Jump to content

Irische Texte/1/Serglige Conculaind

From Wikisource
Irische Texte, vol. 1 (1880)
Serglige Conculaind
240357Irische Texte, vol. 1 — Serglige Conculaind1880
[ 197 ]

VIII.

Cuchulainn’s Krankenlager und die einzige Eifersucht Emer’s.


1. Dieser sehr interessante Text ist dem Lebor na hUidre (s. S. 113) entnommen, Facs. p. 43–50, und wird daselbst als Abschrift aus einer älteren, leider nicht mehr vor­hande­nen Hand­schrift, dem Gelben Buch von Slane be­zeichnet. Andere Hand­schriften für diesen Text sind mir nicht bekannt. Er ist aber bereits 1858 mit einer engli­schen Ueber­setzung heraus­gegeben von O’Curry, Atlantis No. II (Vol. I) p. 362–392 und No. III (Vol. II) p. 98–124. Eine Anzahl einzelner Stellen ist von Stokes um ihrer Verbal­formen willen angeführt worden, in seiner Abhand­lung über das Alt­irische Verbum, Beitr. VII 1–69. Die Skizze des Inhalts, welche O’Curry On the Mann. and Cust. II p. 195–198 giebt, ist un­vollstän­dig. Seine Ueber­setzung aber leidet an dem Gebrechen, an dem wohl alle älteren Ueber­setzungen aus dem Irischen leiden: Die Uebe­rsetzer gehen still über jede Schwierigkeit hinweg und übersetzen Alles[1]*. [ 198 ]2. Ich gebe auch hier den Inhalt des Textes in freier Weise wieder:

In Ulster wurde alljährlich auf der Ebene von Murthemne (Cu­chulainn’s Gebiet) drei Tage vor und drei Tage nach Samfuin (Sommer­ende) ein grosses Fest gefeiert. Ehe Spiel und Wettkampf, ehe das Essen und Trinken begann, pflegten die Krieger, einer nach dem andern, sich ihrer Thaten und Siege zu rühmen, und sie zeigten zum Belege derselben die Spitzen der Zungen der erschlage­nen Feinde vor. Um sich gegen­seitig zu über­bieten, mischten sie wohl auch die Spitzen von Rinds­zungen unter. Aber solchem Betruge suchte man dadurch vorzu­beugen, dass jeder sein Schwert über die Schenkel legen musste; das Schwert aber zeugte gegen den Mann, der sich einer falschen Trophäe rühmte. Denn in alten Zeiten sprachen Dämonen aus den Waffen (Cap. 1, 2).

Einst war ganz Ulster zu diesem Feste auf der Ebene von Murthemne ver­sammelt, nur Conall und Fergus fehlen, jener der Milch­bruder und dieser der Erzieher Cu­chulainn’s. Während man auf sie wartet und sich die Zeit vertreibt, lässt sich ein Schwärm schöner Vögel auf dem See nieder. Die Frauen wünschen nichts sehn­licher als solche Vögel zu besitzen, einen auf jeder Schulter, wie die Königin sagt. Leborcham wendet sich an Cu­chulainn; dieser, anfangs unwillig, giebt endlich nach, besteigt seinen Wagen, versetzt den Vögeln einen kunst­vollen Schlag mit seinem Schwerte, und die Vögel werden gefangen. Jede Frau bekommt zwei, nur Ethne Inguba, Cu­chulainn’s Gemahlin (sic), geht leer aus. Cu­chulainn ver­tröstet sie auf ein ander Mal (Cap. 3–6). Nicht lange darauf zeigen sich zwei wunder­bare Vögel auf dem See. Sie sind mit einer goldenen Kette verbunden[2] und erheben einen leisen, ein­schläfern­den Gesang. Vergebens warnen Loeg, der Wagen­lenker, und Ethne selbst vor dem Zauber dieser Vögel, Cu­chulainn sucht sie in seine Gewalt zu bekommen, aber seine Geschick­lichkeit lässt [ 199 ]ihn im Stiche. Miss­muthig lohnt er sich an einen Felsen und schläft ein. Im Schlafe sieht er zwei Frauen, die eine in grünem, die andere in purpurnem Mantel, sie kommen heran und lächelnd schlagen sie ihn mit Gerten, bis er halb todt ist, und dann ver­schwinden sie (Cap. 7. 8). Als Cu­chulainn die Sprache wieder findet, verlangt er nach Tete Brec, einem Palaste in Emain, gebracht zu werden. Dort blieb er, ohne zu sprechen, ein ganzes Jahr lang, bis derselbe Tag wieder­kehrte. Fergus, Conall, Lugaid Reoderg und Ethne umstanden sein Lager, als ein un­bekannter Mann herein­trat, der sich später als Oengus, Sohn des Aed Abrat, zu erkennen gab. Er kommt im Auftrage seiner Schwe­stern Liban und Fann. Fann wünscht Cu­chulainn zum Manne zu haben, sie will ihm Liban zu seiner Heilung schicken und ladet ihn ein in ihr schönes Land zu kommen. Cu­chulainn begiebt sich nach dem Felsen, an welchem er das Jahr zuvor in Schlaf versunken war (Cap. 9–12). Liban erscheint und theilt ihm mit, dass Fann, von ihrem Gemahle Manannán verlassen, ihm ihre Liebe zu­gewendet hat, und dass König Labraid, Liban’s Gemahl, ihm Fann als Preis anbietet, wenn Cu­chulainn ihm einen Tag lang gegen seine Feinde Senach Siabortha, Echaid Inil und Eogan Inbir beistehen will. Labraid’s Land ist Mag Mell, das glück­liche Gefilde, „the Plains of Happiness“ (Cap. 13. 14). Cu­chulainn schickt zunächst Loeg mit Liban, um ihm Bericht über das Land zu bringen. Loeg kommt nach Labraid’s Insel, wohin sie in einem kleinen ehernen Kahne über­setzen. Labraid war nicht auf der Insel, aber bald hört man das Rollen seines Wagens; er erscheint nieder­gedrückt durch die Sorge um den Ausgang der bevor­stehenden Schlacht. Loeg kehrt zu Cu­chulainn zurück und erzählt ihm, was er gesehen (Cap. 15–20).


[Hier ist, offenbar am unrechten Orte, ein Stück einge­schoben, das nur lose mit der Haupt­erzählung zusammen­hängt, jeden­falls aber zu Cap. 10 gehört:]

Um dieselbe Zeit traten die Könige der Provinzen mit Aus­schluss Conchobar’s – denn Ulster war mit den übrigen Pro[ 200 ]vinzen ver­feindet – zusammen, um den König von Erinn zu wählen. Es wird die tarbfess („bullfeast“) genannte Handlung vorge­nommen: Ein weisser Stier wird geschlach­tet; ein Mann isst von dem Fleische, trinkt von der Brühe, bis er voll ist, und legt sich darauf zum Schlafen nieder, während vier Druiden einen Zauber sprechen. In seinem Schlafe erscheint ihm dann der Mann, der zum König gewählt werden soll. So geschah es auch damals. Durch dieses Orakel wird als der zu wählende König be­zeichnet ein junger, edler Mann, mit zwei rothen Streifen an seinem Körper, der in Emain Macha am Kopf­kissen eines kranken Mannes stehe. Es werden Boten nach Emain gesendet, und Lugaid Reoderg, der Schütz­ling Cuchul­ainn’s, an dessen Kranken­lager stehend, ent­spricht der Beschrei­bung (Cap. 21–24). Es folgt hierauf eine längere Rede des Cu­chulainn, in welcher dieser den Lugaid über seine Pflichten als König belehrt. Lugaid ver­spricht den Vor­schlägen folgen zu wollen (Cap. 25–27).

[Darnach wird die Haupterzählung fortgesetzt:]

Cuchulainn schickt Loeg zu seiner Gemahlin Emer, um dieser mitzu­theilen, dass die Side seine Kraft gebrochen haben. Loeg sucht, ehe er geht, den Cu­chulainn durch ermun­ternde Worte aus seiner Schwäche heraus­zureissen (Cap. 28). Emer ist entrüstet, dass man nicht mehr bemüht gewesen ist, Cu­chulainn zu heilen (Cap. 29), geht nach Emain und sucht ihrer­seits den geschwäch­ten Helden zu ermuntern (Cap. 30). Und in der That, nach ihren Worten erhebt sich Cu­chulainn, streicht mit der Hand über sein Gesicht, thut Schwäche und Lethargie von sich, und geht fort, bis er sich an dem Orte befand, den er suchte (sie). Da naht sich Liban und ladet ihn nach dem Sid ein. Cu­chulainn fragt nach Labraid. Liban schildert dessen Herrlich­keit (Cap. 31). Aber Cu­chulainn will nicht der Einladung eines Weibes folgen. Es wird (zum zweiten Male) be­schlossen, dass zunächst Loeg mit Liban gehen solle. Sie treffen Aed Abrat mit seinen Töchtern (sie) in Oenach Fidga (Cap. 32). Zurück­gekehrt schildert Loeg dem Cu­chulainn, was er dort Wunder­bares gesehen hat (Cap. 33. 34).

[ 201 ]Cuchulainn fährt mit Loeg nach Labraid’s Insel. Es war kurz vor der grossen Schlacht, unzählbar sind die Schaaren von Labraid’s Feinden. Zwei un­heimlich kräch­zende Raben verkünden Cu­chulainn’s Anwesen­heit. Dieser eröffnet die Feind­selig­keiten, indem er Eochaid Iuil, der am frühen Morgen sich an der Quelle wusch, mit dem Speer durch­bohrt. Cu­chulainn tödtet auch Senach Siaborthe, und wüthet so entsetz­lich, dass Labraid ihn bittet vom Morden abzu­lassen. Loeg kennt seines Herrn Un­ersätt­lich­keit, er lässt drei Fässer mit kaltem Wasser herbei­schaffen, um die Hitze desselben abzu­kühlen: das erste Fass, in das Cu­chulainn steigt, siedet über; im zweiten wird das Wasser noch so heiss, dass niemand die Hitze aushält; erst im dritten ist die Hitze erträg­lich[3] (Cap. 35. 36). Cu­chulainn wird von den Frauen besungen. Liban be­willkomm­net ihn, und Cu­chulainn berichtet von seinem Kampfe (Cap. 37. 38). Diese Verse stimmen nicht genau mit der Prosa­erzählung überein.

