Page:PL Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 1.djvu/166

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search
This page has not been proofread.


wsch. krańcu wzgórza Wiśniowej, takZe Zg-ło- bieniem zwanego (410 m.); płynio granic tej- że gminy z Wiśniową, a minąwszy chaty wi- śniowskie, Pochniaska, zwane, płynie koło fol- warku nockowskiego Będzienicy (pow. rop czy- cki), na północ przez łąki i po przel'Jzło półmi- lowym biegu uchodzi w N ockowej do Będzie- myskiego potoku. Br. G. Będziml, ob. Będze!l. Będzieszyn, wieś, pow. odolanowski; 15 dm., 122 mk., 1 ew., 121 kat., 29 analf. Do- minium B., pow. odolanowski, składa się z 2 miejsc.: 1) B.' 2) Młyn Białynia; 901 morgo rozl., 6 dm., 112 mk., wszyscy kat., 28 analf. Będzie!5zyn, Bandziszewo, niem. Ban[Jschin, dobra szlacheckie, pow. gdański, par. św. W oj- ciech, st. p. Pruszcz. Będzieszyna, wś, pow. brzeski W Galieyi, par. rz. kat. Tropie, o 4 kil. od st. p. Czchów. Będzimirowice, niem. Bmul2mirowicz lub Schoenberg (od r. 1873), wś szlach., pow. choj- nicki, niedaleko Czerska, par. Czersk. Będzimh'owo, niem. Bandemel'shof, wś, pow. słupski, na Pomorzu. Będzin, Będzyń (źródłosłów bąclz, wido- czny i w nazwie sąsiedniej wioski: JIałobądź), miasto rządowe, powiatowe, lcży nad rz. Czar- ną Przemszą, pod 50° 19' 7" szer. geogr., a 36° 48' 1" dług. geogr. Odl. od Warszawy 39 1 / 2 mil, od Piotrkowa 21 mil, od najbliższej stacyi dr. ż. w. w., w Dąbrowie o 4 w. Posiada kościół paraf. katol., kaplicę ewangelicka" szkołę początkową, urząd powiatowy, sąd po- koju, należący do II okr. zjazdu sędziów po- koju w Częstochowie, stacyą pocztową, szpital, dom schonienia dla 7 starców i kalek. W 1827 r. B. miał 256 dm. i 2254 mk.; w 1858 miał 361 dm. (w tem 121 murow.) i 4140 mk. (w tem 2445 izr.). Obecnie pOBiada 365 dm. (140 ID'tlrow.) i 6090 mk.; co do wyznania: 1403 chrześcian, 4687 izraelitów. Do mia- sta należy 1,000 morgów ziemi. Z zakła- dów fabrycznych naj ważniej sza jest rządowa huta cynkowa, zatrudniająca około 25 robot. i produkująca około 100,000 pud. cynku ro- cznie (w 1877 wyrobiono 105,000). Istnieje prócz tego fabryka cegły ogniotrwałej i tuż pod miastem bogata kopalnia węgla Ksawery. B., pierwotnie osada na terytoryum przyległego Małobdzia, zawdzięcza swój rozwój zamkowi, który tu na skalistej górze po nad Czarną Przemszą założył jeszcze Bolesław Wstydliwy około połowy XIII w. Kazimierz W. prze- robił, umocnił zamek, a jednocześnie kupiącej się pod jego osłoną osadzie udzielił przywilej lokacyjny i prawo niemieckie. Był to bowiem punkt strategicznie ważny z powodu trwającej ciągle waśni z książętami sąsiedniego Szląska, którzy najeżdzali często pograniczne okolice. Tutaj też w 1434 r. zawarto z nimi ostateczną Będ. ugodę. 1589 r. pełnomocnicy niemieccy i pol- scy zawarli też ugodę, zwaną paktami będziil- skiemi, skutkiem której dwór rakuzki uzna.ł Zygmunta III królem, a Maksymilian brat Rudolfa II zrzekł się pretensyi do tronu pol- skiego i odzyskał wolność. Jan III Sobieski, śpiesząc pod Wiedeil, odpoczywał tu 20 sierp. 1683 r. Wojny szwedzkie dały się we znaki miastu i jego zamkowi, który przy niedbałości staroBtów obrócił się w ruinę, pomimo częścio- wych restauracyj w 1588 i 1616 r. dokona- nych. Gdy około 1830 r. powzięto myśl zalo- żenia w B. szkoły górniczej, bank polski z po- mOCI1i hr. Raczyńskiego zajął się restauracyą murów zamku, w których zamierzono pomie- ścić ten zakład. Zaniechano jednak tego za- miaru i dziś sterczą, tylko ruiny dwóeh murów górnego zamku. Miasto samo nic było otoczo- ne murami i miało tylko drewniane bramy. Kościół parafialny, istniejący od 1365 r., został zabrany ww. 16 przez aryanów i wtedy to lu- dnoŚĆ katolicka wystawiła, sobie drugi kościo- łek, pod wezwaniem św. Tomasza. Po ustą- pieniu aryanów odzyskano kościół parafialny, a drugi kościołek na górzc bendzińskiej nie przestał istnieć, lecz owszem wymurowany zo- stał na nowo 1834 r. ze składek mieszczan, starauiem ówczesnego proboszcza. B. stanowił starostwo niegrodowe, w woj. i pow. krakow- skim, z którego w 1770 r. płacił Jan Dębow- ski 2257 zlp. i 23 gr. kwt. Par. B. dek. t. n. ma 1365 dusz. .Widoki zamku i miasta B. podał wraz z opisem "Tygodnik illustro- wany" w 1861 r. (Nr. 87), w 1864 r. (Xl'. 2(9) i w 1873 (Nr. 307). Powictt będzilisl.:i gub. piotrkowskiej Idy na zach. połud. krałicu gu- bernii i całego królestwa, graniczy od półn. z pow. częstochowskim, od wschodu z pow. olkuskim, od pol. z Galicyą, od za.cllOdu zaś ze Szląskiem pruskim. Południowo-zachodnia i środkowa cZęść, stanowiąca pod względem geologicznym przedłużenie Szląska, przedsta- wia krainę wzgórzystą, bogatą w węgiel k,t- mienny i inne produkta kopalne; północno- wschodnia polowa stanowi równinę pokryt; przeważnie lasami i przerzniętą drobnemi rze- czkami, których wody spływają do Czarnej Przemszy i lrynicy, dwóch głównych rzek powiatu. Uboga gleba nie sprzyja rolnictwu, które zostaje na dość nizkim stopniu rozwoju; za to bogactwo kopalne, przy obfitoci mate- ryału opałowego i wody dostarczającej siły poruszającej, sprowadziło pomyślny stosunkowo rozrost przemysłu górniczego, któremu tu się oddaje większa część ludności. Głównym ogni- skiem tego przemysłu jest Dąbrowa. W osta- tnich latach mianowicie, gdy obnienie warto- ści rubla utrudniło konkurencyą szląskim ko- palniom, produkcya węgla kanliennego wzrosła tu w 1878 r. do 55,000,000 pudów w 29 ko-