Page:PL Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 1.djvu/204

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search
This page has not been proofread.


liszki, Dowiatyszk;, Biebrusy, Rudosiołka, An- draszuny, Rudziesa, Połoka, Kołokosy, :Miło- szyszki, Hugołówka, Kiertójb, Szozury. Biebrza, rz., początek swój bierze z bagien na pold. od Nowego Dworu w gub. grodzieńskiej, płynie w kierunku półn. od wsi Syruciowiec zwraca się ku zach. i odtąd w całym swym biegu aż do ujcia w Narew, stanowi granicę królestwa ol cesarstwa. Za wsią Rohożyniec nagle zwraca się ku półn., pod os. Lipsk two- rzy wężowaty załom, zawracając ku połud., lecz niebawem powraca do kierunku zachod.; pod J asionowem przy biera kierunek więcej polud., zrobiwszy znaczniejsze zakręty pod Czarnym lasem i Dębowem, mniej więcej w kierunku polud.-zach., podpływa pod Go- niądz; ztąd nachy la się ku zach.; od OSIowca coraz więcej nachyla się ku połud. i tak płynie aż do wsi Oli:rasina; nastęlmie dążąc w kierunku połud.-zach., płynie okolo wsi: Brzostowo, Mo- carze, Burzyn, Rutkowskie, "Vierciszewo i prze- płynąwszyokoło 140 w. (Bobrowski podajo 170w., L. Wolski 19 mil, Stuckenberg 140 w., Bliziilski, rękopis 220 w.), wpada pod wsią Ruś do Narwi z prawej jej strony. Prawy brzeg B. znajdujący się w królestwie, nieledwie na całej przestrzeni posiada rozległe błota, zwane Biebrzańskiemi, do których przystęp po naj- większej części jest utrudniony i dla tego szczególniej w powiecie augustowskim, prawie nigdzie nie widzimy osad nad samą rzeka" tyl- ko w niejakiej odległości. Lewy brzeg w ce- sarstwie jest prawie wszędzie suchy, miejsca- mi wyniosły, jak np. pod Goniądzem. Przy takim stanie B. ma koryto niezupełnie pewne na przestrzeni od źródła do Dębowa to jest do ujścia Netty, w długości 15 i pół mil; szero- kość w rednim stanie wynosi od 3-10 sążni, głębokość wody od 5-10 stóp; od ujścia Netty szerokość B. wynosi 10-20 sążni, głęb. od 10-14, a w niektórych miejscach i do 20 stóp. W czase suszy woda miejscami jest tak małą, że można ją pieszo przechodzić i wozami przcjcżdżać. Podczas wczbrania wód, rzeka zalewa nawot zabudowania wsi nadbrzeżnych. Największe wezbranie wydarzyło się w roku 1844; wtedy woda wzniosła się na 6 stóp nad stan najwyzszy, rozlała od 2 do 7 wiorst po przylogłych gruntach i zatopiła częć zabu- dOWal} mieszkalnych we wsi Bl'zostowie. Za- marzanio wody najczęściej następuje w gru- dniu, lody puszczają w marcu lub kwietniu, rcdnia ich grubość stóp 2. W czasie wód większych spław rozpoczyna się już od osady T,ipska, lecz dla berlinek, galarów i tratew właciwie dopiero, jako dogodny przy każdym stanie wód, uwaza się od Dębowa, na prze- strzeni 68 wiorst, gdzie kanał augustowski łą- czy się z Biebrzą; odtąd az do ujścia do Narwi, na długości 10 mil, spławiane bywa drzewo, zboże, sól, żelazo. i i. d. W latach 1823 i 24 w czasie budowy kanału augustowskiego, ko- ryto B. było regulowane, np. pod wsiami: Mocarze i Szostaki prostowane; z tem wszy- stkiem dziś w niektórych miejscach przed- stawia ono niedogodność dla spławu. Jakoz pod Dolistowem, W roccniem i Gonia,dzem dzieli się na kilka. odnóg, z których żadna nie ma dostatecznej głębokości; w innych miejscach zanieczyszczone jest piaskiem, zwirem i kamie- niami; pod Brzostowem, Goniądzem, W roce- niem i Dolistowem znajdują się zawały ka- mienne, a pod Dawidowizna, (pod Goniądzem) rafa kamienna. DWc1 są przewozy na Biebrzy: jeden w Osowcu, drugi w Ostrowiu, a pod Sztabinem most drewniany na palach. "Ve wsi Sieburczyn znajduje się śpichrz zbożowy przeszło na tysiąc korcy. Do Biebrzy zlewają się w królestwie następujące rzeki: Niedźwie- dzica, poniżej wsi Ponarlica; Jastrzębianka z Lebiedzianką naprzeciw wsi Jasionowo; Net- ta pod Dębowem; Stawiska pod wsią Lipowo, wchodzi w błota biebrzańskie i następnie wle- wa się do Biebrzy; Łek i Dybła, o pół mili po- wyzej miasta Goniq,dza; Klimaszewica pod wsią :Mścichy; Wissa przy wsi Płuty w pow. kolneńskim; nakoniec rzeczka Kamionka pomię- dzy wsiami Rutkowskie i Burzyn. W gub. grodzieńskiej z lewego brzegu wpadajq,: Sidra, Berwina, Kamionka, Stołowniata, Grodnianka, Brzozówka, Olszanka, Karpa, :MłY}lówka, W ę- gierzec, Raciborówka. Według Swięcickiego Andrzeja B. stanowiła granicę między siedzi- bami Jadźwingów (Augustów, Rajgród, G-o- niądz) a ziemią Wizką. Stefan Batory chciał uspławnić B. na przestrzeni od Lipska do ujś- cia. Znaczenie B. jako drogi wodnej polega na tem, ze wchodzi ona w system połączenia rzeki Niemna z Wisłą; jakoz od Niemna idzie kanał augustowski, który, zakończony uspławniOD: rzeka, Nettą, łączy się z Biebrzą pod Dębowem, gdzie jest śluza; następnie spław odbywa się Biebrzq" która wpada do Narwi pod wsią Ruś, 03 w. na półn. wschód od "Vizny, a nakoniec Narew, powiększona wodami Bugu i innych rzek pomniejszych, zlewa się do Wisły pod Modlinem. Br. Clt. Biebrzallslde błota, najrozleglejsze w kró- lestwie, ciągną się po obu stronach rzeki Bie- brzy i jej dopływów. Rozpoczynają się około Lipska, położonego na krawędzi suchego lądu; stanowiącego niejako pólwysep otoczony z trzech stron błotnistemi nizinami. Wszystkie dopły- wy Biebrzy tworzą także po obu swych brze- gach błotnisto niziny. Ten obszar błotny roz- szerza się niekiedy do 18 w. w kierunku od połud. ku północy, jak np. w okolicach Lipska. Miejscami tylko kawałki suchego wynioślej- szego lądu stercz jak wyspy lub wrzynają się w formie półwyspu w błotniste przestrzenie.