Cuchulainn lebt einen Monat mit Fann. Sie trennen sich, treffen sich aber bald an einem ver­abredeten Orte. Alles dies erfährt Emer, Cu­chulainn’s Gemahlin. Messer werden bereitet, mit fünfzig Jung­frauen zieht sie heran, um Fann zu tödten. Cu­chulainn schützt diese (Cap. 39. 40). Emer macht ihm Vorwürfe, Cu­chulainn rühmt Fann, fühlt sich aber nach klugen Worten der Einer von Neuem zu dieser hin­gezogen (Cap. 41 bis 43). Nun will Fann zurück­treten, ebenso aber Emer. Fann klagt über ihre un­glück­liche Liebe (Cap. 44). Die Losung des Conflicts wird durch Manannan herbei­geführt. Dieser, Fann’s Gemahl, der sie verlassen hatte, erfährt von ihrer Lage und erscheint plötzlich, nur ihr sichtbar. Fann er­schrickt, aber in dem Liede, das sie singt, spürt man nichts von Furcht; sie erinnert Manannan an die Tage ihres früheren Glücks. Dem Cu­chulainn entsagend wendet sie sich zu Manannan, durch ihn der Schande enthoben allein fortgehen zu müssen (Cap. 45. 40). Cu­chulainn’s Betrüb­niss über Fann’s Verlust äussert sich in [ 202 ]gewalti­gen Sprüngen; lange bleibt er, ohne Nahrung zu sich zu nehmen, in den Bergen (Cap. 47), Emer geht nach Emain und bittet Conchobar um Hülfe. Den Zauber­sprüchen der Druiden gelingt es, Cu­chulainn wieder zu sich zu bringen. Er verlangt zu trinken. Sie geben ihm einen Zauber­trank, nach welchem ihm jede Er­innerung an Fann schwindet. Emer, die ihre Eifer­sucht zu vergessen hat, erhält einen ähnlichen Trank (Cap. 48). Manannán aber schüttel­te seinen Mantel zwischen Cu­chulainn und Fann, damit sie nie wieder zusammen­kämen.

3. Diese Erzählung macht in der Form, in der sie uns im Lebor na hUidre vorliegt, nicht den Eindruck einer einheit­lichen Compo­sition. Dass die Wahl Lugaid’s zum König von Erinn (Cap. 21–27) hier ein fremder Bestand­theil und an unrechter Stelle eingefügt zu sein scheint, erwähnten wir schon oben S. 199. Ferner ist auf­fallend, dass, ohne irgend welche Erklärung, in den ersten Partien nicht Emer, sondern Ethne Inguba als Cu­chulainn’s Gemahlin genannt wird. Emer tritt erst von Cap. 28 an in den Vorder­grund, doch wird sie schon Cap. 9 erwähnt. An letzterer Stelle wehrt sich Cu­chulainn dagegen, zu Emer gebracht zu werden, wie Loog vor­schlägt; Cap. 28 dagegen ist es Cu­chulainn, der Loeg zu Emer abschickt, um sie von seinem Zustande in Kenntniss zu setzen. Betrach­tet man den ganzen Text als eine einheit­liche Compo­sition, so müsste man zu Folge der in Cap. 9 enthaltenen Angabe annehmen, dass Emer das Vor­gefallne erst nach einem Jahre erfuhr. Allein Cap. 9 und ff. einer­seits und Cap. 28 und ff. andrer­seits gehören verschie­denen Versionen an. Daher wieder­holen sich auch gewisse Züge: Zweimal geht Loeg mit Liban, um seinem Herrn Kunde von Mag Meli zu bringen, Cap. 13 und 32. Zweimal erholt sich Cu­chulainn, und geht er nach dem Orte, an welchem er zuvor die Erschei­nung gehabt hatte, Cap. 13 und 31.[4] Der Wunsch, den Liban Cap. 14 äussert, Cu­chulainn möchte an Loeg’s [ 203 ]Stelle sein, kehrt Cap. 34 Vers 6 wieder. Mit Cap. 28 beginnt also eine zweite Version eines Theils der Sage. Bei dieser Annahme ergiebt sich auch, dass die Erzählung von Lugaid’s Wahl (Cap. 21–27) nicht eigent­lich aus Verschen so gestellt ist: ein Dia­skeuast stellte sie vielmehr an das Ende der einen Version. Aber auch die ersten Theile (bis Cap. 21) bilden keines­wegs ein einheit­liches, wider­spruchs­loses Ganze: Cap. 14 finden wir bereits Loeg mit Liban bei Fann, aber Cap. 15 wird erzählt, dass sie erst nach Labraid’s Insel über­setzen, die doch auch Fann’s Wohnort ist, und Cap. 16 fragt Loeg nach Fann, als ob er sie noch nie gesehen hätte. Auch Wieder­holungen lassen sich nach­weisen: Labraid begrüsst Loeg Cap. 20 mit derselben Formel, mit der ihn Cap. 16 die fünfzig Frauen bewill­kommnet hatten.

Die Beobachtung, dass die Gedichte nicht immer mit der Prosa­erzählung überein­stimmen (vgl. S. 114 und 95), machen wir auch hier. Cu­chulainn’s Bericht von seinem Kampfe gegen Labraid’s Feinde in dem Gedichte Cap. 38 ent­spricht nicht genau den Angaben in Cap. 36. Der vor­liegende Text hat eine besonders grosse Fülle von Gedichten aufzu­weisen. Diese Gedichte rühren gewiss nicht alle von einem und demselben Autor her. Dies zeigt sich z. B. Cap. 33 und 34, wo das Götter­land in zwei verschie­denen Gedichten, beide dem Loeg in den Mund gelegt, ge­schildert wird. Wahr­schein­lich ist der vor­liegende Text so ent­standen, dass ein Dia­skeuast – viel­leicht der Schreiber des Gelben Buchs von Slane – ver­schiedene, auf denselben Stoff bezüg­liche Prosa­stücke und Gedichte sammelte und ver­einigte. Es wäre daher nicht unmöglich, dass in einer zweiten Hand­schrift einer oder der andere der Theile fehlte, die wir im Lebor na hUidre beisammen finden. Aehnliche Verhält­nisse lagen uns thatsäch­lich bei der unter V mit­getheil­ten Sage von Cu­chulainn’s Geburt vor: das Egerton Manu­script enthielt hinter einander Version 1 und Version 2 mit dem Anhang, Cu­chulainn’s Erziehung betref­fend; im Lebor na hUidre fanden wir nur Version 1, aber diese (wenig­stens ursprüng­lich) mit dem Anhange versehen.

[ 204 ]4. Ueber die mythischen Elemente in diesem Texte nur wenige Worte. Aed Abrat und seine Töchter Fann und Liban werden Side genannt. Höchst merk­würdig ist die etymo­logische Erklärung der Namen in Cap. 17. Zu den Side gehört auch König Labraid, Liban’s Gemahl. Bekannter als alle diese ist Manannán, von den Tuatha Dé Danann. Während die Side auch in der irischen Tradition mythische Wesen sind, sollen die Tuatha Dé Danann zu den Völkers­chichten zählen, welche Irland inne hatten, ehe die Goidel (Maic Miled etc., „the Milesians“ aus Spanien) kamen. Für weitere Auskunft verweisen wir vorläufig auf die Indices zu O’Curry’s Lectures on the Manners and Customs of the Ancient Irish. Manannán ist Gemahl der Fann, steht also in einer gewissen Beziehung zu den Side[5]. Sein Wohnort ist die Insel Manann (jetzt Man), deren Name genau wie Danann gebildet ist. Ebenso ist Labraid’s Sitz eine Insel, Inis Labrada genannt. O’Curry war viel­leicht zu ernstlich bemüht, alle hier vor­kommenden Ortsnamen mit bestimm­ten Oertlich­keiten Irland’s zu identi­ficiren. Der Mythus ist in Irland locali­sirt worden, aber ursprüng­lich ist Labraid’s Reich eben mythisch, z. B. wenn es Mag Moll, Glück­liches Gefilde, genannt und als solches ge­schildert wird. In ähnlicher Weise wurde als Mider’s Wohnsitz Bri Léith be­zeichnet, ein in Mag Breg gelegner Hügel (s. S. 130, 18); aber das Land, welches Mider in dem S. 132 mitge­theilten Gedichte schildert, ist offenbar das mythische Elysium der alten Goedelen. Ueber die Cap. 13 genannten Feinde Labraid’s vermag ich für jetzt keine weitere Auskunft zu geben.

5. Was das Versmass anlangt, so finden wir auch in diesem Texte vor­wiegend ver­schiedene Varia­tionen der Strophe zu vier sieben­silbigen Halb­zeilen. Aber es kommen auch andere, in der [ 205 ]Hand­schrift durch bei­gesetztes R. (d. i. Rose?) als metrisch be­zeichnete Stücke vor, deren System ich viel­leicht nicht immer richtig erkannt habe. Es sind nament­lich die mit Fochen beginnen­den dithyrham­bischen Stücke in Cap. 17. 18. 19. 38, wie sie ver­einzelt auch S. 103 und zahl­reicher weiter unten im Fled Bricrend zu finden sind. Derselben Art sind auch die poeti­schen Stücke in Cap. 28. 40. 41. Die Hand­schrift hat an diesen Stellen weder Vers­abthei­lung noch Inter­punction.

6. Die Ergänzung der in der Handschrift gebrauchten Ab­kürzungen ist nur in folgenden Fällen un­bezeich­net geblieben: 1) in ocus, 2) in for, 3) im Nominativ Cu­chulaind (der nicht selten nur cul oder cucl ge­schrieben ist), und überhaupt in dem un­veränder­lichen ‑laind dieses Eigen­namens.


Slicht Libair Budi Slani.

Seirgligi Conculaind inso sis ocus Óenét Emire.

Worte, die mir besondere Schwierigkeit bereiten, sind mit Sternchen maikirt.

1. Oenach dogníthe la Ultu cecha bliadna, i. tri lá ría samfuin ocus tri laa iarma ocus lathe na samna feisne. Iss ed eret no bitis Ulaid insin im-Maig Murthemni oc ferthain óenaig na samna cecha bliadna, ocus ni ra be isin bith ní dognethe in n‑eret sin leú acht cluchi ocus céti ocus ánius ocus aibinnius ocus longad ocus tomailt, conid desin atát na trénæ samna sechnón na hErend.

2. Fechtas and tra fertha óenach la hUltu im-Maig Murthemni, ocus ba hairi no fertha leu fobith tabarta do chách a chomraime ocus a gascid do gs cecha samna. Ba bés leu dan díag inna comraime ferthain ind óenaig, i. rind aurlabra cech fir no marbtais do thabairt inna m‑bossán, ocus dobertis aurlabrai na cethræ do ilugud na comram hi sudiu, ocus dobered cách a chomram and sin ós aird, acht bá cách ar úair. Ocus is amlaid dognítis sin ocus a claidib for a slíastaib, in [ 206 ]tan dognítís in comram. Ar imsóitis a claidib friu, in tan dognítis gúchomram. Deithbir ón, ar no labraitis demna friu dia n‑armaib, conid de batir comarchi forro a n‑airm.

3. Tancatar Ulaid uli dochom ind oenaig acht dias namma, i. Conall Cernach ocus Fergus mac Roig. „Ferthair a n‑óenach“ ol Ulaid. „Ni firfidir“, ol Cuculainn, „co tí Conall ocus Fergus“, fo bith ba haiti dó Fergus ocus ba comalta Conall Cernach. Asbert Sencha iarom: „Imberthar fidcella dún coléic, ocus canitir drechta, ocus agat clesamnaig“. Dogníther iarom aní sin. A m‑bátar and iarom, tairnid enlaith forsin loch ocaib. Ní batar i n‑Ére énlaith ba cáini.

4. Batar imtholtanaig na mná im na heónu imdarubart (sic) fair. Gabais cách díb immarbaig ammuin a celi im gabail na n‑en. Asbert Ethne Aitencáithrech ben Conchobair: „Asagussim én cechtar mo da gúaland (p. 43b:) dind énlaith ucut“. „Assagussem uli“ ol na mná „aní sin“. „Má gabtair do neoch, is dam-sa ceta gebthar“ ol Ethne Inguba ben Conculaind. „Cid dogénam?“ ol na mná. „Ninsa“, for Leborcham ingen Oa ocus Adairce, „riga-sa úaib do chuinchid Conculaind.

