Page:PL Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 1.djvu/160

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search
This page has not been proofread.


szła pod panowanie wojewodów z rodu BcssJ,- I bulg'[l'"l,ich bojarów i oL y w it'Cdi, bUnt Hr7.ę- rabów, który tymczasem wst11pił na tron W 0- I dników rossy jskich, pod prezydencyą gubcr- łcmzczyzny i :Multan, i odtąd dzielila zawsze' na,to'a ekaterynosbwskicgo 1a1agw'rg-ia. Te- los tych pi'owincyj, pod nazwiskiem Dolnych mu komitetowi polccollo u;)zonio 1u,tawy dla

MIllt.an. Vf 1'.1470 wojewoda tych wszyst- Bessarabii, która Z,ttwim d7..11ą byla r.181tj,

kich ziem Stefan Wielki, pobity prze)', sułtana i oLowiązywab do 1'.18]8. GłQwny )',aną(l Bajazcta II pod Vale-Alba (Biała Dolina), od- tej prowilwyi miał byC; p"wiurzony wyzszelllu stlWił Turkom Bessarabią, a choeiaz pÓźn iej, dygnitarzowi, z tytulem: ,,"I':a1lliestllil,a pelno- uderzywszy niespodzianie na Bajazeta i zwy- mocnego." Na urząd ten powobny podolski cięzywszy go na głowę pod vVasłujem, wról,il gubernator wojcnny, g'cne1'.tl-ponw)',nik Blwll- sobie wszystko co był utracił, wszelako po metiew. W mie8iącll maju 1818 r., ('es ar)', jego śmierci kraj ten zawojowali Turcy. W 1'. Alexander zwiechił Bessan!Jlą, i W tymze Uj60, w 0pu8toszałej j wojnami wy ludniouej roku zatwierdził nową usta "1',: zi1J'zą,lu, pr)',y- Hessarabii, osiadło około W,OOO Tatarów uo- g'otow,wą prze)', BaellllleLiuwa. ktÓI'Y W r. 18:n g'ajskich, ltórzy zająwszy dolną jej CZt;HĆ, na- ur)',ąd swój ust;lpił geneILL>wi Iuz"w, glówl1c- nvali ją 1311clziakiem. Tatarzy hlldziacey lla- mu opiekunowi kolonistów w l:,,,,'yi pnh1dni,- byli później znacznego rozgłosu, r07.bojami wej. W r. 1823 mianow;lllJ' z,):,;'a1 g'(,;:I'l'a1- i najazdami na Podole i Ukrainę. W wojnach gubcl'lIatorem noworosyjskim i ll.lIlIi,',;: Ilikiell1 Turcyi z Polską i Austryą sklada1i oui Litne pełnomocnym lcssarahii hr. '" oron,',,','. i t Ylll ale niesfome i niekarne wojsko posilkowe. spoHObem obie te prowineye zlaly ..:", " jl": i1,' Bessarabia długi czas zostawab. pod rządami c:tloć. N owa ustawa dla 1108Sal';1 ;ii zat .... io1'- hallów krymskich, ale pózuiej prze8zła pod dzona została r. 1828. Glówny j"i Il:lczdnik. Lmpośrodnie panowanie Porty Ottomallskiej. zn,mia,]t tytułu namiestnika pelnouL,e.:.;')' 01.1'7.:)-

Nakoniec roku 1812 przył[eZolUt do Rossyi; maj nazwę bess:uabskicgo genel'al-g:lIJel'lubr.1

