Page:PL Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 1.djvu/196

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search
This page has not been proofread.


Jest piaszczysty; około 1/, całej powierzchni, tam gdzie się sosna z innemi mięsza drzewami, w głębszych tylko warstwach piaszczysty i ka- mienisty, w ogólności zaś równy. Nazwiska straży dwunaBtu zachowały się z dawnych czasów polskich i są następujące: 1) augustow- tika 1:),205 kw. dziesięcin, 2) narewska 5,093 dzies., 3) browska 15,555 dzies., 4) hajnowska 6,065 dzieliJ., 5) leśniańska 7,017 dzies., 6) sta- rzyilska 4,133 dzies., 7) stołpowicka 4,932 dzies., 8) krakowska 7,886 dzies. 9) okolnicka 9,833 dzies., 10) świetliczańska 5,295 dzies. 11) pobielska 7,717 dzies., 12) dziadowlańska 3,028 dzies. Znaczniejsze uroczyska, zwane u nas obrębami, na które znowu dzielą się stra- ze pomienione, są: Podcerkwie, Krukowszczy- zna, Grabowiec, Obolonie, Teremiski bór, Ha- cisk dworzyszcze, Szczekotowo, Cisówka, Cie- sanka, Głęboki kąt, Douhe, Ohoroszy bór, Sa- chaczewo, Szackie, Bartnicka bUda, Sadek i t. d. Większe ostępy są: w stołpowckiej, Hny- leć; w augustowskiej, Czupryki, Zołnice i 0- grad; w browskicj Tracki; w leśniańskiej, Szmujdyn i Nieznanowo. Nadleśniczy albo forsztmajster mieszka w Królowym-Moście, tak nazwanym od mostu, na rzece Białej postawio- nego z rozkazu króla polskiego Augusta III, gdy ten w r. 1752 Uli. polowanie tu zjeżdżał. lt. 1846 podzielono puszczę na 5 leśnictw. Na utrzymanie słuzby leśuej rząd wydał 1879 r. 375'9 1'1'1. "V samej puszczy znajdują się wsie i folwarki skarbowe, wydzierZawione od rządu gubernialnego, luh nadawane w arendę z naj- wyższego pozwolenia. Do takich nalezą: Bia- łowiez, Mielnisko, Niemierza, Tuszeima, Masie- wo z kolonią Szoły z kilkunastu rodzin szwab- skich składającą się, oraz Narewka, Skopowo, Biernacki most, Lipiny, Orzeszkowo, Hurynów grad i Babia góra. Prócz tych w pośrodku puszczy na 120 dziesięcinach ziemi, są, dwie wioseczki Teremiski i Pogorzelce. Ogółem w w obrębie puszczy 36 wsi, stanowiących dwie gminy: białowieską i masiewską. Największą osobliwością, tej puszczy są zubry. Rok ro- cznie następuje dokładne ich obliczenie, uła- twione wielce przez to, ze pojedyńcze zubry nie są zbyt bojazliwe, a zyjące w stadach trzy- mają się stale pewnych obrębów zimową porą, w blizkości rzek i zdrojów, przy których zwy- kle stoją dla nich stogi siana. Każdy więc straznik wie niemal z pewnością o liczbie w swoim obrębie. W r. 1821 było zubrów sztuk 370, a w r. 1829, 711, t. j. starych 663, a młodych 48; w przeciągu zatem lat ośmiu, liczba ich prawie się podwoiła, mimo to, iz po zabronionem polowaniu w r. 1821 przez rok jeden i rozmllożeuiu się zbytecznem przez ten czas wilków, zginęło od nich zubrów prze- Izło pięćdziesiąt. Najwięcej utrzymują się zu- liry w straży augustowskiej, hajnowskiej i brow- skiej. R. 1879 było do 2000 żubrów (" Wileń- ski Wiestnik" 1879, listopad.). Pamięć łowów króla Stefana Batorego dochowała 8ię w na- zwie wyniosłości przy drodze z Hajnow8zczy- zny do Białowieży, Góra Batorowa (Batorowa hora). Przez puszczę idzie zwykły gościniec z Kamieńca do Grodna z b. stacyą pocztową w samej puszczy Korczyn; od niej prowadzi ku zachodowi mała boczna droga od wsi Białowie- zy do Narewki. Puszcza białowieska jest najogromniejszym lasem, jaki się dochował na całym obszarze starozytnej Polski i jedynie może dać wyobrażenie o ogromie tych wiel- kich puszcz, lasów i borów, w które tak boga- tym był kraj nasz niegdyś. Puszcza ta docho- wała jeszcze przypomnienie tych dziewiczych ostępów, jakie niegdyś mieliśmy, których nie- tylko stopa ludzka nie deptała przez ciąg kilku wieków, ale promień się słońca przez nie z:1Ie- dwie mógł czasem przedrzeć. Takim jest w tej puszczy ostęp w strazy hajnowskiej, zwany Nieznanów. Pisali OJ puszczy białowieskiej: Juliusz baron Brinken, w dziele p. n.: "Memoi- re descri ptive sur la foret de Białowieza", W ar- szawa, 1826 r. Sprawozdanie o tej pracy ogło- sił w Dzienniku Warszawskim z 1826 r. w t. IV Michał Podczaszyński.-"O puszczy biało- wiezkiej i o celniejszych w niej zwierzętach. czyli zdanic sprawy z polowania, odbytego w dniach 15 i 16 lutego 1830 r. na dwa żubry. przez Feliksa Pawła Jarockiego. (Pisma 10- zmaite wierszem i prozą, .Warszawa 1830 r. t. II). "Encyklopedya powszechna," artykuł K. W. Wójcickiego. Wacław Przybylski: "Pu- szcza białowiezka i żubry" w Gazecie .War- szawskiej 1860 r. "Stan obecny puszczy bia- łowieskiej," Czas, 1860 m. 271. :Miiller Fr. " U eber die Auerochsen in Bałowieżer W ald". 1860 r. Bobrowski w swoim opisie gub. gro- dzie{lskiej; "Materijały dla geog'1'afii i tatrst.. Rosii". O zubrach zaś ciekawy artykl1ł Wrze- śniowskiego w Ateneum około 1877 r. Białowieski okrąg kolonistów nifmieckich w gub. czernihowskiej, na południu pow. bor- zeńskiego, obejmuje 6 wsi (główna Białowiez) i do 3 tys. dusz osadników, których tu w la- tach 1865-68 sprowadzono z okolic Frankfur- tu nad M., Gdańska i Elbląga. Białowiez, Białowieże, niem. Bialowiesz, w ryc., należąca do dotacyi probszcza w Tucholi, w pow. tllcholskim. lłiałowieza. Tak się zwało w XV w. miejsce pod Krakowem, gdzie były ogrody bi- skupie, za bramą sławkowską (Długosz, Lib. benef. I, 223). Białowieźa, wś, pow. prużański, o 119 w. od Grodna, przy byłym trakcie handlowym z Grodna do BrzcHcia I..itewskiego, nad rzek l';arewką, główny punkt puszczy białowie- skiej.