Page:PL Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 1.djvu/169

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search
This page has not been proofread.


pod wozwaniclll Panny Maryi i ś. Jadwigi wyżyna z praw. brzegu rz. Krzny, niedaleko Pl'ZCZ Grzegorza lwanowicza marszałka wiel- Bugu, otoczona dokoła mokradiami a micszczą- kiego litewskiego, czas jakiś należał zapewne ca na sobie wsio: Dobrzyń i Koroszczyn; do- do wyznania helweckiego. Za Jana Kazimie- chodzi tu ono do 75 saż. (okolo 550 stÓp). rza został przywrócony katolikom. Odnowio- Znaczna ilość lasów i nizkie polożenic sprzy- ny staraniem Katarzyny z Sobieskich Radzi- jają gromadzeniu się wód w drobnych jezior- willowej przed roldom 1690, która, ozdobiła go kach i rzeczkach, splywaiących do Bugu. ołtarzami i wieżę na nim wzniosla. Trzy ka- Główną rzeką powiatu jest Krzna, zabierająca plice dotykają togo kocioła; w jednej miszczą w siebie Grabarkę, Ziolawę, Białkę i inno stl'U- się rolikwie św. .Wiktora, sprowadzone z Rzy- mienie. Blota znajdują się głównie po brze- mu. Bazylianie zosbli tu sprowadzeni w roku gach Kr:my. Gleba ziemi śr.edniej dobroci 1690 przez Karola Stanisława Radziwiłła, kan- sprzyja głównie uprawie żyta; obfitość łąk clerza wielkiego litewskiego, który im ko- i pastwisk hodowli licznego inwentarza. W r. ściół wymurował; najczęściej przcmioszkiwał 1878 wysiano w calym powiecio pszenicy w zamku i zmarł roku 1719, znacznie IJrzy- 2566 czetw., żyta 13048 czetw., jarego zboża czyniwszy siędo jego przyozdobienia. Refi)r- 440 czotw., owsa 9317 c.zotw., jęczmienia 383n JIlatów fundował w roku 1671 Michał Ka- czetw., gryki 1621 czoLw., innych zbóż 1598 zimierz Radziwiłł, hetman polny litowski, czetw. Wysadzono kartofli 21729 czetw. i sia- a Siostry :Miłosierdzia Karol Stanislaw Radzi- na zobrano około 950,000 pudów. Pl'zeważlU will, kanclcrz wiclki litewski roku 1716. Od- CZ(:5Ć powiatu zajmui<.!i średnie posiadłości ziem- dział Szwedów w roku 1706 miasto i zamek skie; wielkich własności jest kilka zaledwie; spustoszył z rozkazu Karola XII. Za Augusta Kode!l (hr. Krasillskich) m,. 11,302 mórg, Sln.- n mieszkali tu ciągle możni dziedzice Bialej, watycze (ks. Hohenlohe) liczy 6900 mÓrg i Si- a dwór ich był siedliskiem gościnności, zabaw tnik (tejże właścicielki) 3489 mórg. Pięć ma- i wystawności. Ostatnimi z Radziwiłłów, któ- jątków liczy przeszło 2,000 11'Órg a 17 więcej rzy tu przebywali, byli: Karol, wojewoda wi- niż 1000 mórg. Lasy, prÓc.z rządowych (le- leński, zwany Panie Kochanku (umarł tutaj śnictwa, Rokitno, Horbów, Dobrzyń), najzna- dnia 22 listopada 1790 r.) i Dominik, jego sy- czniejsze są w dobrach: Kodeń (okolo 6000 m.) Jlowiec, syn Hieronima, podkomorzego litow- PrzemysI fabryczny bardzo ubogo przedstawia. Hkiogo. ,V B. urodził się zaslużony historyk się i pow. B. Z(jmu.ie ostatnie miejsce w całej nasz Julian Bartoszewicz, który między innemi gubernii co do ilości fabryk i ich produkcyi. pracami zajmował się wyjaśnieniem przeszłości Znajdnjemy tu 2 gOl'zeluie (prod. roczna 5000 R i historyą bialskiej linii domu Radziwiłłów. rs.), 5 browarów (18787 rs.), warzelnię miodu W b. szkole obwodowej tutejszej uczył się (400 rs.), 4 ole.Jarnie (575), 2 tll.br. octu (665 przez czas jakiś J. 1. Kraszewski, ktÓry pisał rs.), 7 garbarni (19240 rs.), 1 fabr. mydła o B. w dziele: Obrazy z zycia i podrÓży. Wil- (1501's.), 3 fabr. świec (640 1'1'1.), 1 fabr. drew. no 1842 i w Athencum 1,70. Hysunek kościoła gwoździ (11,8001's.), 1 tartak (10,000 rs.), 1 podał Tyg Illustr. z 1871 r. (194). Zamek zaś smolarnię (900), 1 dziegciarnię (915 1'1'1.). Ogó- w tomie VIII z 1863 r. (500 str.) :Monografią łem 29 fil.bryk z produkcyą roczną na 69152 Jul. Bartoszewicza o zamku bialskim drukuje rs., co stanowi czterdzicstą niemal część pro- teraz (1880) "Przewodnik nauk. i liter. lwow- dukcyi całej gllbernii a ćwierć proJ.ukcyi naj- ski." Powiat bialski g'ub. siedleckiej w ohe- ubozszego pod tym względem pow. garwoliń- cnych zmniejszonych rozmiarach utworzony skiego. Pow. B. przy rozległości 25,4 m. kw. został w 1866 r. z dawnego większego pow. liczył w 1878 r. 59,274 m1l:. (28967 męz. i bialskiego, który rozdzielono na dwa powiaty: 30307 koh.); podług wyznań: 36,120 prawosł. konstantynowski i bialski. W obecnym swym (rusinów), 13,319 zydów, 9494 kat., 233 pro- obszarze przedstawia on trójkąt, ktÓrego bok testantów, 108 mahometan. W ciągu 1878 r. wschodni stanowi rz. Bug', tworząca zarazem ur. się 14tH (2.5%), zmarło 1008(1,7%), za- granicę od Cesarstwa, gub. grodieńskiej; pod- warto maIz. 225 (0,7%). Pod względem kn- stawę od strony pólnocnej stanowi łamana li- ścielnym było w pow. BO parafij dla ludności nia na północ od szosy warsz. brzeskicj; od rusińskiej, tworzących tak zwane bielskojc bła- zachodu trzeci bok niema żadnej naturalnej goczynije i 7 pal'. katolickich. Zakłady nau- g'l'anicy. Powierzchnia powiatu przedstawia kowe w 1878 r. byly 1 gimnazyum, 1 semi- plaszczyznę nisko położoną, z niewielkiemi narYUl1l nauczyczycielskio, 1 szkoła 2-klasowa, wzniesicnialli w poblizu brzegów Bugu. .Wy- 30 szkól }Joczątkowych i l prywatna szkobt nioślejsze stosunkowo wzgórza ciągną się po za zeńska: w ogóle 35 zakładów i 1606 llc7.niów Krzną v północnym krańcu pow. około 13iały, (w tej liczbie 1431 chłopców i 175 dziewcząl,). 'V oskrzenie, Kijowca, Dereczanki, Malowej gó- Pod względem sądowym pow. B dzieli się na ry, }Iokrau; dochodzą one do 67 saż. nad poz. cztery okręgi sądów gminnyeh (Horbów, Ło- morza. Najwyższe wzniesicnie pzedstawia mazy, Kodeń i Sławatycze) i jeden sąd pokoju