Page:PL Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 1.djvu/274

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search
This page has not been proofread.


rudy, wielki piec, fryszerki, kuźnice. W 1875 r. wytopiono żelaza surowego 82,500 pud., kutego 69,500, wyrobów żelaznych 11,500 pud. W 1877 wyrobiono 124,700 pud. surowcu i 121,900 pud. żelaza kutego i walcowanego. }Iotorem tych zakładów jest rzeka Ka- mienna. Wielki piec wzniesiono w 1836 r., walcownię i pudlingarnię w 1849. Przed 1860 r. pracowało tu po 250 rob. i produkcya ro- czna wynosiła do 120,000 rubli. B. nalezał dawniej do Jacka Małachowskiego (t 1821 r.), głośnego ze swych dziwactw, który tu mie- szkal w czerwono pomalowanym dworze, dzi- wacznej wielce struktury. Następnie przeszedł w ręce Kotkowskich, obecnych posiadaczy. Tu urodził się Feliks Pancer, głośny inzynier, twórca Zjazdu w Warszawie. ' W 1827 r. B. liczył 40 dm. i 353 mI:. W 1859 r. było 63 dm. i 413 mk., obecnie zaś 87 dm. i 875 mk. Ziemi dworskiej w samym B. 8707 morg., włośc. 481 morgo Bodzechowska wólka o 2 W. na półn. od B. Gmina B. ma 3939 mk., rozległości 9457 m., s. gm. ok. Vos. Cmielów, o 6 w. st. p. Ostrowiec. W skład gminy wcho- dzą: Bodzechów, Bodzechowska- Wólka, Cegiel- nia, Denkówek, Goździelin, Grójec; Jędrzejów- Miłkowski, J. Ostrowiecki, J. Sadowski, Kąty, Koszary, Michów, MłYllsko, Okrąglica, Pod- stawie, Przyborów, Sowia-Góra i Tuchów. Bodzelltyn, BodzaJ/tyn, Bożrcin albo BOI'zę- cin, os., przedtem miasto, poduchowne, rządowe, nad rz. Psarką, pow. kielecki, gm. i par. t. n. Leży w górzystej okolicy, wzniesiony 893 stóp nad poz. morza. Posiada. obecnie koś. par. murowany, sąd gminny okr. I, urząd gminny, szkołę początkowa., 1 dom schronienia; odl. od Kielc 16 w., od Warszawy 162 w. Najblizsza stacya pocztowa w Suchedniowie o 16 W. W 1827 r. było tu 203 dm. i 1050 mk., w 1859 r. 238 dm. i 1300 mk. (w tej liczbie tyl- ko 172 izraelitów). Miejsce to należało od niepamiętnych czasów do biskupów krakow- skich, którzy posiadali we wsi Tarczek w bli- skości, dotąd if'tniejący wielki dworzec. W r. 1241 Konrad książę mazowiecki, wojując z Bo- lesławem V, spalił i złupił tę wieś; głośny Pa- weł z Przemankowa tu swe uczty wyprawiał i w r. 1292 burzliwy żywot zakończy!. W czt,e!'dzieśei kilka jat potem. biskup Bodzan- ta na. gmntach tejże wsi założył nową osadę, olI nazwiska swego B. nazwał i do rzędu miast wyniósł. Wieś jednak Tarczek, zo- stała na Rwojem miejscu, a miaMo nigdy przedtem Tarzęcinem me było zwano, jaK myl- l1io dotą(l niektórzy pisarze utrzymują. Xa- stępny biskup, Floryan lIokrski h. Jelita, wr- Rtawił na wzg'órzu, nad samą rzeką. zamek z ceg'ły, miasto murem i basztami opasaJ. W r. 1 a80 Jan Radlica biBkup, kościół paraf. pod wezwaniem Ś. Krzyża wystawił; zaś znany w historyi Piotr W ysz, w 1412 r. wcielił grun- ta ze wsi Tarczek, Posankowakie zwane, do- dawszy 12 łanów i lasy, tudzież wszystkich kmieci tejże wsi, pod władzę i prawa B. 'V r. 1410 król Władysław Jagiełło, wyprawiając się na krzyżaków, z ł,ysej Góry w dniu 19 czerwca tu przyjechał i zająwszy dwór bisku- pów, w nim przez dwa dni mieszkał, dając posłuchanie przybyłym doń posłom od książąt pomorskich na Slupie, Szczecinie i Meklembur- gu. Wkrótce potem spalił się B.; z tego po- wodu Wojciech Jastrzębiec biskup wyjednał od Władysława Jagiełły przywilej w r. 1413, w którym król potwierdził prawo magdebur- skie, ustanowił dwa jarmarki i targi ty- godniowe. Kardynał Zbigniew Oleśnicki zni- szczony od ognia kościół parafialny nanowo z muru okazale wysta wił. B. szybko się podniósł, spokojnie zabudował się, wzrastał i kwitnął handlem, a przy końcu pierwszej polowy X VI stulecia stał się głośnym z sadów biskupich, utworzonych tutaj dla powstrzymania reforma- cyi. Tu mieszkał i zmarł w r. 1577 uczony i biegły w naukach przyrodzonych Franciszek Krasil1ski. Tu sławny kanclerz wielki koron- ny Jakób Zadzik, ostatni domu swego potomek, zakończył życie w dniu 17 marca 1642 roku. Biskup Andrzej Trzebicki wybudował w r. 1670 wspaniały w gotyckim stylu ratusz i da- rował go miastu. Był to gmach obszerny, z wyniosła. wieżą. i zegarem, który z powodu osobistych widoków burmistrza w r. 1832 zo- stał rozebranym. Cellaryusz powiada., iż B. słynął okazałością swych ogrodów, pielęgno- wanych przez biskupów krakowskich, którzy tu mieli swą letnią siedzibę. Biskup Felicyan Szaniawski podniósł znacznie dochody miasta, urządzeniem w okolicy wielkich fabryk zelaza. Nzkoniee ostatni z biskupów krakowskich, któ- ry mieszkał w B., Kajetan Sołtyk, prowadził tlt dwór wystawny i ochoczo podejmował li- czne zawsze grono goszczących. W roku 1797 na mocy konwencyi pomiędzy trzema. sąsie- dniemi monarchiami B. przeszedł na własność rządową. Były tu niegdyś fabryki sukienne i rzeźbiarskie, cegielnie a nawet fabryka luster. Podług Starowolskiego, Cellaryusza i innych, znajdowały sit: w B. rudy żelaJ e, miedziane i galman. Opaliński w obronie Polski prze- ciw Barklajnszowi mówi, ze przy tem mieście znaczna iloŚĆ miedzi się wykopuje. Jakoż B., 8uchedniów, Iłża i t. d. z przyłączonemi do nich kluczami i włościami, składały prawdziwe pafl- stwo, od niejednego z dzisiejszych ważniejsze i bogatsze. H. był niegdyś całkowicie bruko- wan r. śjad czego dotąd na niektórych ulicach pozostał. Składał ilię z dwóch części: naj da- wniejsza otoczona była murem, przez biskupa Floryana :Mokrskiego wystawionym i wzmo- eniona basztami, z których dwie dotaA jeszcze