Page:PL Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 1.djvu/130

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search
This page has been proofread.


osobnej dzielnicy książąt ruskich. Bolesław Chrobry zawojował był ziemię bełzką; po jego śmierci owładnął nią Jarosław, książę kijowski. Było to na początku wieku XI. Później prze­szła ziemia pod władzę książąt włodzimier­skich. Kazimierz Sprawiedliwy (którego żo­na Helena była księżniczką bełzką z domu), godzi, zjechawszy na miejsce r. 1191, spór gra­niczny między Wszewołodem, udzielnym panem Bełza, a księciem włodzimierskim. W roku 1240 spustoszyli Tatarzy ziemię bełzką ogniem i mieczem. W XIV wieku wygasła ta dziel­nica książąt ruskich, i bełzkie księztwo prze­szło wraz z innemi Rusi Czerwonej krajami, na Bolesława Trojdenowicza księcia mazowieckie­go prawem spadku. Po jego śmierci w 1340 r. poczynił Kazimierz W. kroki ku przywró­ceniu tej ziemi hołdującej niegdyś koronie. Traktatem z ksiązętami Litwy zawartym, zdaje się, iż ziemia bełzka dostała się Jerzemu Na­rymuntowiczowi, ale zamek miał, jak inne na Rusi, załogę polską. Jerzy Narymuntowicz pona­wiał kilkakrotnie najazdy na Polskę. W r. 1366 upokorzył go Kazimierz W., i nadał mu dożywotnią dzierżawę lenną księztwa. Później opasał go w zamku bełzkim (w r. 1377) Lu­dwik król i zmusił do poddania się, a ziemię bełzką nadał mu prawem dożywotniem jako staroście. Król Ludwik mianował siostrzeńca swego Władysława księcia opolskiego wielko­rządcą Rusi Czerwonej. Od tego księcia datu­ją się pierwsze prawa miejskie Bełza, podobnie jak innych miast ruskich. Jednak niedługie były rządy zbawienne Władysława księcia opolskiego, bo król Ludwik poobsadzał wkrótce na starostwach ruskich Węgrów, dawszy Wła­dysławowi inną ziemię w zamian. Roku 1388 przekazał Władysław Jagiełło ziemię bełzką Ziemowitowi księciu mazowieckiemu w posagu, wydając za niego siostrę swoją Aleksandrę. Dzier­żyli ją synowie Ziemowita: Kazimierz, a po nim Władysław książę rawski. Po śmierci jego r. 1462 przypadła ziemia ta jako lennicza do korony, a bełżanie przed Jęd. Odrowążem wojewodą ruskim i Janem Kuropatwą podko­morzym lubelskim poprzysięgli wiarę i posłu­szeństwo; odtąd przemieniło się księztwo na województwo bełzkie. Będąc jeszcze pod ju­ryzdykcyą książąt mazowieckich. miała ziemia trybem polskim urzędników swoich. t. j. wo­jewodów i kasztelanów, bo w r. l436 pokój brzeski podpisali Paweł z Radzanowa wojewo­da bełzki i Mikołaj Małdrzyk ze Starogrodu kasztelan bełzki. Zjazd także czerwieński ksią­żąt mazowieckich r. 1452 ręką swoją utwier­dził Jan Kmaczota z Nieborowa wojewoda bełzki (Niesiecki). Województwo bełzkie za­wierało powiaty: bełzki, grabowiecki, horodel­ski, lubaczowski i ziemię buską. (Podług Le­ewela Geogr. składało się województwo bełz­kie z powiatów: urzędowskiego, bełskiego, luba­czowskiego, grabowskiego i horodelskiego.) Województwo bełzkie miało dwóch większych senatorów (wojewodę i kasztelana bełzkich), mniejszych za dwóch; kasztelana lubaczow­skiego i buskiego (ta godncść utworzona do­piero w r. 1764, a pierwszym i ostatnim ka­sztelanem był Ewaryst Jędrzej Kuropatnicki). Starostwa grodzkie były: bełzkie, buskie, gra­bowieckie i horodelskie. Na sejmikach w Beł­zie obierano 5 poslów i 2 deputatów na trybu­nał. Popis czyli zbrojne okazowanie się szla­chty ustanowił sejm r. 1664, zastrzegając, iż każdy się u Bełza okazać powinien, „jako woj­na pospolita jest powinien służyć.“ Wojewódz­two ulegało częstym pustoszeniom Tatarów i swoich w domowych niesnaskach (jak świad­czy Konst. z 1649). W r. 1772 przeszło pod panowanie Austryi. Pozostało przy koronie z dóbr szlacheckich tylko: miasto Korytni­ca i wsi 16, duchownych wsi 2; z królew­skich miasto Dubienka i 10 włości. W r. 1793 przestało istnieć województwo, gdyż wcielono je do nowoutworzonych woje­wództw: chełmskiego i włodzimierskiego. Województwo to było najmniejsze z woje­wództw Małopolski, ciągnąc się wązkim klinem w stronie północnej po nad Bugiem; gra­niczyło na wschód z Wołyniem, na południe z województwem ruskiem, na, zachód z temże i ziemią, chełmską, która i od północy krętem ząchodziła pasmem. Zakład naukowy był je­den na całe województwo: w Warężu księży pijarów. Bełzki powiat liczył 8 mil kw. ob­szaru, 22,930 ludności w 47 wsiach i miaste­czkach. W powiecie obliczono dochody z zie­mi podlegające podatkom na l9O,OOO złr. a. (760,000 złp.). Cyrkuł bełzki pod panowa­niem austryackiem dzielił się w 18 w. na 3 pow.: zamojski, tomaszowski, sokalski, „Kraj ten, mówi Dykcyonarz Echarda, ma gdzienie­gdzie ziemię obracającą drzewa w kamień. Obywatele są polerowni, szczerzy i ludzcy“. Czyt. Wolfa „Zdanie sprawy z przeglądu geologicznego od Lwowa na póln.-wschód ku Rawie“. (R. R. i Enc. Org.).

Bełzec (z przysiołkiem Brzeziną) wieś, daw­niej mko, pow. cieszanowski, nad samą, granicą Galicyi od gubernii lubelskiej, nad gościńcem rządowym prowadzącym ze Lwowa do Lublina, oddalony ode Lwowa o 10 mil na północo-zachód. o 3 mile na północo-wschód od Cie­sunowa. tyleż na północ od Rawy ruskiej. Obszar dworski posiada roli ornej 541 morg. austr., łąk i ogrodów 35 m., pastwisk 135 m., lasu 1521 m. Włościanie posiadają: roli ornej 1741 m., łąk i ogrodów 119 m., pastwisk 91 m., lasu 22 m. Ukolica piaszczysta i lesista, mało urodzajna. Ludności ma rzym., kat. 775, należących do parafii W Lipsku, oddalonym o 1