Page:PL Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 1.djvu/191

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search
This page has not been proofread.


Białołówka, Biło.fowka, niewła8ciwie Bili- .fowlóJa i Bieli.fowka, mko, pow. berdyczowski, nad rz. Rastawicą i Sit nią, o 25 w. od Berdy- ezawa, o 180 w. od Kijowa, o 7 w. od Kozia- tyna, ma 3282 mk. prawosł., 200 katol., 1460 izraelitów, 2-tygodniowe jarmarki, garbarnię, browar, gorzelni<), zarząd gminny i policyjny. Od gliny białej, która się znajduje ua jej grun- t.ach, pra",'dopodobnie swoje otrzymala. nazwi- sko. Je:;tto starożytna wielce osada. Wieść głucha niesie, ze za bardzo dawnych czasów istniał tu gród Bieliłów, mieszczący w sobie ,,80rok soroków" cerkwi i liczne rycerstwo, ale orda często napadająca zniszczyła go. V cer- kwiach Tatarzy trzymali konic. Kiedy to było, niewiadomo, ale być moze, że uajazd ów Tata- rów mógł się zdarzyć w 1483 r., kiedy Mengli- girej han perekopski, zapuściwszy mordercze zagony po całej kijowszczyznie, zniszczył ją ze szezętem i w jednę wielką, zamienił pusty- nię. Dopiero przy kOllcu 16 wieku Bieliłow na miejscu dawnego zgładzonego grodu zaczął się osiedlać na nowo pod nazwą Biłołowki czyli Rastawicy. Zatarł się ślad Iengligirejowego najazdu ale blizkie sąsiedztwo nię przestawało i nadal zagrażać jak całemu krajowi tak i tej mieścinie. Jakoż w 1607 r. jeden z najazdów tatarskich został wymierzony na B. Woj- ska koronne zwiodły tu z nimi bitwę, ale zo- stały rozgromione, a B. z całą okolicą powtór- nie zniszczona. Poległ w tej bitwie Jarosz 'Vilga Godzimirski, doświadczony mąż w boju, rycerz poślubiony obronie kraju. Nie mogli- śmy się dowiedzieć z akt czyją w te czasy B. była posiadłością, ale musiała należeć z pewno- ścią do jednej z tych rodzin tego kraju, które w tej dobie tyle razy ponawianych kolejno na- padów tatarskich, zniszczone i ogołocone z mie- nia i dostatków, musiały się wyprzedawać z dóbr gniazdowych. Jakoż wiemy już z akt, że w 1608 1'. nabywa te dobra Anna z Chod- kiewiczów ks. Joachimowa Korecka, dziedzi- czka na Korcu, rodzona siostra wielkiego Ka- rola Chodkiewicza. Zaledwie jednak nabyła te dobra, gdy w 1612 r. Tatarzy znów tu wpa- dli i B., tylko co na nowo zasiedloną, obrócili w perzynę. Pomimo to jednak pani ta mozna, gospodarna i zabiegliwa, znów staraniem swo- jem wkrótce puste te dobra zaludniła i urzą- dziła i oprócz B. jeszcze inne wioski w blisko- ści zasiedliła jak: Sestrenówkę, Macharzyńce, Ohijówkę i Hołubówkę. Osadzicielami tych wiosek była szlachta w słuzbie ks. Koreckich będąca: Siestrzeniec, :MacharzY{lski, Ohij i Ho- łub. "B. zaś wznioeła zamek, tudzie mona- ster wschodniego obrządku i drugi białogłow- ski "niedomurowany. " Nadto zbudowała tu dom dla podróżnych, w którym "czerncy do- g'lądać mają, aby ubodzy i przychodzący z nie- woli tatarskiej pożywieuie słuszne mog.Ji mieć" (testament jej z 1626 r.). Jako matka rycer- skiego rodu Koreckich, o których mówi spół- czesny pisarz, że oni do boju i konia tak skła- dni jakby się na nim rodzili, hodowała w do- brach swoich białołowskich liczne stadniny koni, i rycerskich swoich synów obdarzała końmi swego chowu. 'Wiadoma. jest śmierć bohaterska i męczeńska syna jej, Samuela ks. Koreckiego, który, wzięty pod Cecorą" w Stam- bule był uduszony w wieży. Matka go prze- żyła. Po jej śmierci majątność B. spadła na wnukę jej a jedynaczkę córkę Samuela, Annę, która była za Andrzejem Leszczyńskim, staro- stą derpskim, i na syna jej a brata Samuela, ks. Karola Koreckiego. Ale Leszczyńska zrze- kła się swojej części na B. na stryja Karola. Ksiażę Karol Korecki fundował w B. kościół rzymskiego obrządku, o którym w t.estamencie mówi: żeby ten kościół fundacyi jego, a drugi w Kalniku "bez księdza nie bywały." Umarł on w 1623, i po jego śmierci tak dobra WOłyil- skie jak i ukraińskie przeszły na jego syna je- dyn ego ks. Samuela Karola. Ten zaś "czarami przez niewiasty zgładzony," umarł w 1651, ostatni potomek rycerskiego domu Koreckich (ultimus bellatricis familiae haeres), i cał:l. znakomita fortuna tej wygasłej a możnej 1'0- dziny zlała się na potomków sióstr ks. Samue- la i Karola a córek ks. Joachima Koreckiego t. j. Czartoryskich, Sapiehów, Radziwiłłów i Sanguszków. Ale książę Samuel Karol 1:0- recki znacznie był B. długami obarczył, a więc jeszcze za życia swego rozdał ją był pomiędzy zastawników. I tak samą B. już w 1644 r. trzymał niejaki Paweł Jankowski. Ale nade- szły czasy wojen kozackich i do B. ani dzie- dzice, ani zastawnicy, przcz czas długi nie zgłaszali się; wszakże gdy się pokój rozświecił, wróciła do B. córka już zastawnijra Jankow- skiego Katarzyna Floryanowa Potocka z Karo- dycz h. Lubicz. Od tej zaś w następstwie (zawsze sposobem zastawu) przeszła ta. maję- tność do jej córki faryanny Łaskowej. Tym- czasem dziedzice B., sporząc z sobą wciąż o su- kcesyą po ks. Koreckich, nie spłacali na prawie zastawnem siedzących zastawników B. A w 1701 r. książę Jerzy Lubomirski, jeden z sukcesorów po ks. Koreckioh (idący z linii Izabeli z ks. Koreckich ks. Czartoryskiej) a równiez z innymi posiadający swoje prawa do B., w sam dzieil W ielkanocny z własną sil zbrojną, na ktorej czele był wójt z :Międzyrze- cza, z pomocą kozaków Semena Pa.leja, zaje- chał to miasteczko. Zastawniczka. Łaskowa o najazd zaniosła protestacyą. Ale nareszcie po długich korowodach prawnych B. i inne dobra w 1751 r. zostały przysądzone su]weso- rom Stefana :Mikołaja Bl'auickiego, h. Gryf:', wojewody podlaskiego (jako idącego z linii Marcyl,!Clli z ks. Koreckich Hlebowiczowej).