Page:PL Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 1.djvu/175

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search
This page has not been proofread.


stał ks. Janusz Ostrogski, syn Wasyla Kon- JM., wolności im dali do lat 20; a urząd zam- stantego ks. Ostrogskiego, wojewody kijow- kowy ma tego pilnie przestrzegać, aby ludzie skiego. Miasto to, połozone na samym "szlaku dobrej sławy i powieści osiadali; w baszcie czarnym," z trudnością mogło się zasiedlić, aż miejskiej mieszczanie od przyjazdu z Kijowa, dopóki za ks. Prońskieg'o nie stanął tu zamek mają straż mieć i tę basztę budowaniem opa- warowny, który, jak mówi Sarnicki, stał się troWitĆ, także ostróg około miasta." Mieszcza- latarnią morską (pharus) i jaskinią schronie- nie B. hojnie byli królewskim obdarzeni przy- nia dla mieszkailCów stepowych tego kraju; wilejem. 'V 1597 r. Zygmunt III potwier- i>tąd tez najpierwej Ukraina bywala OiiJtrze- dził na sejmie w Warszawie mieszczanom ll. g'aną o zblizaniu się Tatarów, którzy, jak tenże posiadanie uroczyszcz i sieliszcz oddawna im słll- tylko co wzmiankowany dziejopis dosadnie się żących. 'V 1615 r. ciż mieszczanie otrzymali wyraza "zaglądali tujak psy do kuchni. "Więc na sejmie przywilej na wolność od wszelkich 7.a staraniem tutejszych starostów ludność się podatków pospolitych i osobnych stołowi króla śeiąga zewsząd i osiada, pod warunkiem kilku JM. nalezQ,cych, od poborów szosowego, czopo- lub kilkunastolctniej woli czyli słobody. Re- wego na sejmie uchwalonych, także od my!; wizorowie czyli lustratorowie zamków Jkr. :Mo- i ceł ziemnych i wodnych. 'V rok potem re- ści ukrainnych zjcżdzają tu od czasu do czasu wizorowic w lustracyi mówią o tym przywi- i przysłuchują się skargom, zazaleniom i tak leju ze swej strony domieszczają: "to prawo zwanym delacyoll1, zanoszonym od bojarów dobre jest, jako miejscu temu niebezpieczeil- i mieszczan tutejszych. Starostwo zaś bywa. stwu podległemu, nietylko na taki czas, ale rozdawane jako chleb dobrzc zasłuzonych wiel- i na wieki, słusznicby od króla HL i Rzplitej kim dostojnikom kraju, jako to: hetmanom miało być pozwolone, ponieważ nieladajaki od- wielkim kor. i kas7.telanom krakowskim. Oto pór czynią nieprzyjacielowi do korony za czę- jest poczet, wedle lat ułożony, starostów bia- stemi inkursjami tatarskiemi, które bywają; łoeerkiewskich; 1) Janusz ks. Ostrogski, ka- więc i straże polne, dzienne i nocne od nich są sztelan krakowski um. 1620; 2) Stan. Lubomir- najpewniejsze, które oni iustawnie kosztem ski woj. krakowski um. 1649; 3) Konstanty i stratą braci swojej strażnaków i samych sie- Jacek Lubomirski um. 1663; 4) Dymitr Jerzy ks. bie odprawują, na któ rą, jko powiadają, eks- Wiszniowiecki hebn. pol. um. 1682; 5) Stanisław pendują złotych dwanaście set." W edług tej Jan Jabłonowski hetman w. kor. um. 1702; lustracyi (1616 r.) było w m. B. domów miej- 6). Jan Stanisław Jabłonowski wojewoda ru- skich "posłusznych" 300, kozackich domów "któ- ski umarł 1731; 7) Stanislaw Winccnty rzy niechcą być1pod posłuszellstwem" 300 i coś Jabłonowski wojewoda rawski um. 1754; więcej. W 1620 r. Zygmunt III przywilejem 8) Jerzy Wandalin Mniszech, kasztelan kra- datowanym w'Varszawie nadaje tym miesz- kowski um. 1778. Po starostach dajemy tu ezanom prawo magdeburskie. Odtąd jurysdyk- spis namiestników czyli podstarościch, którzy, cya mieszczańska mieści się na zamku, w któ- sprawując w imieniu starostów rządy nad sta- rym zasiada wOJt, burmistrz i ławnicy. Herh rostwami, jako tacy, używali w stosunkach miasta był: łuk z cięciwą naciągniętą, a na niemałego znaczenia, wpływu i przewagi: nim trzy strzały. Konstytucya z 1631 wy- 1571 r. Eustachy Skarowski, 1575 r. kniaź raza: "ponieważ B., Lubomierz i Trylesy zni- Dymitr Bułyha Kurcewicz, 1630 r. Piotr szczane przez Tatarów i kozaków, które każdo- Chowański, 1636 Stanisław Rokosz, 1640-1648 roczną straż na szlaku siedząc w polach odpra- Zygmunt z Wójtowiec Czerny (Podczas wojen wują skąd wszystka Ukraina ostrzegana od Chmielnickiego przerywa się ich szereg i do- pogailskich napadów bywa, zaczem wszystkie picro około 1720 r. znów występują ale pod processy i banicyc o przeszłych podatków nie- nazwa., gubernatorów;), 1720 r. Szumski, 1729 oddanie zniesiemy z nich i kasujemy." Z na- Chmielewski, 1729 Zurowski, 1737 Borowski, staniem atoli wojen Cmielnickiego wszyscy 1750 Koźmian, 1765 Szymon Rylski, stolnik w ogóle mieszczanie B., chcąc czy nie chcąc, czerwonogrodzki, 1775 Zielonka, 1783 Zyliński. zniewoleni byli przystać do kozaków. Wiciu W rejestrzc albo inwentarzu zamków JKM. z nich wojny wygubiły, wielu z nich przenio- z r. 1570 czytamy: "m. Białacerkiew jest pod sło się na Dniepr. Dopiero po uciszeniu się koza- juryzdykcia., zamkową. Postanowienie rewi- ckiej zawieruchy znowu rzplita m. Białącerkiew zorskie na mieszczany, wolności mieszczailskie i jej mieszczan do dawnych praw i swobód po- podług listów króla JM. i zachowania jako na wróciła. Lustracya z 1768 r. wyraża: "sądzi Ukrainie wszystkim wcale zostawili, i przy- się to miasto prawem magdeburskiem, a urząd nicheśmy ich zachowali. K temu też widząc magdeburski od wszelkich danin i podatków i rozumiejąc rzecz być słuszną, a przystojną wolny jest." Gdy zaś ustawą czteroletniego jaki przy tym zamku ukrainnym ludziom przy- sejmu z dnia, 3 maja 1791 roku przywrócono chodzącym, i ktoby chciał na mieszkanie osieść, miastom ich przywileje, a miasta mniejsze do takich ludzi zachowując je przy łasce króla przywilejów więkiilzye.h przyrównano, dźwiga-