Page:PL Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 1.djvu/250

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search
This page has not been proofread.


prawo niemicckie, i zezwolił mieszkańcom na handel wszelkiemi towarami bez opłaty o('la i myta, w całym obrębie swego pa{stwa. :Miej- see to wydało dwóch uczonych męzów. :r.łIiko- łaj zwany z Błonia, teolog i pisarz wielu dzieł, kwitnął w połowie XV wieku. :Maciej zaś z Błonia był nadwornym lekarzem Aleksandra króla. . Str:onnicy ks. dc Uonti, mając na czclc Mikołaja Swięckiego, biskupa kijowskiego i ,.dal1la Sieniawskiego wojewodę bcłzkicgo, sta- nęli pod tCIll miastem. Wyprawieni od Augu- sta II pelnomocnicy zawarli z nimi układ i po- jednanie nastąpiło w polu 3 marca 1698 r. Roku 1704 stanął tu obozem Karol XII dla popicrania wyboru Stanisława LCS'!'czY{lskieg'o, który nazajutrz po obraniu, to jest 13 lipca, nawiedził króla szwcdzkiego. Powtórnic w r. 1705 sta1l1ł tLl obozem Karol XII, przyprowa- dzaja,c do skutku koronacyą nadancgo Polsce króla, a w kilka dni po odhytym obrzędzie Sta- uislaw nawiedził znowu swego protektora. Miasteczko to zniszczone i spalone zostało w cza- sie wojen szwedzkich; nie ma dziś warunków pomyślnego rozwoju. Starostwo błollskie pła- ciło w 1770 r. 1586 złp. i zostawało w ręku Szymona Dzierzbickiego, kasztclana brzeziń- f!kiego; następnie należało do ks. Józefa Ponia- towskiego, później zaś do hrabiny Stanisławy Potockiej z domu Górskiej, po której otrzymała je w posagu córka jej hrabina 'Valewska. Ka- jetanKalinowski, organizator Tow. Kred. Ziem. i pomocnik prac ks. Lubeckiego był synem tn- tej8zego mieszczanina. Par. B. dek. g'rodzi- f!kiego, liczy 3211 dusz. Dawniej w B. był dekanat archidyecczyi warszawskiej i liczył 18 parafij: Błonie, Irwinów, Głusk, Grodzisk, l:tdebno, Kazull, Leszno, Lutkówka, :r.łlszczo- nów, Osuchów, Ojrzanów, ltadziejowice, Rem- lJcl'tów, ItokitllO, Skuły, Tarczyn, Zaborów, Zuków. Powiat błoilski gub. warszawskiej utwor:tony został z części dawneg'o pow. war- 8zawskiego w 1867 i obejmuje 120,5 wiorst kw. Graniczy on od północy i wschodu z pow. warszawskim, od zach. z sochaczcwskim, od połud. zach. z łowickim i skierniewickim, od wschollu polud. z grójeekim; stanowi pla- zczyznę, na której gdzieniegdzie spotykamy taledwie kilkosążniowe wzniesienia jak we wsi Leszno. Często trafiają się tu piaszczyste wydmy i nieużytki, jak w okolicach :r.łlszczo- nowa, Grodziska i IJeszna. VV wody bieząct'J powiat B. nie obfituje. Z niewielu drobnych rzeczek najważniejszą jest Utrata we wscho- dniej części powiatu, której wybrze:la stano- wią. najnizej położoną część powiatu. Ztąd to wsie Kopytów,Wo1ica, Radzików, Swięcice, pod- legają, na wiosnę jej zalewom. Gleba ziemi w ogóle średnia, najlepsza w okolicach Błonia i WiskitelL Gleba we wsi Klodzienko ucho- dzi za najurodza.jniejsz! w królestwie. Naj- gorsze grunta są koło }lszczonowa, Nadarzyna. i Grodziska. Łąk dobrych posiada dU:lO tem po- wiat. I...asy w małej ilości i to wyniszczonc, przechowały się jcszcze w południowej części powiatu. Najlepicj utrzymywano są w do- brach młochowskich. Rolnietwo stanowi głów- ne zajęcie mieszkańców, :lytoikartoflc stanowią, dwa główne plody. 'V okolicach cukrowni (Józefów i Leszno w pow. B. i Guzów, Herma- now, Oryszew na granicy sochaczewskiego ) rozwinęła się uprawa buraków i sprowadziła pewien postęp w uprawie roli. Staranne go- spodarstwo i piękne inwentarze znajdują. się w Gawartowcj Woli, Płochocinic, Passach, Młochowie, Bozej W'oli, Mosznic. W 1876 r. wysiano pszenicy 4579 czetw., zcbrano zaś 31,993; zyta 17,029 czctw., zcbrano 54,087; owsa 15,983 czetw., zebrano 44,949; jęczmie- nitt 2,244 czetw., zcbrano 8,976; gryki 1,152 czetw., 2,183; innych 1750, zebrano 17,500; kartofli wysiauo 44,899, zebrano 314,349 czetwierti. Trudność i drozyzna robotnika z powodu bliskości 'Varszawy sprawia, ze wie- kszc posiadłości ustępują miejsca drobnym ko- 10niolIl, których posiadacze produkują przewa:l- nic nabiał i ogrodowizny, dOiJtawiane do 'War- s:tawy, albo też stanowią onc letnie siedziby tamożniejszych przemysłowców warl:!zawskich. Okolice Grodziska i 1'1'llszkowa obfitują dziś w mnóstwo takich lctnich mie8zkań. Przemysł fabryczny slabo dotąd rozwini(ty., mimob1isko- ści Wars:tawy i kolei zcla:tncj. Zyrard6w, trzy cukrownic Leszno, Józefów, Guzów i browar w Radzikowie są to jedyne zakłady fabryczne na większą skalę prowadzOl1c. Prócz nich istnieją jeszcze dwie gOl';,:uic, jeden browar, jedna dystylarnitt, 4 cegielnie, farbiarnia, amo- larnia; 102 mlyny i wiatraki. 'V prawdzie roczna pl'odukcya (w 1877 r.) tych zakładów doszła do 2,825,207 rs. i zajmowały; one do 5,000 robotników; a V tom sam Zyrardów przedstawia 1,560,000 1's. produkcyi i 3,350 robotników; trzy cukrownie zaś 73'7,007 rs. i 1360 robotników. Co do środków kOllluni- kacyjnych, to przez sam środek powiatu przc- chodzi droga żel. 'War. Wicd. ze staeyami w Brwinowic, Grodzisku i Rudzie Guzowskiej, tudzież dwic drogi bite I rzędu: warszawsko- kaliska i warszawsko-radomska a prócz tego droga bita dzie od Mszczonowa przcz lł.udę Guzowską, Zyrardów, 'Viskitki az do Socha.- czewa. Głównym punktem powiatu i siedli- skiem zarządu jest Grodzisk, rozwijaja,cy .8ię kosztclll opustoszałego i martwego Błonia. Zy- rardów dzięki fabryce wyrósł na miasto z kil- kutysięczną ludnością. Urzędowe miano miast nos;;ą: Błonie, Iszczonów; osadami tylko są: Grodzisk, Nadarzyn i Wiskitki. Ludność po- wiatu w 1879 r. wynosiła 68,043. W tej li- czbie 32,840 mężczyzn i 35,203 kob.; podług