is marb re cind nomaide.’ ‘Mad dia n-gona,’ ‘ol Medb,’ ‘is búaid. Gid h-é gontair and dano, is dingbáil tromma don t-slóg. Ní réid bith fris im longud nó im ligi.’ ‘Téit ass dano. Nírbo maith les-side íarom techt for cend siriti amulaig.’ ‘Ní gó ém,’ ‘ol sé,’ ‘is cert in bríg doberid dún. Má rofesind combad ar cend ind fir se nom faíte, ním foglúasfind féin día saigid. Ropad leór lem gilla a chomadais dom muntir 'na agid.’ ‘Ecca sin!’ ‘for Cormac Cond Longas.’ ‘Ba h-amra dúnni día n-dingbaitea fessin h-é.’ ‘Cipé cruth trá,’ ‘ol sé,’ ‘ol is form-sa féin doberar imthésid-si isin matain i m-bárach día saigid. Ním erchoisse guin na erri ucut.’ ‘Téit íarom matain muich ara bárach ara chend & asbeir frisin slóg tarrgraige n-imtechta a séta rempo ar ba suba sliged dogénad-sum di thecht ar cend Con Culaind. Luid dó íarom. {LU lines 5967-5993}{YBL lines 1500-1524}{C lines 800-825}

p.53

1712] Boí Cú Chulaind ac imbert chless isin uair sin .i. [M] {FOLIO 73a} Turim na cless inso sís : in t-ubullchless & fáeborchless & fáenchless & cless cletenach & tétchless & corpchless & cless caitt & ích n-erred & cor n-deled & léim dar néib & filliud erred náir & gaí bolga & baí brasse & rothchless & ochtarchless & cless for análaib & bruud gine & sian caurad & béim co commus & táithbéim & dréim fri fogaist co n-dírgiud crette fora rind co fornadmaim níad náir. ro boí dano Cáur oc airimbert gascid h-i túamaim a scéith co r-rice trían ind laí fris-seom, & nícon tetarraid béim ná forgab fair la dechrad inna cless & nícon fitir-seom in fer i n-imforgub friss co n-epert Fiacha mac Fir febe fri Coin Culaind:’ ‘Fomna in láech fodotben!.’ ‘Danécai Cú secha. Sraíthi in n-ubullchless tarraid ina láim co l-luid iter chobrad & bróin in scéith co l-luid tríana chend ind athig síar. Combad i n-Imslige Glendamnach dano dofáethsad Cáur iar n-araile slicht. Tintaí Fergus frisin slóg.’ ‘Mmánop gaib far n-glinne,’ ‘ol sé,’ ‘anaid sund co bárach.’ ‘Níp and,’ ‘ol Ailill.’ ‘Regmai diar sostaib afrithisi. Guitter dano Láth Mac Da Bró ara chend amal ro n-gess Cáur. Datuit-side dano cadessin. Dointáth dano Fergus béus do chor a n-glinni forru. Ansait and sin trá corrubad and Cáur mac Da Láth & Láth Mac Da Bró & Foirc mac Trí n-Aignech & Srubgaile mac Eóbith. Ar galaib óenfir ro gáeta uli.’

Aided Fir Baíth inso.

‘Collaa dún, a popo Lóig, issa n-dunad co n-airlither Lugaid mac Nóiss uí Lomairc dús cía dotháet ar mo chend i m-bárach. Iarfaigther co l-leir & a imchomarc lat.’ ‘Rosoich iarom Láeg. {LU lines 5994-6022}{YBL lines 1525-1555}{C lines 826-855}