5. Luid iarom co Coinculaind ocus asbert fris: „Is ail dona mnáib ind eoin ucut úat-siu“. Atetha a claideb do imbert furri. „Ni fogbat merdrecha Ulad anaill acht foraim én dóib do thabairt fornd indiu“. „Ni cóir duit ém“ for Leborcham „fúasnad friu, ár is triut atá in tres anim fil for mnáib Ulad, i. guille“. Ar it é téora anmi fil for mnaib Ulad, i. clúine ocus minde ocus guille. Ár cech ben ro charastar Conall Cernach, ba clóen; cach ben dan ro charastár Cúscraid Mend Macha mac Conchobair, dobered forminde for a erlabrai; atá samlaid, cech ben ro charastar Coinculaind[6], no gollad iarom a rosc fo chosmailius Conculaind ocus ar a seirc, ar bá [ 207 ]dán do-som, in tan ba holc[7] a menma, no slocad indala suil, conna roched corr inna cind, do téirged indala n‑ái immach commeit chori cholbthaigi.

6. „Indel dún in carpat, a Laich!“ ol Cuculaind. Indlis Lóeg iarom in carpat, ocus téit Cuculaind sin carpat ocus ataig taithbéim dia claidiub dóib, co ruildetar a m‑bossa ocus a n‑eti dind usciu. Nos gaibet uli iarom ocus dos bertatár leo, ocus fodailset dona mnáib, conná ra bi ben nad rissed dá én diib acht Ethne Ingubai a hóenur. Tánic de iarom co a mnái fessin. „Is olc do menma,“ ol Cuculaind fria. „Ní olc“ ol Ethne, „úair is uaim fodailter doib. „Is dethbir dait“ ol sí „ní fil diib mnái nachit charad no ná beth cuit dait, uair mád messi, ni fil cuit do nách ailiu innium-sa acht duit-siu th’ óenur“. „Ná bad olc do menma trá“, ol Cuculaind. „Día tísat éoin Mag Murthemni no Boind, in dá en ba haildem dib, dut icfat.“

7. Ni bo chian iarom, co n‑accatar da én forsind loch, ocus rond dercóir etorro. Cansit céol m‑bec. Torchair cotlud[8] forsin slóg. Atraig Cuculaind a n‑docom. „Dia coistithe frim,“ or Lǽg ocus ol Ethue, „ní rigtha chucu, ar itá nach cumachta for a cul na n‑én sa. Atethatár éoin dam-sa chena“. „In dóig bát dom éligud-sa ón?“ ol Cuculainn. „Gaibthi cloich isin tailm, a Lóig!“ Geibthi Lóeg iarom (p. 44a:) cloich ocus dobeir isin tailm. Dos leci Cuculainn cloich foraib. Focairt imroll. „Fe amæ!“ ol se. Gaibid cloich n‑aile. Dos leic dóib, ocus luid seocu. „Am trúsa tra,“ ol se, „ó gabus-sa gaisced, ni ro la imroll mo urchur cussin diu“. Fochairt a chróisig furro, colluid tré scíath n‑ete indala héoin la sodain. Lotair foa lind.

8. Dothǽt Cuculainn iarsin, co tard a druim frisin liic, ocus ba hole a menma leis, ocus dofuit cotlud fair. Co [ 208 ]n‑accai in da mnái cucai, indala n‑ai brat úaine impe, alaili brat corcra cóicdíabail im sude. Dolluid in ben cosin brot úane chucai ocus tibid gen fris, ocus dobert béim dind echfleisc dó. Dothǽt alaili cucai dan ocus tibid fris ocus nod slaid fón alt cétna, ocus batár fri cíana móir oca sin, i. cechtar dé immasech* cucai beus día bualad, co m‑bo marb acht bec. Lotir úad iarom.

9. Arigsitar Ulaid uli aní sin ocus asbertatár, ara n‑duscide. „Acc“, ol Fergus, „nachin glúasid, res atchi“. Atracht iarom trena chotlud. „Cid dot rónad?“ ol Ulaid fris. Ni ro fet iarom a n‑acallaim. „Nom berar“ for se „dom sergligu, i. don Teti Bricc, na bá do Dún Imrith no do Dún Delca“. „Not bertar do saigid Emiri do Dún Delca“ for Lǽg. „Aicc“, ol se, „mo breith don Teti Bric“. Berair ass iarom, co m‑bói co cend m‑bliadna isin magin sin cen labrad fri nech etir.

10. Lathi n‑and resin t‑samfuin aile cind bliadna, a m‑bátar Ulaid imbi isin taig, i. Fergus etir ocus fraigid, Conall Cernach etir ocus crand, Lugaid Reóderg etir ocus adart, Ethne Ingubai fria chossa, a m‑batar iarom fón samail sin, tánic fer chucu isa tech ocus dessid forsind airiniuch na imdai i m‑bói Cuculainn. „Cid dot tucai and sin?“ ol Conall Cernach. „Ninsa“ ol se. „Mád ina sláinti ind fir fil sund ro bad chomairche ar Ultaib ulib, inid i lobrai ocus i n‑íngás dan atá, is móo de as comairche airthiu. Ní agur nech iarom, uair is dia acallaim dodeochad“. „Tathut fǽlte, ní aigther ní!“ ol Ulaid.

11. Atraig iarsin inna sesam ocus gabais doib inna randa[9] sa sis iarom:

„A Cuculaind fot galar   ni bo sirsan in t‑anad,
not ícfitís, díamtis lat,   ingena Aeda Abrat.

Asbert Liban immaig Cruaich   bís for deis Labrada Luaith,
ro bad cridiscel la Faind   coibligi fri Coinculaind.

[ 209 ]

Ro bad inmain lá, mád fír   ricfed Cuchulaind mo thir,
rambiad arcat ocus ór,   rombiad mór fina do ól.

Diammad chara dam cose   Cuchulaind mac Soalte,
i n‑atconnarc ina súan   bes atcoad cen a slúag.

I m‑Maig Murthemni sút teis   aidchi samna, nib ainlcs,
dom ficfe uaim-se Liban   a Cuchulaind cot galar.“
                   A Cul. c.

12. „Coich thussa?“ ol iat. „Messi Óengus mac Áeda Abrat“ ol se. Luid úadib iarom in fer, ocus ni fetatar, cia deochaid no can dou luid. Atraig Cuchulaind ina sudi iarom ocus labrais iarsin. „Bá mithig ém“ ol Ulaid „aní sin isnith* cid a n‑dot rónad.“ „Atconnarc ém“ ol se „aislingi immon samain in n‑uraid.“ Adfét dóib uli amal atchonuairc. „Cid dogentar di sudiu a popa Choncobair?“ ol Cuchulaind. „Do-géntar“ ol Concobar „orta, co rís in corthe cétna.“

13. Luid Cuchulaind ass iarom, co ránic in corthe, co n‑accai in mnái bruit úani chucai. „Maith sin, a Cuchulaind“ ol si. „Ní maith dún ém. Cid for túrusi chucund in n‑uraid?“ ol Cuchulaind. „Ní du for fogail ém“ ol si „dodeochammár-ni, acht is do chuinchid for caratraid. Dodeochad‑sa ém dot acallaim-siu“ ol in ben „o Faind ingin Aeda Abrat; ros léci Manandan mac Lir, ocus dorat seirc duit-siu iarom. Liban dan m’ainm-se féin. Timarnad duit iarom óm céliu,[10] o Labraid Luathlam ar claideb: Dobéra deit in mnai ar debaid n‑óenlai leis fri Senach Síaborthe ocus fri Ecdáig n‑Iúil ocus fri Eogan n‑Inbir.“ „Nimtha maith em“ ol se, do chath fri firu indiu“. „Bid gar úar aní sin,“ or Liban, „bía slan, ocus doformastar deit a n‑dotesta dit nirt. Is denta dait ar Labraid ani sin, ar is e lǽch as dech di ocaib domain“. „Ci-si airm hita side?“ for Cuchulaind. „Itá i m‑Maig Mell“ ol si. „Is ferr dam-sa techt leth n‑aill“ ol ind ingen. „Tǽt Læg [ 210 ]lat“ ol Cuchulaind „d’fis in tiri asa tudchad“. „Tǣt iarom“ ol Liban.

14. Lotar iarom, co rancatar co airm i m‑bói Fand, (p. 45a:) Tic iarom Liban dia saigid Lóig ocus geibthi ar gúalaind. „Ni raga ass tra, a Loig,“ ol Fand „indiu i m‑bethu, acht manit ainge ben“. „Ni bo ed as mó ro gnathaigsem dún cus trath sa“ for Loeg „bancomarchi“. „Appraind ocus bithappraind, nach hé Cuchulaind fil it richt indossa“ or Líban. ,,Bád maith lim-sa dan, co m‑bad hé no beth and“ for Lǽg.

15. Lotar ass iarom, con rancatar tóeb na indse, co n‑accatar in lungine crédume forsind loch ar a cind. Tiagait íarom isin lunga ocus tíagait isin n‑insi ocus lotar do dorus tige, co n‑accatar in fer chucu. Is and asbert Líban fris:

„Cate Labraid Luathlám ar claideb as cend m‑buden m‑búada,
buaíd úas chret charpait glinni dercas rinni ruada.“

Frisgart dissi in fer iarsin co n‑epert so fria:

„Atá Labraid luithe cland ni bá mall bid imda
tinol catha cuirther ár día[11] ba lan Mag Fidgæ.“

16. Tíagait iarom isa tech, co n‑accatar tri cóecto imdad is tig, ocus tri cóicait ban indib. Fersait ule fælti fri Lóeg. Is ed asbertatar uli fris:

„Fochen duit a Loig diag neich las tudchad
ocus o tudchad is dit dáig fesni.“

„Cid dogena fecht sa a Loig?“ for Líban. „In raga do acallaim Fainde coléic?“ „Ragat, acht co fíasur in n‑airm atá“. „Ninsa. Atá i n‑airicul fo leith“ ol Líban. Lotar iarom día hacallaim ocus ferais side fǽlte friu fon innas cétna.

17. Fand diu ingen Áeda Abrat, i. ǽd tene, is hé tene na súla, in mac imlesen; fand iarom ainm na dére dothǽt [ 211 ]tairis. Ar a glaini ro ainmniged disi sin ocus ar a cóimi, ar ní bói isin bith frisa samailte chena. In tan m‑bátar and iarom, co cúalatar culgaire carpait Labrada dund insi. „Is olc menma Labrada indiu“ ol Liban. „Tíagam día (pag. 45b:) accallaim“. Tíagait ass immach ocus ferais Liban fælti fris, co n‑epert:

[R.] „Fochen Labraid Luath lam ar claideb

comarbæ buidne   snede slegaige
slaidid scíathu   scailid gou
créchtnaigid curpu   gonaid sóeru
saigid oirgniu   aildiu innaib*
manraid slúagu   sreid múine*
fobartach fían   fochen Labraid.“[12]
Foch. Lab.

