Page:PL Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 1.djvu/158

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search
This page has not been proofread.


ostatnich wyłomów- rzek rozchodzić pODzynają ska Wola tuż pod Leluchowem nieda.leko wnij i lIpadek coraz większy ku równinom biorą- ścia Popradu do Galicyi 483 m. n. p. m.). Be- przypada nad Białą koło miasteczka Białej, nad skidy niskie rozpoacierajl się od wyłomów Du- Soł"powyżej.Kęt, nad Skawą około Wa.dowic, najca i Popradu aż na źródłowisko anu. Część nad Ra.bą okołoM yślenic. W okolicy Krako- ta Beskidów, zwracająca się już z pełnego w8ch. wiJ. od Tyńca aż do miasta Podgórza przypiera ku południowemu wsch., jest w pasmie ga.li- podgórze Beskidów zachodnich Krzemionkam.i cyjskich Karpat naj niższą. Najwyższc jej (316 m.) az po sam brzeg Wisły, która. oddziela wierzchy nie wznoszą się wyżej nad 1200 m. je tutaj od wzgórzystej krainy krakowskiej. Podgórze nizkich Beskidów zniża się bardzo Część ta Bel!lkidów jest w ogóle dostępną. Prze- łagodnie i sięga daleko w głąb kraju, aż po za rzynają ją bowiem liczne doliny, jako to dolina Tarnów (góra św. :MarcinI,J.), Pilzno, Ropczyce, górnej Skawy i Skawicy z kotliną Suchej. Rzeszów, Łańcut, Jarosław i Przemyśl (góra. Otwierają one pl'zystęp aż do samych pasm Zamkowa 359 m.), miejsc.1.mi nagle się odrzy- ł,"1'zbietów środkowych, których przełęcze za- nając, miejscami zaś g'ubiąc się nieznacznie klęsła ułatwiają przeprawę z Galicyi do W ę- w nizinie Wisły i Sauu. Linia rozgórza prze- gier. Część gór, ograniczona Rabo" Dunajcem chodzi tutaj nad Ropą powyzej Gorlic, nad Vi- i Popradem, nie ma wspólnej nazwy;' Grzbiet słok!, około Jasła, nad J:J.sełką powyzej Wro- jej główny, ciągnący się od źródeł Raby na canki, nad Wisłokiem powyżej Czudźca, nad zach. aż po wyłomy Dunajca i Popradu na Sanem powyżej Przemyśla, nad Wiarom pOlli- wsch., a staczający się stromo ku płd. i wsch. żej Kalwaryi. Jest to najdostępniejsza ze nazywają Góroami, a skaliste góry, przez które wszystkich części Beskidów, przerznięta mnó- Dunajec żłobi sobie łozysko malowniczym, po- stwem dolin, jak np. doliną jasielska" dolinami dłużnym wyłomem, zowia, Pieninami. :Naj- Ropy, Jasiołki i górnej Wisłoki, Wisłoka i Sa- wyższy szczyt w Górcach, Niedźwiedź (na płn. nu. Pośród gór rozpościera się tutaj pomiędzy od Łopu8znynad Dunajcem) ma 1309 m., a naj- .Wisłokiem a Sanem (Krosno, Jaćmierz, Ryma- wyższy szczyt w Pieninach, Trzy Korony 948,6 nów, Zarszyn, Sanok) rozlegh okolica mię- m. wysokości. Górce są nazwą ludową. Tak dzygórska, zwana sanockiemi dołami. W tej nazywają Podhalanie to pasmo gór, które w części gór lezy też przecznica dukielska, naj- stosunku do wysokich Tatr nie zasługuje po- wygodniejsza i najwyzsza ze wszystkich prze- dług ich zdania na nazwę gór właściwych i dla mmic, ułatwiających przeprawę z Galicyi do tego zwą je pogardliwie górkami tylko, czyli W ęg'ier przez główne pasmo Beskidów (naj- górcami. Nazwę Pienin ograniczają zwykle wyższe wzniesienie gościńca pomiędzy Bar- do malowniczych, przepaścistych, głębokiemi winkiem i Komarnikiem 468.8 m.). Beskidy jarami poprzerywanych skał wapienia ryfo- wysokie rozpościerają się od źródeł Dniestru wago pomiędzy Czorsztynem a Szczawnicami. aż do źródłowiska Czeremoszów na granicy W rzeczywistości jednak pasmo wapienne tej Ga1icyi i Bukowiny i do tak zwanego Rozrogu, samej formacyi ciagnie się wielkim łukiem op a- zkąd rozchodzą się góry w rozmaitych kształ- sującym od płn. Tatry, który poczyna się w do- tach w różne strony. Góry przybierają tutaj linie Wagu, w stolicy trenczyńskiej na 'Vę- odmienną postać, wznoszą się coraz wyzej, od grzech, przechodzi w dolinę Orawy, wysuwa ] 400-1700., im dalej ku południowi wsch.; się na płn. za Rogoźnik i Czorsztyn i ciągnąc szczyty ich zaostrzają się, boki są spadzistsze, ku południowemu wsch., kończy się w stolicy cią.śniej zwarte. B. wysokie znane są więcej 8zaryskiej, takze na Węgrzech, na płn. od Pre- pod nazwą Karpat lesistych (ob.). Grzbiet środ- BZowa. Od płn. są Pieniny łatwo dostępne, kowy czyli graniczny Beskidów jest wszędzic ku płd., t. j. ku Dunajcowi, spadają stromo połogim, lasami okrytym działem. Wszystkie i prawie prostopadle, co im też przy znacznem ościenne łańcuchy mają ten sam kierunek co wniesieniu nad poziom rzeki i ostro miejscami i grzbiet graniczny i idą w kształcie podłuz- odrzynających się szczytach i grzbietach wiele nych działów, równolegle od siebie, połączone od tej strony dodaje dzikiej malowniczości. nizkiemi łękami na poprzek i na poprzek poprze- Podgórze tej części gór rozpościera się od My- rywaue wyłomami większych rzek. Miejsca- ślenic nad Rabą i Wojnicza nad Dunajcem, mi jest grzbiet graniczny najwyższy, miejsca- gdzie przypada rozgórze, nizkiemi cieklinami mi zaś wznoszl, się wyżej od niego pasma oś- az ku Bochni i dalej po międzyrzeczu dolnej cienne. W środku na źródłowisku Wisłoki ltaby i dolnego Dunajca. Liczne doliny przc- opadają, wszystkie pasma najnizej, ciągną się rzynają w rozmaitych kierunkach tę część gór. wszędzie krainą lasów, grzbiety ich mają Dolina Raby ciągnie się aż po główny ich kształt falistej płaszczyzny i okrywają się grzbiet, a kotlina Iłądecka, rozgałęziając się gdzie niegdzie na.wet uprawnemi zagonami. wyłomami Dunajca i popradu w głąb gór, Zwężają się też tutaj zarazem najbardziej wła- })I'ZCl'fwa wszystkie ich pasma i przeprowadza I ści-we góry i linia rozgórza posuwa się najbli- jll'zcsmykami aż na południowe ich8toki (Ru- I zej ku gTanicy, podczalJ gdy p()ugórze przeci