p.54

1742] ’ ‘Fo chen dait,’ ‘or Lugaid.’ ‘Ní sirsan do Choin Chulaind a n-imned i tá a óenur fri firu h-Érend.’ ‘Cia dothaet ar cend Coin Culaind amárach?’ ‘Ar cocéle díb línaib amin, mallacht a gascid fair, is é théte ara chend i m-bárach, Fer Báeth. Doberar Findabair dó airi & rígi a cheniúil.’ ‘Sóid Láeg afrithisi co airm i m-boí Cú Chulaind.’ ‘Ní forbáelid mo popa Láeg dia athiusc,’ ‘or Cú Chulaind. Adfet Láeg dó uile aní sin. Ro congrad Fer Báeth h-i pupull do Ailill & Medb, & asber fris suide for láim Findabrach & a tabairt dó ar ba h-é a togu ar chomrac fri Coin Culaind. Ba h-é fer a dingbála leó ar ba cuma dán díb línaib la Scáthaig. Doberar fín dó íarom corbo mesc, & asber fris bá cáem leó-som a l-lind sin, ní tobrad acht ere cóecat fén leó. Ocus ba h-í ind ingen no gebed láim fora chuit- -seom de.’ ‘Ní h-accobor lem,’ ‘or Fer Báeth.’ ‘Comalta & fer {FOLIO 73b} bithchotaig dam Cú Chulaind. Ragat-sa ar apa ara chend i m-bárach co topachtur a chend de.’ ‘Bid tú dogéna,’ ‘or Medb. Asbeir Cú Chulaind fri Láeg techt ar cend Lugdach dó co tísad día acallaim. Dotháet Luigid chucai.’ ‘Fer Báeth ane dotháet ar mo chend-sa i m-bárach,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Éseom ón óm,’ ‘ar Lugaid.’ ‘Olc dia sin,’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Nícon beó-sa i m-bethaid di sudiu. Dá chomaís sind, dá chomsolam, dá chutrummae, co comairsem. A Lugaid, celebor dam. Apair friss dano ní fír láechdachta dó tuidecht ar mo chend-sa. Apair fris táet ar mo chend-sa innocht dom acallaim.’ ‘Ráti Luigid friss. In tan nád rimgaib Fer Báeth, luid in n-aidchi sin do athchor a chairdessa for Coin Culaind & Fiacha mac Fir febe lais. Attaich Cú Chulaind friss a chomaltus & a mummi díb línaib Scáthaig.’ ‘Isim égen trá,’ ‘ol Fer Báeth.’ ‘Darindgult do Meidb.’ ‘Doselba do chotach didiu,’ ‘ol Cú Chulaind. Luid Cú Chulaind fo luinni úad. Fornessa sleig culind isin glind h-i coiss Con Culaind co túargab ocá glún súas a cend. Dasrenga ass. {LU lines 6023-6048}{YBL lines 1556-1576}{C lines 856-879}

p.55

1778] ’ ‘Ná téig, a Fir Baíth, co n-aicther in fríthi fónúar-sa.’ ‘Tochrae úait,’ ‘ar Fer Báeth. Focheird Cú Chulaind in sleig n-íarom i n-degaid Fir Baíth co n-érrmadair áth a dá chúlad co n-deochaid fora beólo sair co torchair tara aiss issa n-glend.’ ‘Focherd sin ém!’ ‘or Fer Báeth. Is de atá Focherd Murthemne. Nó iss é Fíacha asrubairt :’ ‘Is beóda do feocherd indiu, a Chú Chulaind,’ ‘or sé. Conid de attá Focherd Murthemne. Atbail fo chétóir Fer Báeth isinn glind. Is de atá Glend Fir Báith. Co cloth ní, Fergus co n-epert:’

            1. 1] A Fir Baíth is báeth do fecht
               2] 'sin magin i tá do fert
               3] rosiacht coll do chombár and
               4] is crichid h-i Cróen Chorand.
            2. 1] Fríthi ainmnigther a n-ard
               2] co bráth bid Cróenech i m-Muirthemniu
               3] ó 'ndiu bid Focherd a ainm
               4] ind airm i torchair, a Fir,
         a Fir Baíth &c.

‘Tarrochair far céle,’ ‘or Fergus.’ ‘Eprid in n-ícfa in fer sin i m-bárach?’ ‘Ícfa écin,’ ‘or Cú Chulaind. Foídid Cú Chulaind atheroch Láeg do fis scél dús cia cruth imtháthar isin dúnud & in bo beó Fer Báeth. Asbert Luigid:’ ‘Atbath Fer Báeth & tiat Cú Chulaind iar n-úair dom acallaim.’ Comrac Láríne meic Nóis inso.

