Page:PL Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 1.djvu/131

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search
This page has been proofread.


milę austr., grek. kat. 200, izraelitów 126, ra­zem 1101. St. poczt. połączona traktem z Ja­rosławiem (72 kil.) i ze Lwowem (83 kil.) Bełżec ma grecko-katol. administratora w miejscu, stanowi jednak jednę część gr. kat. parafii w Lipsku. Tamże znajduje się urząd celny uboczny I-ej klassy. Wła­ścicielka Melania Grolle. Przywilej Zy­gmunta III z dnia 1 marca 1607 r. na założenie miasta Bełzca na gruncie przeworskim, dany Samuelowi Lipskiemu wojskiemu bełzkiemu, nadaje miastu prawo magdeburskie, ustanawia jarmarki na ś. Agnieszkę i ś. Wawrzyńca. B.R.

Bełzec, Bełżec, wieś, pow złoczowski, o pół­torej mili na zachód od Złoczowa; obszar dwor­ski posiada roli ornej 479 m., łąk i ogrodów 346 m., pastwisk 72 m.. lasu 150 m.; włościa­nie posiadają roli ornej 1221 m., łąk i ogrodów 694 m., pastwisk 243 m. Wieś ta leży w oko­licy urodzajnej; położenie nizkie, równe, czar­noziem głęboki, sianożęcia obfite, lasu pod do­statkiem, tuż bowiem niedaleko ciągną się na północny zachód lasy ogromne, należące do mają­tków hr. Mierów: Busk, Radziechów i Kamion­ka strumiłowa; każden z tych majątków posia­da po kilkadziegiąt tysięcy morgów szanowane­go lasu; na wschód graniczą również znaczne lasy białokamienieckie, sasowskie i podhorze­ckie. Ludność: rzym. kat. 105, grec. kat. 985, izraelitów 71, razem 1161. Wieś ta należy do rzymsko kat. parafii do miasteczka Białyka­mień, oddalonego o pół mili. Parafią grecko kat. o 2 cerkwiach ma w miejscu, należącą do dekanatu złoczowskiego. Właściciel Jasiński.

Bełzec, potok, powstaje w obr. gm. Żulic w pow. złoczowskim w Galicyi z kilku strug odprowadzających wody z błotniszcz żulickich, a łączących się na granicy tej gminy z Pocza­pami, tworząc potok Bełżec, który zasilony od lewego brzegu wodami potoku Złoczówki, pły­nie na zachód przez łąki poczapskie, przepły­wa staw bełżecki i wieś Bełżec, zabierając li­czne potoki z sąsiednich łąk i płynąc w kie­runku północno-zachodnim; zabrawszy z lewej strony jeszcze jeden znaczny dopływ Skwa­rzawkę w obr. gm. Ostrowczyka polnego, uchodzi w zachodniej stronie gm. Pietrycza do Bugu, z lewego brzegu, po 15 kil. biegu. Br. G.

Bełzów, wś, pow. pińczowski, gm. Boszczy­nek, par. Skalbmierz, o 5 w. na połd. od Skalbmierza. W 1827 r. było tu 22 dm., 128 mieszk.

Bełżanie. Na prawem porzeczu średniego Sanu i po za Roztoczem na obszarze Bugu mie­szka stary ród ruski Bełżan, gęsto jednak z dawna, szczególnie w zachodniej stronie, z ludem polskim zmięszany i tworzący za­tem przejście od rodów czysto polskich do ruskich. Pomiędzy tym ludem osiedlono w XVII w. wielu Tatarów, którzy zeszpecili miejscowo jego piękny typ słowiański (Ta- tomir).

Bełżatka, wś, pow. piotrkowski, par. Piotrków, o 3 w. na zach. od Piotrkowa. W 1827 r. było tu 15 dm. i 146 mk. (opuszczona u Zin­berga).

Bełżyce, dobra, pow. lubelski. W skład ich wchodzi: osada miejska Bełżyce, wieś Wzgórze z osadą Tartak tudzież Podole i Za­stawie. Osada B., przedtem mko, w gm. t. n., pow. lubelski, o 3 m. od Lublina, przy trakcie do Janowa i Sandomierza (dawne wojewódz­two lubelskie, pow. urzędowski), nad strumie­niem bez nazwiska, który biorąc początek w sąsiedniej wsi Krężnicy, tworzy tu obszer­ny staw. W 1417 r. dziedzice wsi B. Jan i Spytek z Tarnowa, Leliwici, uzyskali od Wła­dysława Jagiełły przywilej na założenie miasta na prawie magdeburskiem. Oni też prawdopodobnie zbudowali warowny zamek z basztami i wałami, w którym 1446 odprawił się zjazd panów małopolskich i nastąpiło ogło­szenie królem Kazimierza Jagielończyka. W XVI w. B. przeszły w ręce Orzechowskich kalwinów, w skutek czego drewniany kościół katolicki zmieniono na zbór kalwiński i założo­no przy nim szkołę. W końcu wieku XVI Aryanie ustąpiwszy z Lublina założyli tu swój zbór i szkołę w obszernych gmachach zamko­wych. Jednocześnie powstała tu i żydowska szkoła, z której wyszedł głośny Jakób z B., zna­ny z polemiki jaką prowadził z Marcinem Czechowiczem. W 1603 r. odbył się tu sobór różnowierców. W XVII w. B., dzięki swemu położeniu na trakcie z Sandomierza do Lublina i szkołom, posiadały dość znaczną ludność i do­my przeważnie murowane. Kozactwo Chmiel­nickiego spustoszyło B. w 1648 r., przyczem zgorzał zbór kalwiński wraz ze szkołą. Wy­pędzenie Aryanów w 1662 r. zniweczyło do reszty podstawę pomyślnego bytu miasta. Verdum przejeżdżając przez B. w 1672 tak je opisuje: „Miasteczko otwarte, bardzo dobrze zaludnione i zabudowane, po większej części ma domy kamienne. Obok niego zamek, oto­czony w wielkim okręgu grubym murem. Własność Osuchowskich kalwinów; ztąd jest tu kościół reformowany. Mieszkańcy papistow­scy i ruscy chrześcianie i bardzo wielu żydów. Było tu piękne gimnazyum dla reformowanych. Stary zamek Tarnowskich przerobiono w 1829 r. na browar i gorzelnię, przyczem wały i ba­szty rozebrano. Jedyną pamiątką pobytu róż­nowierców jest cmentarz, należący obecnie do kościoła ewangelickiego w Lublinie. Kato­licki kościół, wystawiony 1670 r. przez dzie­dzica B. Szaniawskiego Feliksa, zgorzał w r. 1822 i odbudowany został na nowo 1855 r. Obecnie B. liczą 2496 mk.. w tej liczbie 1186 izraelitów; domów murowanych 27, drewnia-