Page:PL Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 1.djvu/215

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search
This page has not been proofread.


szyły zicmię bielską, niegdyś perłę wojewó- dztwa podlaskiego. Po drugim rozbiorze, B. dostał się Prusom; 1807 przeszedł pod pauo- wanie Rossyi, wcielony do obwodu białosto- ckiego a 1842 do gub. grodzieńskiej, w której naówczas do powiatu bielskiego włączono też powiat drohiczyński. Do podźwignięcia B. z gruzów po wojnach ksiązą,t ruskich przyczy- uił się wiele Gasztold wojewoda trocki. Do- tąd jest w B. ratusz z X V w. W poblizu góra Zamkowa ze śladami zamku (zniszczonego 1563 roku od pioruna), w którym często przebywali królowie polscy, udając się na łowy do pu- szczy białowieskiej. Był tez B. jakiś czas sta- rostwem. B. posiada dziś z cenniejszych gma- chów pięknie utrzymywaną farę, wspomniany ratusz, szpital, więzienie, gimnazyum męskie, progimnazyum i seminaryum pedagogiczne. W d. 1 iltycznia 1878 liczył 5810 rok. t. j. 2756 męż., 3054 kob.; w tej liczbie 3968 izr., 940 prawosł., 895 katol. i7 ewang'. Jarmar- ków miewa do roku 8. W B. ur. się i umarł Józef Jaroszewicz, autor "Obrazu Litwy." Pal'. kościół katol. w B. pod wezw. .Narodz. N. }I. P. i ś. Mikołaja, z muru wzniesiony 1780 przez parafian. Na cmentarzu kaplica. Parana kato l. dekanatu bielskiego liczy dusz 4050. Deka- nat bielski w pow. t. n. składa się z 20 parafij: Boćki, Brańsk, Drohiczyn, Wyszki, Łubin, Pobikrów, Topczewo, Bielsk, Ciechanowiec, Dołubów, Domanowo, Granne, Narew,. Ostro- zany, Perlejewo, Rutka, Siemiatycze, 81edzia- nowo, Strabla i Winna (dawniej 25 t. j. prócz powyższych: Sadów, Niemirów, }Iielnik, Kle- !zczele i Dziatkowicze). Wiernych liczy 49,753. Pow. bielski gub. grodzieńskiej zajmuje we- dług 8trelbickiego 3130 w. kw. a według urzędowych danych 325625 dzies., z czego przypada 14520 dzies. na własność rządową a 37086 ogółem na lasy. Ludności ma 122041 t. j. 39 na 1 w. kw. Stosunek wyznań łatwo oznaczyć, .biorąc powyiszą cyfrę katolików de- kanatu b lelskiego (który się rozciąga na cały powiat) i wiedząc, ze izraelitów liczono tu 1857 rokn 11616 a ewangelików 249. W tymze roku liczono włościan męzczyzn 11024, obywa- teli ziemskich 229. Ludność prawosławna ma w pow. bielskim trzy dekanaty: bielski, drohi- czyński i kleszczeiski; w bielBkim było 1857 r. 16 parafij i 27000 wiernych. Izraelici mieli w powiecie 4 synagogi i 18 domów modlitwy (tegoż roku). Dzieli się powiat bielski na 4 stany (zarządy policyjne): B., Brańsk, Ciecha- nowiec i Siemiatycze; gmin liczy 15 (w 1857 miał gmin 11, wsi 230). R. 1878 było w po- wiecie fabryk sukna 15 z produkcYIł roczną, na 662723 rs.; browarów 8, z prod. 16750 rs.; gMbarni 3, z prod. 1095 rs.; fabryka miodu 1, z produkcyą 425 rs. Co do powierzchni gruntu, to wzgQrza znajdują się W p6łn.. części powiatu nad Narwią i ku półn.-wsch. od Biel- ska. Na prawym brzegu Łoknicy na półn. od wsi Miękisz jest wyzyna zwana "Wałem," na lewym zaś brzegu tej samej rzeki t. z. "góry Książęce. " Niziny zajmują połud. część po- wiatu, mianowicie też koło Ciechanowca i Dro- hiczyna; równiny koło Bielska (błota bielskie), Orli, Bociek, Brańska. Między Kleszczelami a wsią Czercpki równina piaszczysta, bezwo- dna. Rzeki główne Bug i Narew, z dopływa- mi: Łoknica, Orlanka, Liza (Narwi) i Nurzec (Bugu). Jeziór większych niema, błota nad Narwią, OrIanką, Nurczykiem, Nurcem, oraz między Narwią i Lizą. Główne zajęcie mie- szkańców rolnictwo. Gleba najlepsza na po- graniczu Królestwa. Około 1857 obliczano wysiew: żyta. 24099 czetw.; pszenicy 5131; jęczmienia 6765; owsa 15310; grochu 3065; prosa 670; kartofli 18512. Sprzęt zaś: zyta 120,495; pszenicy 30,786; jęczmienia 27060; owsa 61,240; grochu 9,195; prosa 10,050; kar- tofli 166,878. Ogrodnictwo pięknie rozwinięte. Łąki najlepsze nad Nurcem, Bugiem, Orlanką, Białą, ŁOSOSllą i Bronką. Największy jarmark w powiecie w mieście Ciechanowcu 11 kwiet. (na konie). O samem mieście B. czyt. Bibl. Warsz. 1867, IV i 1868, L F. S. Bielsk, 1.) wś kozacka, pow. zieńkowski gubernii pułtawskiej, ma 4312 mk. 2.) B., ob. Biełyj. Bielsk. 1.) wś włośc., pow. toruński, par. Kowalewo, ma 2608 mórg roz1., 54 dm., 421 mk., 176 kat. Do B. należą Bielskie Budy i Bielskie Krodunki, par. Wielkołąka, 457 m. roz1., 10 dm., 75 mk., 55 kat. 2.) B., wieś szlach., pow. kwidzyński, par. Piaseczno, at. poczt. Ozerwińsk, ma 2199 m. rozl. (1522 or- nej, 443 lasu), 15 dm., 296 mk., 221 kat., go- rzelnię. :3.) B., niem. Boelzig (Kętrz. pisze Boelsk), wś włoRc., pow. człuchowaki, par. i st. poczt. Koczała, ma 3493 m. rozl., 46 dm., 387 mk., 151 katolików (którzy tu są po większej części Niemcy). J. B. Bielsk, ob. Bielsko. Bielsk. Pod tą nazwą Enc. Org. opisuje rzekę Białkę (ob.) w pow. skierniewickim i rawskim. Bielska, rz. opisana w Enc. Orgelbr. t. III 424 str.), nie istnieje w rzeczywistości a w opi- sanym tam kierunku płynie rzeka Czarna, ktÓ- rej bieg", choć takze błędnie, opisuje taż Enc. pod wyrazem Czarna. Ta ostatnia przyjmuje mały strumyk, zwany podobno BieIiczk (Por. map. woj. top. Król., (XIX-B). Bielska tI'uga, koL pow. chojnicki, nieda- leko Tucholi, par. Polski Cekcyn, ma 224 m. roz1., 4 dm., 46 mk., 38 kat. Bielska wola, wś, pow. piotrkowski, gm. Łęczno, par. Sulejów. W 1827 r. było tu 16 dm. i 131 mk. ,