‘Nech úaib i m-bárach co ellom ar cend far céle,’ ‘or Lugaid.’ ‘Ní faigébthar-side etir,’ ‘or Ailill,’ ‘acht má dorónaid céill occai. Nách fer dotháeti chucaib, tabraid fín dó corop {LU lines 6049-6080}{YBL lines 1577-1608}{C lines 879-911}

p.56

1811] maith a menma, & asberthar friss’ ‘ iss ed nammá fil dond fín tucad a Crúachnaib, rosáeth linni do bith-siu for uisciu isin dúnad,’ ‘& doberthar Findabair fora desreth & asberthar’ ‘ ragaid chucut día tuicce cend ind ríastairthe dúinni .’ ‘No foíté co cach láth n-gaile a aidche, & ro ráté fris aní sin. No gonad-som {FOLIO 74a} cach fer díb a úair. Ní féta nech leó ara chend assennad. Congairther dóib Láríne mac Nóiss olla n-aile bráthair side do Lugaid ríg Muman. Ba mór a úallchas. Doberar fín dó & doberar Findabair fora desraid. Tossécai Medb a n-dís.’ ‘Is mellach lim ind lánamain ucut,’ ‘ol sí.’ ‘Ba coindme a comrac.’ ‘Ní géb-sa dít ém,’ ‘or Ailill.’ ‘Ra m-bia día tuca cend ind ríastairthe dam-sa.’ ‘Dobér immorro,’ ‘ar Láríne. Tic Lugaid fo sodain.’ ‘Cate lib i m-bárach fer i n-áth?’ ‘Téite Láríne,’ ‘or Ailill. Dotháet Lugaid íarom do acallaim Con Culaind. Conrecat i n-Glend Fir Baíth. Ferais cechtar de comráichne fri araile.’ ‘Is dó dodeochad dot acallaim,’ ‘or Lugaid.’ ‘Atá athechmatud drúth sotal sund ucut,’ ‘ol sé,’ ‘bráthair dam-sa, Láríni a ainm. Dober bréc immón ingin cétnai. Fort chotach didiu ní ruba é, nacham fácba-sa cen bráthair. Ár is airi doberar-som chucut-su ar dáig co forgénmaís ar n-dís debuid. Maith lem chena cé no slaiss co léir ar is dar mo therthogu théite.’ ‘Téit Láríne ara bárach ar cend Con Culaind & ind ingen inna farrad día nertad. Danethat Cú Chulaind íarom cen arm laiss. Tallaid-side a arm n-airi ar écin. Gabaid íarom eter a dí láim & cotmeil & fochrotha con sephaind a channebor ass combo búadartha in t-áth día chacc & combo thrúallnethe aér na cethararda dia dendgur. Ocus focheird co m-baí iter dá láim Lugdach. Céin robo beó ní thaudchaid a brú for cóir. Ní robai cen clíab-galar. Níro loing cen airchissecht. Iss é óenfer ar apaide adroinni drochtérnam úad-som di neoch cotránic friss ar Tána.’

{LU lines 6081-6102}{YBL lines 1609-1629}{C lines 912-933}

p.57

1845] Imacallaim na Mórígna fri Coin Culaind inso

‘Co n-aca Cú in n-ócben chuci co n-étuch cach datha impe & delb roderscaigthe furri.’ ‘Cé taí-siu?’ ‘or Cú Chulaind.’ ‘Ingen Búain ind ríg,’ ‘or sí.’ ‘Dodeochad chucut-su. Rot charus ar th' airscélaib, & tucus mo seótu lim & mo indili.’ ‘Ní maith ém ind inbuid tonnánac, nachis olc ar m-bláth, amin gorti. Ní h-aurussa dam-sa dano comrac fri banscáil céin no m-beó isind níth so.’ ‘Bidim chobair-se dait-siu oc sudiu.’ ‘Ní ar thóin mná dano gabus-sa inso.’ ‘Bid ansu dait-siu,’ ‘or sí,’ ‘in tan dorag-sa ar do chend oc comruc frisna firiu. Dorag-sa i r-richt escongan fót chossaib issind áth co taíthis.’ ‘Dóchu lim ón oldás ingen ríg. Not géb-sa,’ ‘or sé,’ ‘im ladair co m-mebsat t' asnai & bia fónd ainm sin coro secha bráth bennachtan fort.’ ‘Timorc-sa in cethri forsind áth do dochum-sa, i r-richt soide glaisse.’ ‘Léicfe-sa cloich dait-siu asin tailm co commart do súil it chind, & bía fónd anim sin coro {FOLIO 74b} secha bráth bennachtan fort.’ ‘Dorag-sa dait i r-richt samaisci maíle derce riasind éit co memsat ort forsna iláthu & forsna h-áthu & forsna linniu & ním aircecha-sa ar do chend.’ ‘Tolécub-sa cloich deit-siu,’ ‘or sé,’ ‘co m-mema do fergara fót, & bia fóind anim sin coro secha bráth bennachtan fort.’ ‘La sodain téit úad. Combad sechtmain dó-som for Áth Grencha & dofuitted fer cach laí i n-Áth Grencha laiss .i. i n-Áth Darteisc.’ {LU lines 6103-6131}{YBL lines 1630-1644}{C lines 934-960}

