Page:PL Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 1.djvu/208

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search
This page has not been proofread.


Szymbarku; położenie górzyste, niedaleko go- ścińca karpackiego, tartak parowy. M. M. Bielanka, potok wypływający w obr. gm. tejże samej nazwy na wschodniej jej granicy z Rychwałdem, z pod góry Mienczowa (673 m.), w powiecie gorlickim; płynie zrazu na za- chód, poczem płynie przez sam środek wBi Bie- lanki, wąską doliną międzygórską, między wzgórzami Miastką górą (634 m.) i Bartnicą górą (632); w obrębie gm. Szymbarka uchodzi do Ropy z pl', brz. Br. G. Bielallken (niem), wś, pow. labiewski, nie- daleko st. p. Mehlawischken. Bielany, 1.) wś, pow. warszawski, gm. !Ho- ciny, par. W a wrzyszew. Kościół z klaszto- rem kamcdułów, na górze pośrod małego lasu nad Wisłą o milę od .Warszawy połozony. Miejsce to, należące przedtem do wsi Polkowa, zwano Polkową górą. Król Władysław IV w czasie wojny w roku 1634 ślubował, jezeli pomyślny skutek uwieńczy jego usiłowania, wystawić tu klasztor braciom św. R,omualda; po powrocie więc z wyprawy, sprowadziwszy zakonników z Krakowa, darował im Polkową, górę przywilejem wydanym dnia 5 listopada 1639 roku i wybudował pierwszy kościół i kla- sztor drewniany, który, jak mówi konstytucya z r. 1641, fundacyą potwierdzająca, wzniesiony W boru królewskim, parkanami od niego odgra- niczony, a młynem zwanym Ruda, ze wszyst- kiemi jego przyległościami, tudzież wsią Pol- kową był uposażony. Być moze, iz przybyli Z .Bielan krakowskich zakonnicy zmienili do- piero pierwotną nazwę miejsca na B. Jan Ka- zimierz rozpoczął budowę kościoła murowanego, wystawił sobie obok dwór na mieszkanic; wy- robił też bullę papiezką na odp,ust z nabozeIl- stwem w drugi dzień Zielonych-Swiątek, który dawniej ściągał caLą niemal ludność 'Varszawy, zwłaszcza w 18 w. i epoce od 1815 do 1860, kiedy w przejażdżce na B. brał udział cały wytworny świat warszawski, roztaczając wielki przepych strojów i ekwipaży; dotąd tłumnem zebra- niem corocznie jest obchodzony. Michał Ko- rybut lubił takze Bielany, często tu mieszkał, i on właściwie dał początek teraźniejszemu ko- ściołowi murowanemu, założywszy na nowo fundamenta w dniu 19 czerwca 1669 roku, którego jednak dopiero na początku XVII do- kończył kosztem swoim J 3n Kazimierz Brze- ziński, podkomorzy nurski. August II podo- bnież z upodobaniem mieszkał na Bielanach, polując w zwierzyńcu, jaki tam naówczas ist- nia.ł; potem darował zakonnikom swój dom, który na zabudowanie klasztorne został obró- cony. Kościół tutejszy jest niewielki, w for- mie krzyża, skromny lecz gu::;towny; w ołta- rzach mieści obrazy pędzla SmugIewieza. Tu złożone jest serce króla Michała Korybuta i je. go matki księznej Jeremiaszowej Wiśniowi oc- kiej. Na ścianach porozwieszane są portrety królów polskich i ich rodzin, począwszy od Władysława IV aż do Augusta III, przez spółczesnych malarzy wykonane. Znaj dnj e Bię tez kilka nagrobków, pomiędzy któremi najlepszy pod względem sztuki podkomorzego Brzezińskiego. Pomieszkania księży składają się z 11 małych domków, naokoło kościoła bę- dących; dwa pierwsze stawiane były na mie- szkanie królów Władystawa IV i Jana Kazi- mierza, za których przykładem poszli i wielcy panowie ówcześni, a kaMy prawie z nich miał w lasku bielańskim osobną swoją pustel- nię. Domki te zatem są historyczną po znako- mitych rodzinach pamiątką; dotąd też nad każ- dym umieszczony herb, snycerską robotą z na- pisem u dołu, ich pochodzenie wskazuje; we- wnątrz zaś rozmaite :sprzęty po dawnych miesz- kańcach staranni c są tutaj przechowywane. Obe- cnie po zniesieniu klasztoru mieszka tu tyl- ko kilku ostatnich zakonników. N a cmentarzu od strony wschodniej kościoła znajduje się skromny nagrobek podmurowany, a biały ka- mień ciosowy z napisem "Stanisław Staszic, urodzony 1755 r.; dnia 20 stycznia 1826 roku umarł;" tu bowiem, stosownie do ostatniej swej woli, pochowany został ten znakomity mąż stanu i dobroczyńca ludzkości. Opis i wi- dok B. podały "Kłosy" XVIII str. 352. Enc. Org. III 506. 2.) B., okolica szlachecka, pow. sokołowski, gm. Kowiesy, par. Rozbity Kamień, o 12 w. na półn. wschód od Mąkobód. W tym obrębie mieszczq się ,wsie: B.-'Vąsy, B.-Borysy, B.-Jarosławy i B.-Zyłaki. Ogólny obszar wynosi 1405 m., ludność zaś 546. Naj- większa wś B. Jarosławy ma 609 m., 15 dm. i 184 mk. W 1827 r. ludność była tu o wiele większą, wynosiła 765 dusz i 102 domy. 3.) B., kol., pow. łukowski, gm. i par. Serokomla, ma roz1. 723 mórg, 34 dm. i 289 mk. 4.) B., wś, pow. pułtuski, gm. i par. Winnica. W 1827 było tu 13 dm. i 1-11 mk. Br Ch. Bielany, 1.) wś, pow. krakowski, o 9 kil. od Krakowa, ma 568 morgo rozl, 64 dm., 380 mk., par. łacińska w Zwierzyńcu. C. k. posteru- nek żandarmeryi, szkoła ludowa jednoklasowa. B. leży przy gościńcu z Krakowa do Chełmka; ludność trudni się koszykarstwem; jest tu fa- bryka wyrobów kafloWych. Ozdobą B. jest klaszt. kamedułów, ze wspaniałym kościołem na wysokiej (326 64 m. npm.), lasem porosłej górze, zwanej "srebrną", którego założycielem był Mikołaj Wolski, marsz. w. kor. za Zygmun- ta III w r. 1004, pochowany w r. 1630 przy drzwiach kościoła. Jan Kazimierz patrzał z B. na pożar Krakowa w 1655 r. (obraz Matejki). A ugust II bawił tu przez 4 dni w r. 1706. Ko- bietom dozwolony jest wstęp do klasztoru tyl- ko raz do roku 19 czerwca. WŚ B. jest wła- snością. zakonu kamedułów. 2.) B. (z przys.