18. Nis frecart Labraid beus, ocus asbert ind ingen atheruch:

[R.] „Fochen Labraid Lúath lam ar claideb augra

urlam do rath   rurtech do chách   saigthech do cath
créchtach a thóeb   cundail a bríathar   brígach a chert
cartach a flaith   laimtech a des   diglach a gus
tinbech la eochu   Labraid fochen.
F. L.

Ni ro regart beus Labraid; canaid si láid n‑aili affridissi:

[R.] „Fochen Labraid Lúath lam ar claidem

lǽchdu ócaib   uallchu murib
manraid gossa   gniid cathu
críathraid ócu   tocbaid lobru
tairnid triunu   fochen Labraid.“
F. L.

19. „Ní maith a n‑asberi a ben“ ol intí Labraid, conid and asbert:
[ 212 ]

[R.] „Ni ual na húabur dam a ben

nach ardarcnid mellchai mescthair ar cond
rechmi cath n‑imriud n‑imda n‑imamnas
imberta claideb n‑derg ar doruaib desaib
tuathaib ilib oenchridiu Echdach Iúil
ni tanbi nach n‑úall. ni uall ni úabar dam a ben.“

20. „Bad maith lat do menma tra“ ol in ben or Liban fris (sic). „Atá Lóeg ara Conculaind sund, ocus timarnád duit úad, dot icfa slóg úad:“ Ferais Labraid fælti fris iarom a n‑asbert: „Fochen duit a Láig fo bith na mná las tánac ocus in cháich o tudchad. Dó duit do tig a Láig“ or Labraid „ocus ragaid Líban it diáid.“

Tic Læg ass iarom co Emain ocus adfet a scéla do Choinculaind ocus do chach olchena. Atraig Cuchulaind iarsin na sudi ocus dobert láim dar a agid ocus acallais Læg co glé, ocus ba nertiti leis a menma na scéla adfiadar do in gilla.

21. (P. 46a:) Bái dan terchomrac oc cethri[13] ollchoecedaib hErend ind inbaid sin, dús in faigbitis nech bad toga leo dia tibertis rigi n‑Erend. Úair bá holc leo tilach airechais ocus tigernais hErend, i. Temair, a bith cen rechtgi ríg forrí, ocus bá olc leó na túatha cen smacht rig oc cocertad a cotrebi. Ar bátar fir hErend cen smacht rig forro fri re secht m‑bliadan iar n‑dith Conaire i m‑Brudin Dáderca cussin mórdail sin cethri cóiced n‑Erend hi Temraig na rig hi tig Erc mic Corpri Niadfer.

22. At íat so immorro ríg bátar isin dail sin, i. Medb ocus Ailill, Cúroí ocus Tigernach Tétbannach mac Luchtai ocus Find mac Rossa. Ní dentáis iarom ind fir sea comairli ríg fri Ultu, fó bith ar is d’óenóentaib bátar ind fir se hi cend Ulad. Dognither iarom tarbfes leo and sin, co fíastais esti, cia día tibertais rigi.

[ 213 ]23. Is amlaid dognithe in tarbfes sin, i. tarb find do marbad ocus óen fer do cathim a satha dia eóil ocus da enbruthi, ocus cotlud dó fón saith sin ocus ór firindi do cantain do cethri drudib fair, ocus atchíthe dó i n‑aslingi innas ind fir nó rígfaide and asa deilb ocus asa turascbail ocus innas ind oprid dognith. Díuchtrais in fer asa chotlud ocus adfíadar a res dona rigaib, i. móeth oclæch sær sonairt co n‑da cris derca tairis, ocus sé os adart fir i sirc i n‑Emain Macha.

24. Faiditir iarom techta frisin co Emain. Is and sin bátar Ulaid ina turchomruc im Choncobur i n‑Emain in tan sin, ocus Cuchulaind ina seirgligu and. Atfiadat a scéla do Choncobur ocus do mathib Ulad olchena. „Fil linni mac sǽr soceneóil fon samail sin“ ol Concobur, „i. Lugaid Réoderg mac Na tri Find Emna, dalta Conculaind, fil os adart na himda thall amne oc urgartigud a aiti, i. Conculaind, fil hi sirg. Atraig Cuculaind andaide ocus gebid for tecosc a daltai, conid and asbert:


(P. 46b:) Bríatharthecosc Conculaind inso.

25. Nir bat tærrrechtach debtha dene doérgairce. Nir bat díscir dóichlech díummasach. Nibbát ecal ocal opond esamain. Ni pát tairne omain mandartha mesctha.* Ni bat dergnat colla* coirme hi tig rurech. Ni bat ilfurig im írad n‑echtrand. Ni sáis dáine dochlu díchumaing.* Ni íadat iubaili for étechtu ail. Airliter cumni cóich comarbai cré. Cuibsigter sencaid sin co firinne fiu hit fíadnaisi. Finnatar bethamain brathir scéo mbroga.* Mrogatar genelaigi ges ci úa genitir gein.* Gairter bíbeoaigter fri oethu. Airm irro trebsat mairm.* Máinigter comarbai for athechtu thoich.* Tocomlúat anfini co anemthe nert.*

26. Ni fresnesea co labur. Ni aisneisea co glórach. Ní fuirse. Ní chuithe. Ní faitchither senori. Ni pá mithom[ 214 ]tinacli o neoch. Ní geis co ansa. Ni ettis nech cen a domanches. Cáin óis. Cáin éra. Cáin airlice. Bát umal múnta ó gǽthaib. Bat cumnech coisc ót senaib. Bát seichmech riaglá athardai. Ni pat úarcraidech im chardiu. Bat gusmar im naimtiu. Ni pa frithenech debtha hit ilchomraicib. Nir bat scelach athcossanach. Ni faisce. Ni thaisce ní. Ní ba torba. Consecha do cursachad i gnimaib antechtai. Ni chomainse th’ irinne ar thoil daine. Ni bát athboingid, ar nar bat aithrech. Ni bat comromach, ar na bat miscnech. Nir bat lesc, ar nar bat meirb. Nir bat roescid, ar na bat doescair. Ar-dot-chuibdig fri sechem na m‑briathar sin a mic?“

27. Is and asbert Lugaid in so sis fri Coinculaind:

„Ed as mait a m‑bith ule,*   arin festar cach dune,
no co teseba* ní de, firfaider mádurise.“

Luid Lugaid iarsin frisna techtaib co Temraig, ocus gongarar (sic) garm rigi dó, ocus fais hí Temraig ind aidchi sin, ocus luid cach dia menmat iarsin.

28. Imthusa immorro Conculaind iss ed adfíastar sund coleic: (P. 47a:) „Do duit uaim a Láig“ for Cuchulaind „co airm hi ta Émer, ocus innis, condat mná sidi rom thathigset ocus rom admilset, ocus apair fria is ferr a chách itosa, ocus tǽt dom indnaigid.“ Is and asbert in gilla oc nertad Conculaind inso:

„Mór espa do læch laigi   fri súan serglige.
ar don adbat genaiti   ǽsa a Tenmag Trogaigi.[14]
Condot rodbsat   condot chachtsat
condot ellat   eter briga banespa.
Diuchtra a terbaig andregoin[15]
ar dotǽt do lochbriga   eter argaib erritib.[16]
Condot rudi sudi n‑óg.

[ 215 ]

condot chellti[17] condot chiúrthi margnímu.
Dia focart lúth[18] Labrada a fir rudi atraí co ro pat mor.
Mór e.

29. Téit in gilla iarsin co airm i m‑bói Émer ocus adfet amal bói Cuchulaind. „Olc duit-siu a gilli“, for si, „ar is tú taithiges in síd cen feib íca do tigerna d’agbáil lat. Truag d’Ultaib“ for si „cen sirtin a márica. Dia m‑bad Conchobur credbaigte, no Fergus ní thastar súan, no Conall Cernach tabsat crechta, is Cuchulaind cobarthe.“ Cachain-si iarom láid la sodain fon cruth sa:

„A mic Riangabra fórir! cid menic imthigi in síd,
ní moch doroich let ille icc mic delba Dechtere.

Trúag d’Ultaib co lín garta eter aite is chomalta
cen siriud in domain duind d’ícc a carat Conculaind.

Mád Fergus no beth issúan dán iccad aicned oendrúad,
ní bíad mac Dechtere i fos, co fagbad drui dia tomos.

Día m‑bad hé Conall chena fris m‑bét crechta is cneda,
no sirfed in Cú in m‑bith m‑bras,[19] co fagbad liaig da leges.

Mád do Lǽgaire Búadach tísad ág bád imuallach,
no sirfed hErind na n‑íath d’íc mic Connaid mic Iliach.

Da m‑bad do Cheltchar na celg tisad súan ocus sírṡerg,
ro bad astrach aidchi is lá eter sídaib Setantá.

Da m‑bad Furbaidi na fían no beth illige lanchían,
no sirfed in domon n‑dron, co fagbad a thesarcon.

Atbathsat sluaíg síde Truim, ro scarsatar a morgluind,
ní thet accu[20] dar cona* o ro gab súan síthbroga.

Uchan do galur nom geib ó Choin cherda Conchobair!
isæth rem chridi is rem cnes, día tísad dim a leges.

[ 216 ]

Uchan is crú mo craide! serg for marcuch in maige!
conna toraig sund ille d’oenuch Mage[21] Murthemne.

Is dé ná tic a hEmain dáig na delba ron dedail,
is merb is is marb mo guth, dáig ata‑som fó drochcruth.

is rathe is bliadain cen chotlud fó chomríagail
cen duini bad bind labra ní chúala a mic Riangabra.“

A mic R.

30. Tanic Émer rempi co hEmain iarsin d’innaigid Conculaind ocus dessid issind imdái i m‑bái Cuculaind, ocus ro bái cá rád: „Is mebul duit“ or si „laigi fri bangrád, uair dogenad galar duit sirligi“. Ocus bái ca acallaim ocus ro chan láid:

(P. 47b:) „Erig a gerait Ulad, roddúsci suan slán subach

deci ríg Macha mo cruth nit leci re rochotlud.

Deca a gualaind lán do glain, déca a churnu co comraim,
déca a chairptiu cinnit glend, déca arretha fían fidchell.

Déca a churadu có m‑bríg, déca a ingenraid n‑ardmín,
déca a rígu remnaga, déca a rignu dermára!

Déca tossach gemrid gluair, déca cach ingnad ar n‑úair,
déca let iss ed fót gní a fuacht a fot a hamlí!

Is meth ní maith cotlud trom, is mertan ar n‑écomlond,
is loim for saith suan hi fat, tánaisi d’éc éccomnart.

Rodusig suan síd ar n‑ól* telci ri robruth romór
ilar m‑briathar[22] m‑bláith rot char érig a gerit Ulad!“

Erig a. U.

31. Atracht iarom Cuchulaind íarsin ocus dorat laim dar a agid ocus ro chuir a mertnigi ocus a tromdacht de ocus atracht iarsin ocus tanic remi iarsin, co m‑bói i n‑airbi [ 217 ]ro ír. Co n‑acca chuci iarsin Liban, ocus ro ráid ind ingen friss ocus bái oc a thócuriud din t‑síd. „Ci-si airm hi tá Labraid?“ ol Cuchulaind. „Ninsa,“ ol si:

„Atá Labraid for lind glan día n‑aithiget buidni ban,
ní ba scíth let techt día tuaid, mád ar fis Labrada Luaith.

Láinid tech ades tind ben cét eolach inti asidfet,*
corcair co n‑aldi datha samail grúadi Labrada.