p.58

1874] Aided Lóich meic Mo Femis inso sís.

‘Gessa Lóch dano mac Emonis amal a chéliu & dorairngired dó comméte Maige Murthemne di mín Maigi Aí & timtacht dá fer déac & carpat secht cumal, & nírbo fíu laiss comrac fri gilla. Baí bráthair laiss, Long mac Ebonis cadessin. Dobreth do sudiu a tinscra cétna iter ingen & dechelt & carpat & tír. Téit-side ar cend Coin Culaind. Gontai Cú Chulaind co tobrad a marb ar beólu a bráthar .i. Lóich. Asbert-side dano dá fessed acht combad fer ulchach nod n-gonad, no mairfed-som h-é ind.’ ‘Berid grem catha chuci,’ ‘ar Medb fria muintir,’ ‘tarsin n-áth aníar co n-digsid taris, & brister fír fer fair.’ ‘Tíagait na secht Mane mílid i tosoch conid n-accatar for brú ind átha aníar. Gabaid-som a díllait n-óenaig imbi in láa sin. Iss and fordringtís na mná na firu día déscin.’ ‘Is sáeth dam,’ ‘or Medb,’ ‘nách accim in gilla imma n-ágar sund.’ ‘Níba slániu de latt do menma,’ ‘or Léthrend echaire Ailella,’ ‘día n-aicigther.’ ‘Dotháet íarom dochum ind átha amal buí :’ ‘Cía fer sucut, a Ferguis?’ ‘or Medb.’ [r.] ‘Gilla araclich claideb co scíath ar búaib mór serig ar mnáib feraid fodil di fer lessaib ar óenathib Ulad imgóet cáin fera fodil di fobaid ríg than m_c dían día n-garar Muirthemne Mag másu Cháuland Cú. ’[r. ends] ‘Fordring Medb dano na firu la sodain día déscin. Is and sin asbertatár na mná fri Coin Culaind dogníthe a chutbiud isin dúnud úair nád baí ulcha laiss & nícon téigtís dagóic acht siriti ara chend. Ba h-assu dó ulcha smérthain do dénam leiss. Conid gní-som aní sin ar dáig cuingthi comraic fri fer .i. fri Lóch. [H] Gabais íarom Cú Chulaind lán duirnd dind feór & dichachain fair, combo h-ed domuined cách combo ulcha baí lais. {LU lines 6132-6160}{YBL lines 1645-1675}{C lines 961-989}

