Page:PL Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 1.djvu/97

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search
This page has been proofread.


bałckim fabryk 53, z produkcyą rs. 881300, zatrudniających 583 ludzi; reszta mieszkańców trudni się rolnictwem, żydzi handlem i dro­bnym przemysłem, ale i ci nawet w ostatnich czasach wzięli się do rolnictwa. Rzeki powia­tu są: Boh płynie przez środek powiatu; do niego wpadają w granicach pow. a) Sawranka, bierze początek w powiecie bałckim między Horodyszczem i Czarnominem, wpada pod mia­stem Sawraniem; przyjmuje Jałaniec na grun­tach wsi Jałaniec. b) Kodyma zaczyna się na gruntach m. Kodymy i na przestrzeni od Bał­ty do Koniecpola oddziela gub. podolską od chersońskej; wpada pod m. Koniecpolem. c) Sinica zaczyna się w gub. kijowskiej we wsi Sinicy (w pow. humańskim), płynie przez pow. bałcki, wpada do Bohu niżej wsi Sabatynówki. d) Mołdawka, wypływa w pow. bałckim pod wsią Mołdawką, wpada w Hołoskowie. e) Si­niucha płynie granicą pow. bałckiego i gub. chersońskiej od wsi Kogutówki do m. Bohopo­la, gdzie wpada do Bohu. Z prawej strony przyjmuje Jatrań, oddzielającą pow. bałcki od humańskiego, na przestrzeni od wsi Perehonki do Kogutówki. Dniestr płynie południowo-za­chodnią granicą — oddziela Podole od gub. bes­sarabskiej. Do niego wpada w gran. powiatu: a) Biełocz zaczyna się w pow. olhopolskim pod wsią Serbami, wpada do Dniestru w bał­ckim pow. między Biełoczą i Stroińcami. b) Mołokisz zaczyna się w pow. bałckim około wsi Łobuszny, wpada do Dniestru pod wsią Moło­kiszą, przyjmuje Suchy Mołokisz i Krutę około m. Krute. c) Rybnica zaczyna się pod wsią Słobodzieją w pow. bałckim, wpada do Dnie­stru pod m. Rybnicą przyjmuje z prawej stro­ny Suchą Rybnicę, z lewej Długą Kiełbaśnę około wsi Kiełbaśna i Długi Woronków. d) Jahorłyk wypływa w pow. bałckim w oko­licach wsi Honorata, oddziela gub. chersońską od podolskiej, przyjmuje z prawej strony rzeki Trościaniec przy wsi Dojban a zaczyna się we wsi Kulnej; do niej wpada rz. Mokra i Czarna. e) Wołodynka, mała rzeczka na granicy pow. olhopolskiego i bałckiego. Kolej odesko-ki­jowska przechodzi przez zachodnią część pow. bałckiego i na gruncie jego ma następujące sta­cye: w Kodymie, w Krutem, w Borszczach; z następnej zaś stacyi Birzuły odchodzi gałąź przez Bałte. do Elizawetgradu. Z rzeczy kopalnych ma tylko powiat: kamień wapienny, ciosowy, młyński, gips i glinę na fajans. De­kanat rz.-kat. (ob. wyżej). Cerkwi 178, syna­gog i meczetów 21, szkoła 2-klasowa w Bałcie; szkółki wiejskie powinny być przy gminach, lecz stoją, zwłaszcza latem, pustkami. Powiat bałcki dzieli się na 6 stanów, to jest zarządów policyjnych: Nestoito, Krute, Sawrań, Hołowaniewsk, Krzywe-Jezioro, Ludwinka. Gmin w pow. 24: Moszniaki, Perejma, Korytna, Baksza, Krute, Pisarzówka, Harmaki, Moło­kisz, Czarna, Woronków, Cybulówka, Sawrań, Józefpol, Piszczana, Daniłowa-Bałka, Tryduby, Wielki-Bobryk, Wielka Meczetna, Hołowa­niewsk, Werbówka, Trojany, Bohopol, Lipoweńskie, Trojanka. Jarmark, najznaczniejszy jest w Bałcie od 25 maja do 1 Czerwca, przy­wożą towarów na półtora miliona, sprzedają do 800000 rs. Najwięcej towary łokciowe, ko­nie i tabuny (dzikie). Drugi jarmark mniej­szy, zaczyna się 29 lipca, ciągnie się przez 3 dni, obrót jego do 150000 rs. W pow. bałc­kim jest 14 miasteczek i 228 wsi. Szpitali w Bałcie 3: miejski na 60 chorych, więzienny na 17 i żydowski; oprócz tego w pow. przy fa­bryce cukru w Borszczach szpital na kilku cho­rych. Herb powiatu: pół pola ornego i pół stepo­wego; środkiem ornego przechodzi wół. Dr. M.

Bałta, jez. w dobrach krasławskich w In­flantach polskich.

Bałtów, 1.) lub Bałutów, wś i folw. nad rz. Kamienną, pow. iłżecki, gin. Pętkowice, o 7 m. od Radomia, w górzystem położeniu; ziemi dwor. 1343 morg, włość. 520 m.; posiada w niej marmur, kamień wapienny, rudę żelazną i glinkę garn­carską, kościół paraf, murowany z XVII w.; urząd gminny gm. Pętkowice. B. był podo­bno kiedyś miasteczkiem. Należał kolejno do Ossolińskich, Małachowskich. Chomętowskich; ci ostatni pałac tu wznieśli. B. parafia dek. iłżeckiego liczy 3345 dusz. W 1827 r. B. liczył 52 dm. i 399 mieszk, obecnie ma 47 dm. i 493 mieszk. 2.) B., donacya, pow. nowo-aleksandryjski, gub. lubelska, gm. Gołąb. W 1827 r. liczył 49 dm. i 336 mk. B. Ch.

Bałtowska-Wólka, wś i fol., pow. iłżecki, gm. Pętkowice, par. Bałtów, ziemi dwór. 2325 mórg. włóśc, 275 mórg.

Bałtraki, wś rządowa, pow. wyłkowyski, gm. Gaże, par. Szumsk. W 1827 r. liczyła 17 dm. i 114 mieszk.

Bałtutyno, wś, pow. jelnieński, gub. smo­leńska; st. p. między Jelnią a Poczynkiem.

Bałtyca, nieznaczny strumień, wypływa z jez. Bałta koło Krasławia i wpada do Dźwi­ny na gruntach wsi Sielanki, należącej do dóbr krasławskich.

Baltyno, ob. Baltyń.

Bałtynów, wś, pow. lucyński. Parafia ka­tolicka dekanatu zalucyńskiego, dusz 4080.

Bałtyszka, ob. Wołtysz.

Bałucianka lub Bałudzianka, 1.) potok w obrębie gm. Zawadki rymanowskiej w Galicyi. Wypływa w północnej stronie tej gminy ze stromych wzgórz Baskidu lesistego, mianowi­cie pasma ciągnącego się w południowo-wscho­dnim kierunku od Dukli, w którym najwyższy szczyt Cergowa góra dochodzi do 718 m. npm. Płynie wązką dolinką na południe i we wsi Zawadką zwanej łączy się z prawego brzegu