Crothid conchend catha ceirp fiad a chlaidib thana deirg,
bruid idnu buden m‑bǽth, brisid scíathu lenna læch.

Li sula a chnes isin tres, ni maird[23] cairdiu a foramles,*
inrice feraib side, fer ro selaig mór mile. »

Læchdu ocaib, amru sceóil, ro siacht tir Echach Iuil,
folt fair amal flesca óir, bolad fína lía anóil.

Amru feraib fúabair nith is garg fri cíana cocrich
riadu curach ocus graig sech inis hi ta Labraid.

Fer co n‑ilur gnim dar ler Labraid Lúath lam ar cláideb
ni fuband con roithi de* is fulang súain sochaide.*

Srian muinci dergóir fria graig ocus noconed* namma
turid airgit ocus glain, iss ed fil is tig hi ta.

Ata L. f.

32. „No co rag-sa“ ar Cúculaind „ar cuiriud mná“. „Ticed iarom“ ar ind ingen „Lóeg and sút d’is cech réta.“ „Tiat iarom“ ar Cúculaind. Atralacht Lóeg iarom lasin n‑ingin, ocus dochuatar do Maig Lúada ocus don Biliu Buada ocus dar Oenach n‑Emna ocus i n‑Óenach Fidga, ocus is and side bái Áed Abrat cona ingenaib. Feraid Fand failte fri Lóeg. „Cid dia m‑bái Cuchulaind cen tíachtain?“ or si. „Nir bo ail leiss tiachtain ar banchuriud: ocus dan co finnad, in uait‑siu ro siacht fis dó.“ „Is uaim,“ ar si, „ocus ticed co lúath diar saigid, ar is indiu curthir in cath“.

[ 218 ]33. Luid Lǽg atheroch co airm i m‑boi Cuchulaind ocus Fand malle fris. „Cinnas sin a Lóig?“ ar Cuchulaind. Ro frecair Lǽg ocus ro radi: „Is mithig techt,“ ar se, „uair ita in cath oc a ferthain indiu“, ocus is amlaid ro bói oc a rad, ocus ro chan laíd:

(P. 48a:) „Ranac-sa rem rebrad ran bale ingnad, ciar bo gnád,
connici in card[24] fichtib drong hi fúar Labraid lebarmong.

Co fuarusa hé sin card ina sudi mílib arm,
mong buide fair, alli dath, ubull oir oc á íadad.

Co rom aichnistar iar aim alleind chorcra coicdiabail,
atbert rim, in raga lim don tig hi fail Fælbe Find.

Atát na dá rig is tig Failbe Find ocus Labraid,
tri coecait im chechtar dé, is é lín inn óentaige.

Coeca lepad na leith deiss ocus coeca airi des,*
coeca lepad na leth chlí ocus coeca aeri di.

Colba do lepthaib cróda úatne finna forórda,
issi caindell ardus‑tá in lia lógmar lainerdá.

Atat ar in dorus tíar insinnait* hi funend grían
graig n‑gabor n‑glas, brec a mong, is araile corcordond.

Atát ar in dorus sair tri bile do chorcor glain,
dia n‑gair in énlaith búan bláith don macraid assin rígráith.

Ata crand i n‑dorus liss, ni hétig cocetul friss,
crand airgit ris tatin grían, cosmail fri hór a roníam.

Atat and tri fichit crand comraic nad chomraic a m‑barr,
biatar tri cet do cach crund do mes ilarda imlum.

Ata tipra sin t‑ṡíd thréll cona tri coectaib breclend,
ocus delg óir cona li i n‑óe cecha breclenni.

Dabach and do mid medrach oc a dáil for in teglach,
maraid beós, is búan in bes, conid bithlan do bithgs.

[ 219 ]

Ita ingen is tig trell ro derscaig do mnaib Érend,
co fult budi thic immach, issí alaind illánach.

In comrád doní ri cách, is alaind is ingnath,
maidid cridi cech duni dia seirc is dia inmuni.

Atrubairt ind ingen trell: coich in gilla na haichnem,
masa thú, tair bic ille, gilla ind fir a Murthemne.

Dochúadusa co foill foill, rom gab ecla dom onóir,
atbert rim, in tic ille oenmac dígrais Dechtere.

Mairg ná dechaid o chíanaib, ocus cach ic á iarrair,
co n‑aiced, immar ita in tech mór atchonnarc-sá.

Da m‑bad lim Ériu ule ocus ríge breg m‑bude,
dobéraind — ní láthar lac — ar gnais in bale ránac.“
Ran. r.

34. „Is maith sin“ ar Cúculaind. ,,Is maith“ ar Lóeg „ocus is cóir dul dia ríachtain ocus is maith cach ní issin tír sin“, ocus is and asbert Loeg beós fris-seom ic innisin oibniusa in t‑sída:

„Atconnarc tír sorcha sǽr inna ráiter gó ná cloen,
fil and rí rúamna buden Labraid Lúath lam ar claideb.

Oc techt dam dar Maig Lúada domm árfas Bili Búada,
ro gabus immaig denna la dánatraig imchenna.*

Is and atrubairt Líban isin baliu irra bammar,
ro bad inmain lem in firt, dia m‑bad Chú no beth it richt.

Alaind bantrocht buaid cen cacht ingena Áeda Abrat,
delbad Fainne fúaim collí ni ro acht rígna ná rí.

Atber úair is lim ro clos sil n‑Adaim cen imarbos
delbaid is Fainne rem ré na fil and allethete.

Atconnarc lǽchu colli co n‑armmaib ic imdibí,
atconnarc étach n‑datha no co n‑erred anflatha.

[ 220 ]

Atconnarc mná féta ic fleid, atconnarc aningenraid,
atconnarc gillu glána oc imtecht ind ḟid dromma.

Atconnarc ǽs ciúil is tig ic ærfitiud dond ingin,
man bad a lúas tísa ammach,* dom gentais co hétreórach.

Atconnarc in cnoc ro búi alaind ben Eithne Ingubai,
acht in ben atberar sund beres na slúagu asa cund.“
At. m.

35. Luid Cuchulaind lee iarom is tir ocus bert a charpat les, co rancatár in n‑insi. Feraib Labraid fǽlti friú, ocus fersi in bantrocht uli, ocus ferais Fand dan fǽlti sinredaig fri Coinculaind. „Cid dogentar sund hi fecht sa?“ ol Cuchulaind. „Ninsa,“ or Labraid, „iss ed dogenam, regmai, co rolam cor imón slúag.“ Tíagait ass iarom, co rancatar tor na slúag ocus co rolsat súil tairsiu, ocus bá dírim leó in slúag. „Eirg ass hi fecht sa“ ol Cuchulaind fri Labraid. Luid Labraid ass iarom ocus anais Cuchulaind ocon t‑slóg. Fanócrat in da fiach drundechta.[25] Dogensat in t‑slúaig. „Is doig,“ ol in slúag, „in ríastartha a hErind, iss ed terchanait ind fiaich.“

36. Dos sennat in t‑slúaig iarom, conná fúair ined leó is tír. Dothǽt Eochaid Iúil iarom do inlut a lam don tiprait matain moch. Atconnairc Cuchulaind iarom a gualaind tresin cochull. Doléci gai dó, con luid trít. Ro marb tríar for trichait díb a oenur. Tofobairt iarsin Senach Siabortha, ocus ferait mor gleó, ocus marbthus Cuchulaind iarom. Tic Labraid iarom ocus mebais riam forsna slógu. Ro gáid Labraid do anad dind imguin. „Atagamar tra“ for Loeg „in fer d’imbert a ferci fornd, úair nach lór leis di cath fúair. Tiagar“ for Lóeg „ocus inliter teora dabcha úarusci do dibdúd a brotha. In cetna dabach i tét, fichid tairse; in dabach tanaise, nis fodaim nech ar a tes; in tres dabach, is comso a tes.“

37. In tan atconcatar na mná Coinculaind, is and cáchain Fand in so: [ 221 ]

„Segda cairptech docing rot, cesu amulach is óc,
alaind lúadam luades blai* fescur iar n-óenuch Fidgai.

Ni céol side séol fod gaiu, is fordath fola fil fair,
cronan canas [carpat][26] chreit, focanat roith a charpait.

Eich fil fó charput glinne, anfrim céin cor da sille,
ni fuair a samail di graig, it lúathidir gáith n-erraig.

Imbeir cóic deich ubull óir, os clesit for a anoil,
ni fuair a samail di rig eter min ocus anmin.

Fil i cechtar a da grúad tibri derg amal cru rúad,
tibri uani, tibri gorm, tibri corcra dath n-étrom.

Fil secht suilse ar a rusc, ni scél fácbala hi lusc,
imdenum sula saire, abratchair duba daile.

Fil for a chend cid fó fer atchlos fo Erind imbel,
tri foiltni co saine dath, gilla óac amulach.

Claideb russi roindes crú cona imdurnd airgdidu,
sciath co m-buallaib óir budi ocus co m-bil findruine.

Cingid dar firu in cach tind, imthéit i n-ág i n-eslind,
ni fil dobairde cruaid laind as chosmail fri Coinculaind.

Cuchulaind dothǽt ille in t-óclǽch a Murtemne,
is iat dorat sund hi fat ingena Aeda Abrát.

Bróenán fola fota fland la toeb crand comarda de,
uallach uabrech árd la gol, mairg fri siabra sé!“

38. Ferais Liban fælti fris iar tain, co n-and asbert in so sis:

(P. 49a:) „Fochen Cuchulaind torc[27] torachtaide
mal mór Maigi Murthemni

[ 222 ]

már a menma míad curad cathbúadach
cride niad   nertlia gaise   flandrúad ferci
aurlam fri firecrat lath n‑gaile Ulad
alaind a lí lí sula do andrib, is fochen!
Foc. C.

„Cesc cid doronais a Cuchulaind?“ or Liban fris. Is and asbert Cuchulaind andaide:

„Tarlucus urchur dorn sleig i n‑dúnad Eoguin Inbeir,
no con fetur — sochla set — , in buaid dorignius no in bet.

Cid ferr cid messu dorn nirt cosse ni tharlus dom chirt
urcur anfis fir hi ceó bes nan árlaid duni beo.

Slog find forderg formnib ech dom roipnitar forom leth,
munter Manandan mic Lir cotagart Eogan Inbir.

Immimrous cipe cruth, in tan tánic mo lan lúth,
oenfer dia tricha cet conda rucus dochom n‑ec.

Ro chuala cneit Echach Iúil, i socraidi labrait biuil,
mad fir con fír bes nip cath* in t‑urcur matarlacad.
Tar. u.