p.59

1906] ’ ‘Fír,’ ‘or in bantrocht,’ ‘is ulchach Cú Chulaind. Is cubaid do niaid comrac fris. Oc gressacht Lóich ón dorigénsat-som aní sin.’ ‘Ní digéon-sa comrac co cend secht lathi óndiu fris,’ ‘for Lóch.’ ‘Ní cubaid dúinni cen fóbairt ind fir frisin ré sin,’ ‘ol Medb.’ ‘Tabram fían láech cach n-aidchi do seilc fair dús in tairsimmis {FOLIO 75a} a báegal.’ ‘Dogníther íarom samlaid. Dothéged fían láech cach n-aidchi do seilg fair-sium & nos gonad-som uli. It é seo immorro anmand na fer dorochratar and : secht Conaill, secht n-Óengusa, secht Úargusa secht Celtri, ocht Féic, deich n-Ailella, deich n-Delbaíth, deich Tasaig. It é insin gníma na sechtmaine sin dó-som i n-Áth Grencha. Conniacht Medb comarli dús cid dogénad fri Coin Culaind ar ba aincis mór lei an ro bíth leis día slógaib. Is í comarli arránic áes féig forúallach do chor i n-óenfecht día saichthin in tan ticfad i n-airis dála día accallaim-si, ar baí aires dála dissi ara bárach fri Coin Culaind do dénam sída celci fris día tharrachtain. Foíti-si techta úadi dia saigthin arco tíasad 'na coinni, & bad amlaid tíasad & sé anarma fo déig ní ragad-si acht sí cona bantrocht dia áil-seom. Luid in techtairi .i. Traigthrén co airm i m-boí Cú Chulaind & adfét do aithesc Medba. Bágais Cú Chulaind co n-dingned samlaid.’ ‘Céd ón, cinnas as áil duit-siu techt i n-dáil Medba i m-bárach, a Chú Chulaind?’ ‘or Láeg.’ ‘Amal conniacht Medb dano,’ ‘ol Cú Chulaind.’ ‘At móra glonna Medbi,’ ‘ol in t-ara.’ ‘Atágur lám ar cúl aci. {FOLIO 75b}’ ‘Cinnas as dénta dún samlaid?’ ‘for sé.’ ‘Do chlaideb fót choim,’ ‘ol in t-ara,’ ‘arnachat fagthar i m-báegul, ár ní dlig láech a enecland dia m-bé i n-écmais a arm. Conid cáin midlaig no n-dlig fón samail sin.’ ‘Déntar amlaid íarom,’ ‘ol Cú Chulaind. Is and íarom baí in chomdál i n-Ard Aignech frisi ráter Fóchaird indiu. Tic íarom Medb isin dáil & inlis cethri firu déc dia sainmuintir fessin do neoch as dech engnomma baí díb fora chind. At iat {LU lines 6161-6191}{YBL lines 1676-1708}{C lines 990-1019}

p.60

1942] so iat-side: dá Glas Sinna dá mac Buccridi, dá Ardáin dá mac Licce dá Glas Ogma dá mac Cruind, Drúcht & Delt & Dathen, Téa & Tascur & Túalang, Taur & Glese. Tic íarom Cú Chulaind ina dáil. Ataregat ind fir dó. Srethait cethri goí déac i n-óenfecht fair. Nos dítin Cú íarom conná riacht toind nó fóescham fair. Imsoí foíthib íarom & marbthus íat a cethri firu déac. Conid íat sin cethri fir déac Fócherda, & is iat fir Chrónige ar isin Chrónig oc Focheird ro bíta. Conid de asbert Cú Chulaind:’

            1. 1] Fó mo cherd láechdachta {FOLIO 76a}
               2] benaim béimend ágmara
               3] for slóg síabra sorchaidi.
               4] Certaim ág fri ilslúagaib
               5] im díth erred anglondach
               6] sceó Medbi & Ailella.
               7] altai drochrún derchoblid
               8] gossa dubrúin banmassa
               9] cengait celga úargossa
               10] fri ág erred anglonnach
               11] congeib dagrún degmessa
               12] oc fir dia n-dich dagarliud
               13] im anglonna fó
         fó.m.

‘Combad de sin dano rod lil a n-ainm as Focherd dond inud .i. fó cerd .i. maith in cherd gascid donecmaic do Choin Culaind and sin. Tánic dano Cú Chulaind & dosnetarraid oc gabáil dúnaid & bíthus dá Daigri & dá Ánli & cethri Dúngais Imlich díb. Gabais dano Medb for gressacht Lóich andaide.’ ‘Mór in cutbiud dait,’ ‘for sí,’ ‘in fer ro marb do bráthair do bith oc díthugud ar slóig cen techt do chomrac fris, ar is derb lind ní déma siriti bras birda na letheti út fri bruth & feirg niad do letheti-siu, & dano is óenmummi forcetail conrotacht dán dúib. {FOLIO 76b}’ ‘Tánic dano Lóch i n-agid Con Culaind do dígail a bráthar fair, ar donadbacht dó ba ulcha boí lais. {LU lines 6192-6219}{YBL lines 1709-1727}{C lines 1019-1131}