ale Tatarzy nogajscy stąd ustąpili i osiclUi na i prezesa rady obwodowej. Micj,c;!a l:cui. cL- pnłudniowym brzegu Dunaju. Urządzenie tym- kerlllall, a zwłaf;zcza Tnua!l, urząlblll' zo:,:.d)' cz"soweg'o rządu w BessaIlhii, popis ludnoei, na porty h:1ndlowe. W r. 1835 1",1zicllll" utrzymanie wszystkich stanÓw przy dawnych Bessarahią na 8 IwwiatÓw: chocimsb ;'.liJ'1 l'h,- prawach zapewnione traktatem, pornczone Ly- tYIll,ki, jai,ski, SJt,;)cki, ki:';/lyniewski, ()i';:,i,'.;,-,w- lo (r. 1812-1813) admirałowi Czyczagów. ski, benllerski, kagulski i a]..klTlllaLHLl. :lll- 1'0nieważ Bessarabia przeznaczoną była na to, mia:,to lznuil z wyclzi<lonmn tCJ';'Pt'Y"::' schronienie tych bojarów gTCekich, rnuHańskich sk1:111:1 osolmy )',ar7.ąl miej:,;ki (gT:Ld,maa.::- i wołoskich, którzy, z powodu przychylności stwo). 110s:';,lrabia miaIa wtedy pr>estrzeLi dla Rossyi w ciągu poprzedniej pięcioletniej 38,9J() wiorst kw.; z tycll jOtlnl! trzeeią cz<:;' wojny, mogli ściągnąć na się przcśladowanie zajmują grnnta. uprawne, tyld ląLi i pa8twi- Pl)rty, przeto mianowany został do pomocy ska. Połoienie górzyste. OdroHI gÓl' karp.l- wojennemu i cywilnemu naczelnikowi Bessa- ekieh, wszel!lszy do Hessarabii, składa OllJzid- rabii, generałowi Hartung', jako drugi guber- ny sY8temat gÓr, hiorąey pocqt.ek w powiceil' nato 1', Skarlat Sturdza, jeden z przedniejszych jasskim; najwyz8zy jego punkt Idy o mil czte- bojarów w obu księstwach, spokrewniony ry i pÓl od miasta Biele. Znaczniejsze 7. g"'" z hospodarami. Urządzenie spraw duchownych są: KoJro-Dobykuło i Kaj-D,)!.rykulo. Bes.l- w Bessarabii polecono byłemu metropolicie ki- rabią oblewają od strony poludniowo-wsch'1- jowskiemu Gabryelowi, który poprzednio (od dniej wody morza Czarnego. Główniej,q,. roku 1793 do 1799), zarządzał kościołem no- rzeki są: Dniestr, Prut, Dunaj, H,eut wpad:l- wo-rossyjskim. Pograniczne twierdze: leilia, jąca do Dniestru i J ałpueh do Dunaju. Po- Akkerman, a zwła.szcza Izmaił, obwarowane mniejsze rzeki latem często wysychają i widy zostały na nowo. Koło Izmaila generał Tu- daje uczuć się niedostatek wody. Jeziora slo ne czkow załoiył obszerne przedmieśeie, osiedliw- i sbdkie znajJują się w znacznej ilości, zwła- szy je wychodźcami podczas wojny, z Turcyi, szczt1. w południowej części obwodu, w powia- ksiQ8tw Naddunajskich, Galicyi, nawet ItosHyi. taeh kagulskim i akkermańskim; wit;ksze zniul! Kiszyniew wyznaczony na stolicę obwodu są: Kagul, Jałpuch, Katbhug, Kitaj, Sasik i miejsce pobytu głó,vnego naczelnika. Po i t. d. Klinut w ogólnośei bardzo ł:.tgchlny. traktacie wiedeńskim 1'.1815, szezególny udział Północna część obwodu zimniejsza od polu,lnio- w losach Bessarabii brał sekretarz stanu hr. woj, w której powiaty kagul;.;ki i akkermarlski Capo d'Istria; jemu Bessarabia obowiązana za zas1onione są g'Órarni od mroźnych wiatrów. La- pierwotną swoją organizacyą. Lundość róż- to zwykle bardzo gorące, zima niekiedy suro- nOi'odna i lliedogodne urządzenie dochodÓw wa, ale niekiedy wilg;otna, co utrudza komuni- sk:,rbowych, były powodem, że dawniejszy Z;1- kacY11. Grunta gliniaste, pomięszane z pia- rz:vl lessarabii został zniesiony i poruczony skiem, w wielu miejscach pokryte warstwą kouiiletowi, składą.jącemu się z mołdawsko- czarnoziemu, nader urodzajne, wydają obficie;