39. Fóid Cúculaind iarsin lasin n‑ingin ocus anais mís ina farrad, ocus celebraid hi cind mís di, ocus atbert si fris-sium: „In bale“ ar si „atbera-su frim-sa dul it chomdáil, ragat-sa.“ Ocus is and dorónsat comdáil ic Ibur Cind trachta. Ro innis do Emir aní sin. Dorónta scena acci-side do marbad na ingine. Tánic ocus cóeca ingen lee connici in comdáil. Is and ro bói Cuchulaind ocus Lóeg oc immirt fidchilli ocus ní ro airigset na mná chucu. Is and ro ráthaig Fand ocus asbert fri Lóeg: „Feg-su a Láig aní atchiu-sa?“ „Cid in sin?“ ar Lóeg. Dercais Lóeg, ocus is and ro radi ind ingen in so i. Emer:

40 |R.] „Fég a Lóig dar th’eis
oc coistecht frit filet mná córi ciallmathi

[ 223 ]

co scenaib glasgéraib ina n‑deslamaib
co n‑ór fria n‑uchtbrunnib cruth cáin
atchichither amal tecait láith gaile dar cathcairptiu
glé* ro sói gné Emer ingen Forgaill.“

[R.] „Ní tágara“ ar Cuchulaind „ocus ní con tora eter.
Tair-siu isin creit cumachta lasin suidi n‑grianda.
form dreich‑sea fodéin ar do‑th-esarcainb-sea
ar andrib ilib imdaib hi cetharaird Ulad
ar cía nos baigea ingen Forcaill a hucht a comalta
im gním co cumachta bés ní lím lamathair.“[28]

41. Asbert beós Cuchulaind:

[R.] „Not sechnaim-sea a ben amal sechnas cách a chárait
ní ru bim-sea do gæ crúaid crithlamach
nach do scían timthanaidi nach t’ḟerg treith timaircthech
ar is mórdolig mo nert do scor ó nirt mná.“

„Cesc trá“ ar Emer „cid fód ruair lat-su a Chúculaind mo dimiad-sa fiad andrib ilib in chúichid ocus fíad andrib ilib na hErend ocus fíad ǽs enig ar chena, ar is fót clith tanac-sa, ocus fo (p. 49b:) ollbríg do tharisen, ar cia not bagea uall ollimresan, bés ni pád rith lat-su mo lecun-sa a gillai, cia no trialltá.“

42. „Cesc tra a Emer“ ar Cuchulaind „cid ar na leicfideá dara-sa mo denus i n‑dáil mná? ar chetus in ben-sa, issí in glan genmnaid gelgasta dingbála do ríg ilchrothaig ind ingen sin do thonnaib dar leraib lánmóraib, co n‑deilb ocus écosc ocus sóerchenel, co n‑druni ocus lamda ocus lamthorud, co ceill ocus cond[29] ocus cabsaidecht, co n‑immad ech ocus bó-thánte, ar ní fil fo nim ní bad tol ría cóemchéle, na dingned, cía no comgelltá. A Emer“ ar se „ni fuigeba-su curaid cáin crechtach cathbúadach bá dam fiu-sa.“

43. „Bes“ ar Emer „no co n‑err in ben dia lenai. Acht [ 224 ]chena is alaind cech n‑derg, is gel cach nua, is cáin codi ard, is serb cach gnáth, cáid cech n‑écmais, is faill cech n‑aichnid, co festar cach n‑eólas. A gillai“ ar si „ro bamar-ni fecht co cátaid acut, ocus no bemmís dorisi, dia m‑bad ail duit‑siu.“ Ocus ro bo dograch furri. „Darm brethir tra“ ar se „is att ail-siu dam-sa, ocus bid at ail, hi cein bat béo.“

44. „Mo lecud-sa diu!“ ol Fand. „Is coru mo lecud-sa“ ar Emer. „Na tho,“ or Fand, „messi leicfidir and, ocus is mé ro bæglaiged o chéin.“ Ocus forópair oc dogru ocus oc domenmain móir, ar ba nar lée a lécud ocus dul día tig a chétóir, ocus ro buadir in rograd hí dorat do Coinculaind, ocus is amlaid ro bói oc dogru ocus doroni in laid sea:

„Messe ragas for astur, ce doch lim ar mor gostul,
ce tha nech lin ablad,* ro bad ferr lim tairisem.[30]

Ro bad ferr lim bith hi fus dobér (?)[31] fót laim cen dobus,*
ná dula – cid ingnad lat – co gríanan Áeda Abrat.

A Emer is lat in fer ocus romela a deig ben,
aní na roich lam cid acht is écen dam a dútracht.

Mor fer ro bói com iarraid eter chlitar is diamair,
no co dernad ríu mo dál, dáig is misi rop irán.

Mairg dobeir seirc do duni menestarda dia airi,
is ferr do neoch a chor ass, meno chartar mar charas.

Cóeca ban tánac ille, a Emer án foltbuide,
do tascrad ar Faind ní fó is dá marbad ar andró.

Atat tri coecait rim la do mnaib aille oentamá
acum i n‑dún immalle, no co treicfitis messe.“
Mese.

45. Iarsin ro follsiged do Manandan aní sin, i. Fand [ 225 ]ingen Áeda Abrat do bith i n‑ecomland ic mnaib Ulad ocus a bith co a lécud do Choinculaind. Tanic iarom Manannán anair do saigid na hingini, ocus ro bói ina fíadnaise, ocus ní ro rathaig nech díb aní sin acht Fand a hoenur. Ocus is and sin ro gab etere[32] moir ocus drochmenmain in n‑ingin oc fegad Manandán, ocus dorigni laid:

(P. 50*:) „Fégaid mac læchraidi Lir do maigib Eógain Inbir,
Manannán úas domun dind, ro bói tan rop inmain lim.

Mád indiu bá digrais núall ní charand mo menma múad
is éraise in rét in t‑serc téit a héol cen' immitecht.

Lá ro bá‑sa ocus mac Lir hi n‑grianan Dúni Inbir,
ro po dóig lind cen anad no co bíad ar n‑imscarad.

Danam thuc Manannan mass, ro bam céle comadas,
no co berad orm ria lind cluchi erail ar fidchill.

Danam thuc Manandan mass, ro bam céle comadas,
dornasc dóraromthá[33] thuc dam illúag m’imdergthá.

Bái acum dar fræch immach coeca ingen illdathach,
doratus dó coecait fer cen tar in coecait ingen.

Cetra coecait cen miri iss é lucht inn óentigi,
da coecait fer sonmech slán, da coecait ban find follán.

Atchíu dar in muir ille – nín acend nach meraige –
marcach in mara mongaig, ní lenand do sithlongaib.

Timthecht seochain-ni cose ni acend acht sídaige,
maraid do chiall cech slúag séim, cía beit úait i n‑etercéin.

Mad messe bá dethbir dam, dáig at bǽtha cialla ban,
intí ro charus co holl, dom rat sund i n‑ecomlond.

Celebrad dit a Chú chain aso sind * uait co sochraid,
cen co tísam dútracht lind is ard cech recht co himchim.

[ 226 ]

Érge seó mithig dam-sa, atá nech risnid andsa,[34]
is mór in tocosol tra, a Láig a mic Ríangabrá.

Ragat rim chéli fodéin, dáig no co dingnea m’amréir,
nár apraid is ceim i cleith, mád alic duib-si, fegaid!“
Feg.

46. Atracht ind ingen iarsin i n‑diáid Manannáin ocus ro ḟer Manannán fælti fria, ocus asbert: „Maith a ingen“ ar se „in oc urnaidi Conculaind bía fodecht sa, no in lim-sa doraga?“ „Dar ar m‑brethir ém“ ol si „fil uaib nech bad ferr lim a chéli do lenmain. Acht“ ar si „is let-su ragat-sa ocus ni irnaidiub Coinculaind,[35] ar rom thréc, ocus araill and dan, a degduini, ní fil rígain catamail acot-su, ata immorro la Coinculaind.“

47. Ótconnairc immorro Cuchulaind in n‑ingin ic dula úad co Manannan, ro raid fri Lóeg: „Crét sút?“ ar se. „Ninsa“ ar Lóeg „Fand ic dul la Manannan mac Lir, arn corbálic duit-siu hí.“ Is and sin tra ro ling Cúchulaind tri ardlémend ocus tri deslemend Lúacra, corra bi fri ré fotá cen dig cen bíad sechnon na slebte, ocus is and no chotlad cecli n‑aidchi for Sligi Midluacra.

48. Dochoid trá Emer do saigid Concobair co hEmain ocus ro innis dó, Cuchulaind amal ro bói. Ro fáid Conchobor filedu ocus ǽs dana ocus drúdi Ulad dia saigid, co fastaitis ocus co tuctais co hEmain leó hé. Ro triall som dan in n‑ǽs n‑dána do (p. 50b:) marbad. Ro chansat side brechta druidechta ina agid, co ro gabait a chossa ocus a láma, conos tanic trell dia ceill. Ro bói seóm dan oc cuingid digi chucu iar sin. Tucsat na druíd dig n‑dermait dó. Amal atib in dig, nir bo chumain laiss Fand ocus cech ní doroni. Tucait dan deoga dermait a héta do Emír, ar nir bo ḟerr ro bói. Ro [ 227 ]croth dan Manannan a brat eter Coinculaind[36] ocus Faind, conna ro chomraictís dogs. 49. Conid taibsiu aidmillti do Cuinchulaind[37] la hǽs sidi sin, ar ba mór in cumachta demnach ria cretim, ocus ba hé a méit, co cathaigtis co corptha na demna frisna dóinib ocus co taisfentais áibniusa ocus díamairi dóib. Amal no betis comarthauach, is amlaid no creteá doib. Conid frisna taidbsib sin atberat na haneolaig síde ocus ǽs síde.




Anhang.

Hier verzeichne ich die Stellen, die Stokes um ihrer Verbalformen willen citirt hat, und theile ich ferner mit, wie O’Curry die schwie­rigen Stellen übersetzt hat. Die Frage- und Aus­rufungs­zeichen in runder Klammer sind von mir zugesetzt.

Cap. 3. Fo bith etc. St. Ir. Gl. 486.

ibid. canitar drechta „Gesänge mögen gesungen werden“ St. Beitr. VII 58.

ibid. agat clesamnaig agant joculatores St. Ir. Gl. p. 44.

Cap. 4. Asagussim etc. „I wish a bird on each of my two shoulders“ St. Ir. Gl. p. 159.

ibid. Cid dogénam – do chuinchid Conculainn „was sollen wir thun? sagen die Weiber. Nicht schwierig, sagt L. Ich will von euch gellen, um C. zu suchen“ St. Beitr. VII 17. 20.

Cap. 6. indlis „conjunxit“ St. Beitr. VII 39.

ibid. co ruildetar ambossa ocus aneti diud usciu „so dass ihre Füsse und ihre Schwingen am Wasser hafteten“, St. Beitr. VII 13.

ibid. Is dethbir dait – th’óenur „Good reason you have, said she, because there is not among them a woman who would not share her love and friend­ship with you; whilst as regards me, no other person shares my love, but you alone“ O’C.

Cap. 7. cansit „cecinerunt“ St. Beitr. VII 43.

ibid. Gaibthi cloich isin tailm „Put a stone into the sling“ St. Ir. Gl. p. 112.

ibid. Geibthi Loeg – isintailm „dann nimmt ihn L., einen Stein, und legt (ihn) in die Schleuder“ St. Beitr. VII 42.

Cap. 8. Dothæt Cuchulaind etc. St. Ir. Gl. p. 121.

[ 228 ]Cap. 9. nachin gluasid res atchi ,,do not move him before night“ O’C. Allein atchi ist Verbal­form, die O’Curry mit aithge, aithche, aidche Fem. (Nacht) ver­wechselt hat.

Cap. 10. Tathut faelte, ní aigther ní „thou hast welcome, fear not anything“ St. Beitr. VII 2. 41.

