Page:PL Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 1.djvu/193

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search
This page has not been proofread.


horodyszcu :Bernawce założył on byi zame- czek i miasteczko osadził, ale sąsiad Kiryk Rużyński, roszcząc sobie jakieś prawo do tejze Bernawki, wpa.dł tu niespodzianie z kupą zbroj- nych ludzi, spalił zameczek, poddanych rozpę- dził i pustkę uczynił. Ale gdy tego jeszcze roku tenże kniaź Kiryk Rużyrlski odjechał był na sejm, Fedor Tyszkiewicz zrobił najazd na Bernawkę alias Białopól i zagarnął ją na po- wrót i znów osadził. Inwentarz dóbr Tysz- kiewiczowskich z 1593 r. wyraża: "Grunt bia- łopoh'ki, który natenczas jegomość pan Fedor Tyszkiewicz), niedawno trzymając osadził; na nim miasteczko, nad Hujewką" począwszy osa- dzywać, i na horodyszczenku zameczek zało:i.ył, w którym miasteczku zbudowana wieża jedna, a druga wieża poczęta budować i niedobudowa- !la; jedna piekarnia, na niej strzelby, w niej nie- masz nic. Horodyszczenko zastawiono palami; w tymże miasteczku podymia poddanemi osia- dłego ośmdziesiąt; powinności żadnych z nich nie masz, bo nie dawno poczęto osadzać w roku przeszłym 1592. Pożytku tam z tego miaste- . czka... nic niernasz; do tego folwarku niemasz ani wsi osadzonych" (Arch. J. Z. R., część 6. t. I, str. 229). Odtąd B., aż po uziś dzień nic- wyszedł' nigdy z imienia Tyszkicwiczów. Na początku tego wieku mko to było w posiadaniu Wincentego hr. 'ł;yszkicwicza, referendarza w. ks. lit., dziedzica Swisłoczy i Łohojska na Li- twie i innych dóbr. Klucz białopolski składał się z następuhcych wsi: z m. Białopola, Tatar- skiego siedliska, Kasperówki, Piatyhorki, Wernyhorodka, Koziatyna (dawnicj Hujwy), Jankowiec, N epadówki, Gurowiec, Puzyrek, Sadek, Panasówki, Dzierżanówki, G-adomiec wielkich i małych, Synhajówki, Zakutyniec. Znajdujemy w zródłaoh, że był tu kościół ka- tolicki już w 1626 r., ale ten za wojen koza- ckich prawdopodobnie był zniszczony. Nastę- pnie terażniejszy kościół był fundowany przez Antoniego Tyszkiewicza, starostę strzałko w- skiego. Był on z drzewa i stał na dawnem horodyszczu, otoczonem z jednej strony rzeczką, z drugiej fossą. W 1814 r. stanął na jego miejscu drugi murowany, dziś istniejący kO$ciół, pod tytułem św. Antoniego z Padwy, założony przez Wincentego Tyszkiewicza, referendarza w. ks. lit., dziedzica dóbr białopolskich. Obraz św. Antoniego słynie z cudów. Parafia katol. dek. berdyczowskiego ma dusz 1624. Filia w Chałaimgródku; kaplice były dawniej w Wernyhorodce i Czarnorudce (Z rękopisów Edwarda Rulikowskiego i Klaudyusza Prze- drzymirskiego). B. w czasie wojen kozackich stał już po za linią spustoszonego przez wojnę kraju; jakoż w 1651 r. przyci(gnęło tu wojsko rzplitej pod dowództwem Rozrażowskiego, dla zasiągnięcia prowiantu, jako z okolicy jeszcze nieogłodzonej. W 1737 r. Stanisław Sługooki, Słownik Georraflezny. Zeuyt nI. reglmentarz partyi ukraińskiej, zasłaniając kraj od swawolnych kup hajdamackich, podjazdem pod Białopolem szajkę hajdamaków rozproszył. Obecnie Białopol jest w posiadaniu potomków hr. Karola Tyszkiewicza, zmarłego w 1873. Białopole, 1.) wś, pow. hrubieszowski, gm. Strzelce, par. Uchanie, w podmokłej nizinie śród lasów i wzgórz, przy drodze bitej z Chełma. do Raciborowic, posiada urząd gminny i szkołę początkową. W 1827 r. było tu 57 dm. i 334 mk., obecnie 61 dm. Gmina B. należy do s. g'm. okr. I w Jarosławcu, st. p. wDryśzczowie, odl. od Hrubieszowa 20 wi orst. W gminie istnieje gorzelnia, smolarnia, 3 młyny wodne, pięć szkółek. 2.) B., folw., pow. płocki, gm. Bie- lino, par. Imielnica, należy do dóbr pryw. Gul- czewo. Białol)ole, ross. Biełopolje, m. nadetatowe, pow.sumski, gub. charkowska, o 233 w. od Charkowa, st. p. i st. dr. zel. sumskiej, bank, 12256 mk. Białorogi, wś, pow. suwalski, par. J elenie- wo, 9 w. od Suwałk, liczy 26 domów, 221 mk. K. H. Białol'ucze, ross. Biełoruczje, mko i wieś z zarządem gminnym, w północnej stronie pow. mirIskiego, gub. t. n., nad rz. Wiaczą (mały do- pływ Swisłoczy), przy g'ościńcu z Mińeka do Hajny wiodącym, o 25 w. od Mińska, w 1-szym stanie policyjnym, w 4-ym okręgll sądowym. Cerkiew parafial. i szkoła wiejska. Gm. składa się z 96 wiosek i liczy 1816 dusz męz. August III król polski w 1753 r. wydał przywilej na targi i jarmarki w B. Folwark od 1864 nale- ty do Łopuszyńskich, ma obszaru 647 mor., z młynów i propinacyi około 1000 rB. Al. Jel. Białoruś, Ruś Biała. Nazwa niezbyt ściśle określić się da.jąca, zarówno pod wzglęnem geo- graficznym, jak etnograficznym i etymologi- cznym. Podobno w. ks. Jan Vasilewicz w XV w. nadał to miano swojej krainie, żeby ją nad inne wynieść tytułem, bo zgodnie z duchem wielu jęyków "biały" znaczył tyle co "wiel- ki", dobry, stary i t. p. Podobnież i książęta litewscy, owładnąwszy Smoleńskiem, przybra- li nazwę ks. białoruskich. Wywód nazwy B. od śniegu jest niezręczny; prędzej już przypuścić mozna, że okolice te nazwano Rusią "białą" od białych świt, które jej mieszkańcy noszą. Topo- graficznie B. obejmowała dawne 5 województw: mińskie, połockie, mści sławskie, witebskie i smoleńskie. W obszerniejszem znaczeniu pod nazwa, B. objąć można: część gub. wit€bskiej, gub. mohilewską, połowę smoleńskiej, część czernihowskiej (dawny powiat starodubowski) oraz powiaty: borysowski, ihumeński,rzerzy- cki, bobruj ski gub. mińskiej. W znaczeniu ściślejszem nazwę tę stosują tylko do gub. wi- tebskiej (część wschodnia) i mohilewskiej. W gub. grodzieńskiej natomiast i zachodniej