Page:PL Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 1.djvu/201

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search
This page has not been proofread.


dusz, mianowicie mężczyzn 19009, kobiet 15497, w tej licbie ludności niestałej i wojska: płci męzkiej 3680, żeńskiej 1445 (wojska 950). Po- dług wyznań: prawo sław. 5185 (m. 3014, k. 2171), katol. 3084 (m. 1674, k. 1414), ewang. 5560 (3054 m., k. 2506), izrael. 20365 (m. 10961, k. 9404), mahomet. 312 (m. 300, k. 6). Co do przemysłu i handlu w obecnym czasie dodać jeszcze wypada, ze po wsiach okolicznych wszędzie fabrykują surowe korty, choć na 1-4 krosnach, oddając surowy wyrób do dalszej przeróbki w mieście. Obrót handlowy n. i je- go okolic w ciągu jednego półrocza wynosił: koleją warszawsko-peterb. wywóz 2,146,800 pud., wadościrs. 28,174,600; przywóz 4664200 pud., wartości rs. 14,613,300; zatem traci B. przerabiając surowe materyały: pud. 2,517,400, pozostałe zaś 2,146,800 pud. nabierają przez przeróbkę większej wartości o 1'1'1. 13,561,300, czyli, zo w ciągu całego roku B. zyskuje rubli 27,122,600. Obrót koleją grajewsko- brzeską w przybliżeniu o połowę mniejszy. Zakłady naukowe: szkoła realna: uczniów do 200, instytut: uczennic 125. Dla zestawienia i porównania podajemy (podług Siemienowa) cyfry z roku 1860: mieszkalIców 16544 (w tej liczbie mężczyzn 8146): kupców 386, miesz- czan 12,544, rzemieślników cechowych 1680; podług wyznań: prawosł. 643, katol. 3887, ewang. 713, izraelitów 11288, mahomet. 13. W tymże r. 1860 było: cerkwi prawosł. 1, kościół katolicki 1 i 3 kaplice; kościół ewang. 1, synagogi 2; domów modlitwy i szkół izrael. (chederów) 16; domów 819 (181 murowanych); sklepów 164, szpital miejski, więzienie, gimna- zyum (4 klasy podzielone na dwa oddziały), instytut córek szlacheckich i szkoła żydowska. W r. 1860 dochody miejskie wynosiły 10,609. rs. Wedle sprawozdań za tenże rok 1860 w mieście znajdowało się fabryk sukiennych 3, w których wyrobiono sukna za rs. 32,775; przędzalni bawełny 2, wartość produkcyi rs. 9320; wełn. 5, wartość produkcyi 1'1'1, 201,620; wytapialni łoju 2; W. p. rs. 4942; garbarnia l, w. p. 1'1'1. 12425; browar małych rozmiarów 1, olejarni 2 i mydlarni 3. Robotników w tych zakładach pracowało około 500; rzemieślników 741 (417 majstrów). W ogóle B. pod względem handlowym ma znaczenie ważne. Kupcy pro- wadzą hand@l zbożem, drzewem i wyrobami przemysłu rękodzielniczego; targi odbywają się 2 razy w tygodniu, jarmark 24 czerwca, na który dowożą wyłącznie płody i wyroby wiej- skie, przypędzają konie i bydło. B. łączył się niegdyś z Warszawą traktem pocztowym 26 mil długim: Złotoryja, Tykocin, Męże- nin, .Zambrów, Ostrów, Budy, Wyszków, Serock, Nowydwór, Jabłonna. B. przyłą- czony do Rossyi od pokoju tylzyckiego, tworzył tak zwany obwód B., rozdzielo- ny w r. 1808 na 4 powiaty: B., bialski, 80- kolski i drohiczYllski, i istniał do r. 1842, w którym wcielono go do gub. grodzieńskicj i B. został miastem powiat. Białostocki powiat w zachodniej części gub. grodzieńskiej zajmujc przestrzeni 50 mil czyli 2427 wiorst kw. (Sie- mienow; 2552 wiorst kw. Strelbicki), a we- dle danych urzędowych na rok 1878 (Pamia- tnaja knizka grod. gub.) 264791 dzies. kw., w tej liczbie 14633 własności rządowej i 49456 lasów. Wedle tychZe danych urzędowych lu- dność 126400 dusz, t. j. 50 na 1 wiorstę kw. Fabryk sukna 4, wartość proCtukcyi 46126 rs.; kortów 23 p"odukujących za 13639501'1'1.; su- Ima i kortów 44, produkujących za 1768316 1 / 2 rs.; wyrobów wełnianych 10, produkujących za 4455301'1'1.; kapeluszy 1, produkująca za 36000; flaneli 6, produkujących za 378001'1'1.; przędzal- ni 2, produkujących za 8700 1'1'1.; tytuniu 2, pro- dukujących za 26200 rs.; wódek 11, produlm- jących za 82801 rs.; browarów 15, produkują- cych za 117000 rs.; farbiarni 4, produkujących za 45000 rs.; mydlarni i świec 2, produkują- cych za 15491 rs.; garbarni 6, produkujących za 5932 rs.; hut szklano 1 produkująca za 25000 rs.; cegielni 9, produkujących za 15000 rs.; gisernia 1, produkująca za 48763 rs. Miej- scowości fabryczne: B., Supraśl, Michałowo, Gródek, Choroszcza, :qojlidy, Królowy Most, Skorupy, Nowosiołki, Zółtki, Krzywa, Topole, Wasilków. Najstarszą kortownią jest zakład w Topolach Łyszczyńskich, istnieje bowiem od roku 1826; następnie kortownia Oskragiełłów Moesów w Choro szczy z r. 1846. W pobliżu Choroszczy w Nowosiołkach prowadzi p. Alfred Oskragiełło Moes wysoko postępowe gospodar- stwo. Browar jego wyrabia 60,000 wiader pi- wa bawarskiego przedniego gatunku rocznie. Drugi browar parowy jest w Dojlidach; trzeci mało znaczący w B. Powiat B. dzieli się na trzy stany: Zabłudowo, Starosielce, Goniądz i 11 gmin. W r. 1857 liczyło się tu 10 gmin wiejskich; 216 wsi, 12408 włościan męzczyzn, 98 obywateli ziemskich, izraelitów 16232, sy- nagog 10, domów modlitwy 24; mahomet. 56, ewang. 2381. O osadnikach niemcach w pow. B. dosyć szczegółowo wspomina Klaus w dzie- le rosyjsskiem p. t. "Nasze Kolonie" Peters'mrg 1869. Powiat b. ma ze wszystkich powiatów gub. grodzieńskiej najmniej miejBcowości zalu- dnionych, bo tylko 477, ale gęstość jego zalu- dnienia wyżsża aniżeli powiatu słonimskiego. który ma miejsc zaludnionych 1035. Wszy- stkie parafie katol. pow. białostockiego tworzą jeden dek. tegoż nazwiska, (ob. wyżej); praw(:)- sławny zaś dek. białostocki ma 11 parafij, wier- nych liczy 11,025 (rok 1857). Powierzchnia powiatu B. cała prawie równa i nizka, szcze- gólnie południowa. Rzeki Narew i Biebrza odgraniczają całą zachodnią część powiatu od