Cap. 11, Vers 2a noticfitis díamtis lat „if they were with thee, – and they would come, – “ O’C. Allein es muss heissen: sie würden dich heilen, wenn sie bei dir wären (not-icfitis).

ibid. Vers 8. Inatconnarc etc. „All that he has seen in his sleep shall he obtain without his army“ O’C. Allein atconnarc und atcoad kann doch nur 1. oder 2. Sg. sein.

ibid. Vers 10a domficfe naimse Liban „from me shall be sent (?) Liban“ O’C. „will go from me“ St. Rem.² p. 74. Zu lesen dot ticfe? vgl. S. 212, 9.

Cap. 12. orta co ris in corthe cétna „geh bis du denselben Stein erreichen wirst“ St. Beitr. VII 2.

Cap. 13. bia slan – dit nirt „du wirst heil sein (lies: werden) und was fehlt an deiner Kraft, wird dir zugefügt werden“ St. Beitr. VII 64.

ibid. Is denta dait ar L. – domain „dies sollte gethun werden – hoc faciendum est – von dir für L., denn er ist ein Held, welcher der beste von den Kämpfern der Welt ist.“ Beitr. VII 68.

Cap. 15, Vers 2. „Victorious in the body of a strong chariot, he looks upon bloody spears“ (?) O’C.

ibid. Vers 3. 4. „L. is quickening clans (?), – it is not slow he is ever in good (?), – as­sembling a battle, a slaughter will be made, of which the plain of F. will be filled“ O’C.

Cap. 16. in raga do acallaim – innairm atá „willst du gehen, um mit Fand jetzt zu ver­handeln? Ich will gehen, wenn ich den Ort kennen werde, an dem sie ist“ St. Beitr. VII 17. 18. 51.

Cap. 17. „Welcome, L. of the quick hand at sword; the repre­sentative of legions (!) the shooter of light spears (!) the cleaver of shields, the scatterer of heavy spears, the wounder of bodies, the slayer of nobles, the seeker of slaugh­ters, most beautiful in ap­pearance (?), destroyer of hosts scatterer of wealth, assaulter of champions, welcome, welcome L.“ (?) O’C. Jeden­falls hat O’C. verkannt, dass slaidid, scailid, crecht­naigid, saigid Verbal­formen sind, wie schon die davon ab­hängigen Ac­cusative beweisen. In der Hand­schrift weder Inter­punction noch Vers­abthei­lung.

Cap. 18. „Welcome, L. of the quick hand at battle-sword ; ready his stipend, mu­nificent to all, seekful of battle, wounded his side, faithful his word, rigorous his justice, benign his sovereign­ty, strong his right arm, avengeful his deed, gentle to his steeds (?), L., welcome; welcome L.“ O’C. In der Hand­schrift nur nach gus ein Punkt.

[ 229 ]ibid. „Welcome, L. of the swift hand at sword; most radiant of warriors, haughti­est of chiefs, destroyer of strength, fighter of battle, exter­minator of champions, elevator of the weak, sub­jugator of the strong, welcome, L., welcome, L.“ O’C. Auch hier sind mauraid, gniid etc. nichts anderes als Verbal­formen. In der Hand­schrift nur hinter gossa ein Punkt.

Cap. 19. „It is not haughtiness nor pride, a wife, nor a high spirit of happiness, that confuses our senses: a battle approach­es (?), of double-edged spears many, of dangerous plying of red swords upon the fists of right and left (!) hands, [equal to] many is the one heart of Echaid Iuil (?): we cannot have any haughti­ness. It is not haughti­ness, it is not pride in me, o wife!“ In der Hand­schrift nur hinter nach núall ein Punkt.

Cap. 20. Vor anasbert scheint etwas zu fehlen.

ibid. Fochen duit a Láig – tanac „ein Willkommen dir, o Loeg, ob des Weibes, mit dem du gekommen bist“ St. Beitr. VII 10. 11.

ibid. ragaid Liban it diaid „L. wird dir nachgehen“ St. Beitr. VII 19.

Cap. 22. Dognither iarom tarbfes – rigi „dann ist dort ein Stier­schmauss von ihnen ver­anstaltet worden, damit sie dabei erführen, wem sie das Reich geben sollten“ St. Beitr. VII 53.

Cap. 23. Diuchtrais – dona rigaib, St. Beitr. VII 69.

Cap. 25. „You shall not be a terrified man (?) in a furious (?), slavish, [op­pressive, severe,] (?) fierce battle. You shall not be flighty, inac­cessible (?), haughty. You shall not be in­tractable, proud, pre­cipitate, passion­ate. You shall not be bent down (?) by (?) the intoxi­cation (?) of much (?) wealth. You shall not be an ale-polluting (?) flea in the house of a pro­vincial king. You shall not make many feasts (?) to dispense (?) to foreign­ers (?). You shall not visit dis­reputable people, incapable [of entertain­ing you as a king] (?). You (?) shall not let pre­scription close an illegal pos­session. Let witnesses be examined of who is the heir of the land. Let the his­torians combine in truthful action in your presence. Let the lands of the brethren be ascer­tained in their lifetime, and their increase (?). If genera­tions have multi­plied in branches, who has each been generated from? Let them be called up; let them be revived (?) on oath [that is, their ancient claims re­estab­lished (?) on oaths]. The place that the dead [their ancestors] have resided in (?). Let the heir be preserved in his lawful pos­session. Let the strangers be driven off it [the patrimony] by the strength of battle“ (?) O’C.

ibid. taerrrechtach, hängt offenbar mit „toirriachtadh to incite or instigate“ und „tair­rachadh to instigate, to set on the actual com­mission“ (O’Don. Suppl. zu O’R. Dict.) zusammen.

ibid. dóichlech, etwa O’Reilly’s doicheallach churlish, inhospitable?

[ 230 ]ibid. mandartha, findet sich bei O’Davoren, s. v. mannar, das durch sgaeledh (d. i. untie, scatter) erklärt wird; vgl. dazu „mannar loosening“ O’Reilly.

ibid. im írand O’C.

ibid. ni sáis dáine doclu „du sollst nicht gemeine Leute besuchcn“ St. Beitr. VII 46. Dicumaing kann der Form wegen nicht mit dem Plural dáine verbunden werden.

Cap. 26. „You will not relate garrulously. You will not discourse noisily. You will not mock, you will not insult, you will not deride old people. You will not be ill-opinioned [you will not suppose ill] of any one. You will not make difficult demands. You will not refuse any one for his cow. [You will have] a law of lending, a law of extortion, a law of pawning. You will he obedient to the teaching of the wise. You will be recol­lective of the instruc­tions of the old. You will be a follower of the rules of your fathers. You will not he cold-hearted to friends. You will be strong to your foes. You will not be a retorter of abuse (?) in your many battles. You will not be a tattler and abuser. You will not waste; you will not hoard; you will not alienate. You will bear to be reproved for un­becoming deeds. You will not sacrifice your truthful­ness to the will of men. You will not be a releaser [namely, of bondmen and prisoners without security taken for them], that you be not repentant. You will not be a com­petitor, that you be not jealous. You will not be lazy, that you be not inert. You will not be too im­portunate, that you be not mean.“ O’C.

ibid. Ni fresnesea – co glórach „du würdest nicht (lies: du sollst nicht) ge­schwätzig berichten, du würdest nicht (lies: du sollst nicht) geräusch­voll erzählen“ St. Beitr. VII 52.

ibid. ni géis – a domanches „Du sollst nicht barsch fordern, du sollst Niemanden zurück­weisen ohne seine Kuh,“ St. Beitr. VII 46.

Cap. 28. Mór espa etc. „It is great idleness in a champion to yield to the sleep of a bed of decline, because genaiti [i. e. women] from T. T. [i. e. Maig Mell] have appeared to you, who overcame you, who manacled you, who bound you within the power of idle women; start [i. e. arise] out of death [i. e. disease], by maidens wounded [i. e. by women of the hills), for all your strength has come [i. e. champion strength], among warrior chiefs [i. e. heroes], until you rush to the place of warriors – until you have done [i. e. performed] – until you have achieved mighty deeds, where active Labraid leads his rushing men. Arise! that you may be great.“ O’C. In der Hand­schrift sind Punkte hinter serglige, trogaigi, banespa, erritib, óg, margnimu, mor. Vers­abthei­lung fehlt in der Hand­schrift.

atrai coropat mór „stehe auf damit du gross seiest“ St. Beitr. VII 40. 46.

[ 231 ]Cap. 29. is C. cobarthe „es ist C., der ihm helfen würde“ St. Beitr. VII 42.

ibid. Vers 12. „Both night und day should see the journeys“ O’C. Vielmehr: er würde unterwegs sein Nacht und Tag.

ibid. Vers 15. atbathsat „occiderunt“ St. Beitr. VII 44.

ibid. Vers 16. „The Hound [Cuchulainn] does not excel hounds, since he caught the sleep of the hill of Brugh“ O’Curry, indem er aucú con­jiciert, dem alten Texte die moderne Form des Artikels octroy­irend.

ibid. Vers 20a. „dass er nicht hierher kommt“ St. Beitr. VII 47.

ibid. Vers 21. dáig na delba ron dedail „because of the [noble] form with which he has parted“ „O’C.; „um der Form willen, von der er sich getrennt“ St. Beitr. VII 11.


Cap. 30 Vers 1 und ebenso Vers 11 ist suan als Ablativ aufzufassen: erwache aus dem Schlafe.

ibid. Vers 2. „Behold the king of Macha of lovely form (?), he will not allow thy (?) great sleep“ O’C.

ibid. Vers 4b. „Behold the movements of his chess-warriors“ O’C. Viel­leicht ist fian-fidchell wie fian-cluiche, „fair play“ O’Don. Suppl. zu O’R. Dict., auf­zu­fassen: sich ihre Bahnen, ein gutes Schach­spiel?

ibid. Vers 8. „Behold thou that which it produces (?), its cold, its length, its want of beauty“ O’C.

ibid. Vers 11. „Awake thou from the fairy sleep thou hast drunk (?): cast it off with great, excessive ardour“ O’C; „erwache aus dem Schlafe wirf ihn fort mit Eifer“ St. Beitr. VII 42 (mit Weg­lassung von síd ar n‑ól).

ibid. Vers 12. Des Versmasses wegen ist die Abkürzung der Hand­schrift wohl eher zu briathar, als zu brian (O’Curry) zu ergänzen, aber der Sinn der Stelle ist mir unklar: „many flowery words thou hast loved“ O’C.


Cap. 31 V. 3. „Happy (?) house which a soft (?) woman orders (?), an hundred learned men in it that are adepts (?)“ O’C.

ibid. 7b „At all points (?) he plies (?) his valour feats“ O’C.

ibid. 8b „ein Mann der grosse Tausende nieder­hieb“ St. Beitr. VII 11.

ibid. Vers 9. amru sceóil „the most famous in story“ O’C. Das Facs. hat sceol, das Ms. selbst aber scéoil, vgl. Stokes Rem. on the Facs. p. 11.

ibid. Vers 11. „The most illustrious of men that seek (?) battle, whose fierce­ness is felt (?) by distant (?) boun­daries“ O’C.

ibid. Vers 11. „Swiftly glide both boats and steeds past the island [ 232 ]in which resides Labraid“ O’C „Boot und Ross pflegen bei dem Eiland, auf welchem L. ist, vorbei­zukommen“ St. Beitr. VII 54.

ibid. 14. „He cleaves not [men] till so compelled (?), he maintains the repose of his hosts“ O’C.

