Page:PL Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 1.djvu/202

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search
This page has not been proofread.


Królestwa Polskiego. Narew toczy swe nurty ród łąk rozległych, nizkich, błotnistych; w gra- nicach powiatu nie nadaje się do żeglugi stat- ków, przystępna jednak dla promów i tratew. Z dopływów jej najważniejsza: Supraśl, rzeka spławna, mająca w obrębie powiatu do 15 są- żni szerokości i przyjmująca także dopływy rzek: Białą, Płaską i Niewodyszę. Dla powiatu nie- równie ważniejszą, pod względem handlowym jest rzeka Biebrza, z dopływem swoim z pra- wej strony, Nł"ttą; odtąd jest już spławną w ciągu całego lata. Z przystani pod Gonią- dzem wychodzi głównie zboże. Do Biebrzy wpadają liczne rzeczułki, ale bez znaczenia. Z jeziór w powiecie najwydatniejsze: Augu- stowskie czyli Czechowskie w pobliżu Kny- szyna i N ersel pomiędzy wsiami Koźne i Bia- łobrzeskie (do 20 wiorst dług.; 2-3 w. szer.). Błota i moczary ciągn:.J, się wzdłuż rzek; na jesie!l zalane wodą, latem.zaś można je przebyć, oprócz zakątka przy ujściu Narwi i Biebrzy, prawie całkiem niezaludnionego. Część półno- cuo-zachodnią pomiędzy Narwią i Biebrzą zwa- no dawniej "traktem zatykockim." Gleba ży- tnia, kamienista ale urodzajna; powiat prze- rzyna droga żelazna warszawsko - petersbur- ska. Dla zestawienia i porównania przytoczy- my cyfi'y z roku 1860 podług Siemienowa: W tym roku powiat liczył 75135 dusz płci obojg'a (z wyjątkiem miasta R), w tej liczbie: szlachty 3057, włościan skarbowych 31069, kolonistów 34, innych rolników 27,000; na 1 milę kw. wraz z miastem: 1833 mieszkańców; Powiat pod względem policyjnym dzielił się na dwa stany. Pod względem wyzna!1 było: prawosł. 10,321, katolik. 58,387, ewangelików 2,846, izraelitów 3527, mahomet. 44, cerkwi prawosł. 8, klasztor męski 1 a w nim zakoni- ków 5; kościołów katolickich 11, synagogi 3 i żydowskich domów modlitwy 6. Ludność, oprócz miasta powiat. zamieszkiwała w mm. nadetatowych: Goniądzu, Knyrozynie i Surażu, w 216 wsiach prywatnych i 276 skarbowych. Miasteczek w powiecif' '7 (Gródek, Zabłudów, Trzcianna, Ohoroszcza, Jasionówka, Supraśl, Janopol). Roli ornej w powiecie 122,254 dzie- sięcin; średnio na rok wysiewa się zyta 26,229 czetwierti, pszenicy 1,000 czetw., jęczmienia 5,447, owsa 8046 i kartofli 118,659; zbiór zaś wynosi: żyta do 131,140 czetw., pszenicy do 6,000, jęczmienia do 21,000, owsa 32,184 i kartofli 1,067,931 czetw. Zboza jest poddo- statkiem nietylko na żywność, ale i do go- rzelni. Łąki uważane za najlepsze w całej g'ubernii, szczególnie też wyborne są łąki nad- biebrzańskie na zachód od Goniądza do ujścia, Ilad rzeczkami; łosośną, , Płaską, Orlanką, Brzozówką i t. d.. Włościanie skarbowi uzyt- kowali z 22,304 dz. ziemi, t. j. po 2 dzies. na głowę (płci męzkiej). W r. 1860 liczono w pOWIeclC 5,700 koni, 28,000 sztuk bydła rogatego, 17,900 owiec Ol'dynar., 26,451 cien- kowełnistych, 18,200 sztuk trzody chlewnej. Lasy obejmuwały 61,962 dziel3. (40, 687 dzies. budulcu); z tych do dóbr państwa nalezało 16.090 dzies.; budulec spławiają do Królestwa Polskiego rzekami Narwią i Biebrzą. Prze- mysł leśny dosyć jest rozwinięty pośród wie- śniaków, ale nie stanowi głównych ich zajęć. W r. 1860 liczono w powiecie 21 fabryk sukna i kortów, 16 gorzelni, 9 browarów, 2 fabryki terpentyny, 8 ceg'ielni, 25 garncarni, 1 przę- dzalnia bawełny, 1 płócienek, 1 f:ubarnia, 1 fabryka powrożnicza i lin, 2 garbarnie. Same fabryki sukienne wyprodukowały sukna, fla- neli i kortów za 1,864,116 rs.; co do wyrobu sukna najwięcej zasługuje na uwagę Supraśl, który sam jeden wyprodukował tych towarów za 1,483,816 rs.; dalej Michałów (154,000), Dobrzyniew (105,0001'8.) i inne. Handel po- wiatu koncentruje się głównie w m. B., dokąd włościanie zwoż swoje płody i wyroby (Z rę- lwpisu Artura Sulimierskiego). Białystok, wieś, pow. łucki, około 700 mk., cerkiew murowana i ruiny klasztoru bazylia- nów, założonego przez Hulewiczów - Woju- tyilskich, do których niegdyś B. należał. Białystok, strumień, wypływa na granicy gm. W ulki sUlizailskiej i Józefowa w pow. Ka- mionka Strumiłowa; płynie łąkami ku półno- cnemu zachodowi, odgraniczając gm. Płowe od tejże Wulki; przepływa stawek płowski, do- staje się w obręb g-miny Suszna, a minąwszy gminę Obrotów i przysiołek suszaiu;ki Tobo- łów, przechodzi w powiat sokalski; przepływa błotniszeza roździałowskie, łąki "r olicy Koma- rowej; w Komarowie przepływa staw koma- rowski, następnie między lasem Bażantarnią a Borkiem u południowych stóp Kilowej góry (211 m.), a w kOI1CU staw w Vólce poturzyc- kiej, i wpada w obrębie tejże Wólki do Bugu z pr. brze Długość biegu czyni 4 mile nie- spełna. Br. G. Białyszcwo, w, pow. sierpecki, gm. Bia- łyszewo, par. Goleszyn. Posiada urząd gmin- ny. Gmina B. należy do s. gm. okr. I w 1301'- kowie kościelnym, st. p. w Sigrpcu, od1. od Sierpca wiorst 9, ludno 3785; rozl. 15388 m.; w tem gruntu ornego 10,026 m. Do gminy B. nalezą wsie włościańskie: Białoskóry, Bia- łyszewo, Bledzewo, Bledzewko, Dziembako- wo, Goleszvn, Grodkowo-Zawisze, Kowalewo- podborne, .Kowalewo - Skorupki, Kręczkowo, Kuszewo, Kwaśno czyli Budy Miłobędzkie, Ku- niewo, :Miłobędzin, Ostrowy, Piaski-Piastow- skie, Piastowo, Susk, W arzyno-kmiece,W arzy- no-skóry, V Qgrzynowo, Wola Gra,becka; dobra prywatne i wsie drobnej szlachty: Białoskóry, Białyszewo, Bledzewo, Dziembakowo, Gole- szyn, Grąbeć, Grodkowo-włuki, Grodkowo-