p.61

1977] ’ ‘tair dond áth úachtarach,’ ‘or Lóch.’ ‘Nípa isind áth escomon sa condricfem, áit h-i torchair Long. Ó thánic íarom do saigid ind átha, bibsat ind fir na bú tairis.’ ‘Bíaid tart eisc sund indiu,’ ‘or Gabrán fili. Is de atá Áth Dairtesc & Tír Mór Darteisc ó sin forsin phurt sin. Ó ro chomraicset iárom ind fir forsind áth & ó ro gabsat oc glíaid & oc imesorcain and & ó ro gab cách díb for trúastad a chéli, focheird ind escongon trí ol im chossa Con Culaind co m-boi fáen fortarsna isind áth ina ligu. Danautat Lóch cosin chlaidiub combu chróderg in t-áth día fulriud.’ ‘Olc ón óm,’ ‘for Fergus,’ ‘a n-gním sin h-i fíadnaisi námat! Gressed nech úaib, a firu,’ ‘for sé fria muintir,’ ‘in fer nár tháeth i n-ascid.’ ‘Atraig Bricriu Nemthenga mac Carbatha & gabais for gressacht Con Culaind.’ ‘Ro scáich do nert,’ ‘ol sé,’ ‘in tan is bratán bec dattrascair in tan dofil Ultu asa ces chucut. Dolig duit gním n-erred do gabáil fort h-i fíadnaisi fer n-Érend & láech ansa do dingbáil a gaisciud fón samail sin. [M] {FOLIO 77a}’ ‘La sodain atraig & benaid in n-escongain co mebdatár a h-asnai indi & comboing in cethri darsna slúagu sair ar écin co m-bertatár a puple inna n-adarcaib lasa torandcless darigénsat in dá láth gaile isind áth. Tanautat-som in t-sod meic tíre. Doimairg na bú fair síar. Léicid-som cloich asa tailm co mebaid a súil ina cind. Téite i r-richt samaisce maíle derge, muitti riasna búaib forsna linni & na h-áthu. Is and asbert-som :’ ‘Ní airciu a n-átha la linni.’ ‘Léicid-seom cloich don t-samaisc maíl deirg co memaid a gergara foí. Cachain laíd la sodain :’

            1. 1] M'óenurán dam ar étib
               2] sech nís n-étaim nís léicim
               3] atú ar tráthaib úaraib
               4] m'óenurán ar iltúathaib.
               {LU lines 6220-6248}{YBL lines 1728-1749}{C lines 1132-1142}
               p.62
            2. 2011] 1] Aprad nech fri Conchobar
               2] cía domíssed níbo rom
               3] rucsat meic Mágach a m-bú
               4] conda randsat etarru.
            3. 1] Ro bíi cosnom im óenchend
               2] acht nád lassa nach óenchrand
               3] día m-betis a dó nó a trí
               4] lasfaitis a n-athinni.
            4. 1] Bec nárom nítsat ind fir
               2] ar imad comlaind óenfir
               3] ní rubaim níth n-erred n-án
               4] immar atú m'óenurán.
         m'óenurán .d.

‘Is and sin trá dogéni Cú Chulaind frisin Mórrígain a tréde dorairngert di h-i Táin Bó Regamna , & fichid Lóch isind áth cosin gaí bolga doléic in t-ara dó lasin sruth. Gaibthi dó co l-luid h-i timthirecht a chuirp, ar ba conganchnes oc comruc fri fer boí la Lóch.’ ‘Teilg traigid dam!’ ‘or Lóch. Doléici-seom Cú Chulaind combo tharis docer. Is de atá Áth Traiged i Tír Mór. Is and sin conbocht fír fer fair-seom a l-lá sin día lotar in cóicfer cucai-seom fón oínme .i. dá Chrúaid, dá Chalad, Derothor. Nos n-geogain Cú Chulaind a óenur. Is h-é sin Cóicsius Focherda & Cóicer Óengoirt. Nó is cóic lá déc iss ed ro boí Cú Chulaind h-i Focheird, conid de atá Cóicnas Focherda isin Tána . Dosmbidc Cú Chulaind a Delga conná cáemnacair anmanna de duniu ná cethir ronucad a ainech secha fadess iter Delga & muir.’ Slánugud na Mórrígna inso.

‘Ocond aithscís mór sin trá do Choin Chulaind, danarraid in Mórrígan i n-delb na sentainne cailli