Cap. 32. No co ragsa – mna „ich will nicht gehen, sagt C., auf eines Weibes Einladung“ St. Beitr. VII 16.

ibid. Ticed iarom – tiat iarom ar C. „dann lass L. dorthin gehen, sagt das Mädchen, um jegliches Ding zu erfahren. Lass ihn gehen, sagt C.“ St. Beitr. VII 40.

Cap. 33 Vers 1a. „I arrived, in my happy sportiveness“ O’C.

ibid. Vers 9b. „and fifty on their right“, 10b „and fifty on their left (?)“ O’C. Was ist airi, aeri?

ibid. Vers 13b. „in the place (?) where the sun goes down“ O’C.

ibid. Vers 19b. „in contact their tops come in contact (?)“ O’C.

ibid. Vers 20a. „300 werden von jedem Baume genährt“ St. Beitr. VII 56.

ibid. Vers 31a. dochúadusa „ivi“ St. Beitr. VII 44.

Cap. 34 Vers 4. „I passed the flowery (?) plain with two rapid advancing feet (?)“ O’C.

ibid. Vers 9. 10. „I will say, – for it is I that have heard, – [among] the race of Adam without trans­gression, the form which is Fand’s, I shall ever say (!), that there is not among them its like“ O’C.

ibid. Vers 12b. „they were not the raiments of men ignoble (?)“ O’C.

ibid. Vers 16. „Were it not for the quickness with which I came out (?), they would have left me powerless“ O’C.

Cap. 35. Feraib Labraid – fri Coinculaind „Labraid made welcome to them, and the women all made it (ferais‑i), and Fand made especial welcome to C.“ St. Beitr. VII 31. 39.

ibid. ised dogenam „dies ist’s, was wir thun werden“ St. Beitr. VII 20.

ibid. regmai corolam cor iman slúag „wir werden so gehen, dass wir eine Schwen­kung um das Heer machen können“ St. Beitr. VII 20.

ibid. Tofobairt – marbthus C. iarom „danach griff ihn S.S. an, und sie fochten einen grossen Kampf, und dann tödtet ihn G.“ St. Beitr. VII 41. 42.

mebais „fregit“ St. Beitr. VII 39.

Cap. 37 Vers 3. 4. „It is not fairy music of couches (!) that serves him, it is the deep colour of blood that is upon him; the purring which [ 233 ]the bodies of [other] chariots yield (?) is sung by the wheels of his chariot“ O’C. Der einfache Gedanke dieser Strophe ist, dass die Musik, die C. erfreut, das Krachen und Rollen seines Schlachtwagens ist: Nicht Musik der Side ist die Weise (?), die ihm dient (?) – Farbe des Bluts ist auf ihm – , (vielmehr) der Ton, den der Wagensitz singt, dazu singen die Bäder des Wagens.

ibid. Vers 5b. anfrim etc. „I stand without motion (?) viewing them“ O’C.

ibid. Vers 6b. „they are swifter than the wind of spring“ St. Ir. Gl. 1070.

ibid. Vers 11b. ní scél etc. „it is not a fact to be left unspoken“ O’C.

ibid. Vers 12a. imdenum etc. „eyebrows brown, of noblest set“ O’C.

ibid. Vers 13. „There are upon his head, what man’s so good? – (?) as has been heard through Erinn to her (?) borders, – “ O’C.

ibid. Vers 17b. imthéit etc. „he traverses the battle to the place of danger (?)“ O’C.

ibid. Vers 22b. fri[sa] siabrase O’C. Auch dann noch feiilt eine Silbe.

Cap. 38. Die Verse Fochen etc. ohne Interpunction und Versabtheilung in der Handschrift. O’Curry schreibt „mar a menma maid, curad cathbúadach, great his noble mind, a battle-victorious champion“. Vielmehr: gross sein Sinn; Ehre (?) der kampfsiegenden Helden. In der folgenden Zeile gais[c]e O’C.

ibid. Vers 2a. sochla set „path of fame (?)“ O’C.

ibid. Vers 3. 4. „Whether better, whether worse be my strength, hitherto I have not cast (?) of my little [dart] (?) the erroneous throw of a man in a fog, [or one] (?) which did not certainly reach a living person“ O’C.

ibid. Vers 5a. formnib ech „on backs (?) of steeds“ O’Curry; 5b. foromleth „upon all sides“ (?) O’C.

ibid. Vers 7a. Immimrous cipe cruth „I gave wound for wound (?), in whatever way“ O’C.

ibid. Vers 10a. „If the man has spoken truth, it certainly has won the battle (?)“ O’C.

Cap. 39. ind ingen inso i Emer. O’Curry corrigirt mit Recht Emer in Fand. Die Worte Fég a Lóig etc. haben in der Handschr. weder Versabtheilung noch Interpunction.

ibid. atchichither – cathcairptiu „du wirst selten, wie Kämpfer von Tapferkeit über Schlachtenwagen gehen“ St. Beitr. VII 22.

Cap. 40. Die Worte Nitágara etc. haben in der Handschr. hinter etir und gríanda einen Punkt.

ibid. ni contora etir „non veniet omnino“ St. Beitr. VII 47.

[ 234 ]ibid. ar dotcsarcaiiibsea — lllad „for I will lyrotect thec from many ahundant maidens at the four 2)oints of Ulster^' St. Beitr. VII 33.

ibid. ar cia nosbaigea — lämathair „for although ForgalVs daugh- ter may threaten, on the strength (?) of her companions, a deed of po- wer (?), certain it is that it is not against me it shall be dared"' O'C. Vgl. O'Donovmi's Siippl. zu O'B. Dict. s. v. ucht: „fer gonur a bucht slöig möir a man loho is Mied in the presence of a great host."

Cap. 41. ni ru bimsea do gae „dein Speer verwundet mich nicht"- St. Beitr. VII 41.

ibid. ar is mördolig — mnä „for it would he (?) seid (?) that my strength should be dverted by i^V) the strength of a tvoman" O'C.

Cap. 42. cia no comgellta „even though she had not promised ti" O'C. ibid. bädam fiusa der mir gleich Icämc., „bäd-am fiii-sa" St. Beitr. VII 41.

Cap. 43. Die Worte is alaind cech n-derg bis cach n-eölas scheinen ein metrisches System zu bilden. Vor cäid ist is zu ergänzen.

ibid. darm brethir — bat beo „hei unserem (/) Wort, sagt er, du bist mir wohlgefällig, und du wirst mir wohlgefällig sein, so lange als du am Leben bi'si" St. Beitr. VII 40.

Cap. 44 Vers 1. 2. „I it is that shall go an Ihc journey; I give consent with great affliction {?); though there is a man of equal fame [?), I would prefer to remain" CC. V. 2 ist weder Heim noch Silbenzahl in Ordnung.

ibid. Vers 5'>- romela „well magst thou wear hiiii'- (?) O'C.

ibid. Vers 6. „what my arm cannot reach, what hut that I am for- ced to wish it weW O'C.

ibid. 11. täuac — foltbiiide „du bist hierher gekommen, o edle Emer, gelbhaarige" St. Beitr. VII 11.

Cap. 45 Vers 4 a- is eraise etc. „affectiou is a siibtle thiiig; it makes its ioay ivithout labour" {?) O'C.

ibid. Vers 12. „I gave them iinto fifty men, without reproach, -- the fifty maidens" O'C.

ibid. Vers 18. Maraid etc. „thy good sense is magnified by (?) erery gentle host, though they he from thee far away" O'C. ibid. 22. 23. „I bid thee adieu, o beautiful Cu; hence we depart (?) from thee with a goodheart (?); though we return not (V), bc thy (V) good will ivith us;- every condition is noble to fin comparison with/ that of going aivay."

Cap. 46. ni iniaidiub etc. „ich werde nicht auf ihn ivarten, denn er hat mich im Stiche gelassen" St. Beitr. VII 34.

Anmerkungen
  1. O’Curry hat gelegentlich auch einfache Stellen nicht richtig übersetzt, z. B. no­ticfitis diamtis lat (Cap. 11, 2) übersetzt er „If they were with thee, – and they would come, –“, während es heissen muss: they would heal thee, if they were with thee. In den Versen Cap. 17 hat er die Verbal­formen und die Accu­sative verkannt. Trotzdem ist seine Ueber­setzung mir sehr nützlich gewesen.
  2. Aehnliches wird von den Vögeln im Compert Conculaind berichtet, s. S. 137.
  3. Aehnliches siehe im Táin Bo Cualgne, LU. p. 63a. lin. 32; vgl. Fled Bricrend Cap. 55.
  4. Die Worte „tanic remi iarsin, co m‑bói i n‑airbi ro ír“ in Cap. 31 sind nur im Lichte von Cap. 12 und 13 verständ­lich.
  5. Das Verhältniss der Side zu den Tuatha Dé Danann ist noch nicht genau unter­sucht. In einem Gedichte bei O’Curry, On the Mann. and Cust. II p. 71, wird Mider, den wir S. 116 als Side kennen gelernt haben, zu den Tuatha Dé Danann gerechnet. Manannan heisst mac Lir, „son of the sea“, vgl. Stokes, Three Ir. Gloss. p. xxxv.
  6. Concul. LU.
  7. banolc LU.
  8. cotlad LU.
  9. randu LU.
  10. célíu LU.
  11. chuchu LU.
  12. Labraid om. LU.
  13. oc crethri LU.
  14. genaiti: i. mna   a Tenmag Trogaigi: i. a MaigMeil.
  15. diuchtra: i. érig a terbaig   andregoin: i. a galar bansidi.
  16. do lochbriga: i. do lǽchbriga   erritib: i. auradaib (Glossen in LU).
  17. condot chellti: i. conderna LU.
  18. lúth oder láth LU, lúth O’Curry
  19. inmith mbras LU.
  20. O’Curry vermuthet ancú („the Hound“): eher wohl ar Cú.
  21. muge LU.
  22. briā LU. brian O’Curry.
  23. Für maird lies mairn, vgl. iffird für iffirn S. 193.
  24. Für card lies carn, vgl. iffird für iffirn S. 193.
  25. zu lesen druidechta?
  26. Die Lin. 4. 10. 12. 14 klein gedruckten Wörter und Buchstaben fehlen im Facsimile von LU. und sind O’Curry’s Text entnommen. Da O’Curry nur carpat lin. 4 in Klammern gesetzt hat, so scheint er wirklich in den übrigen Fällen mehr haben lesen können, als der Schreiber des Facsimile.
  27. torc: i. rí LU.
  28. lamáthair LU
  29. chond LU.
  30. tairsem LU.
  31. dobeth O’Curry, aber die Handschrift hat ein Längezeichen über der Abkürzung.
  32. etere, so nach O’Curry ergänzt.
  33. dór a[th]romthá O’Curry. Es fehlt eine Silbe. Etwa dor-nasc di ór?
  34. risnid andsa: i risnad dolig LU.
  35. Concul. LU.
  36. Concul. LU.
  37. Conchul. LU.


This work was published before January 1, 1931, and is in the public domain worldwide because the author died at least 100 years ago.