Page:PL Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 1.djvu/134

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search
This page has been proofread.


Berczalia, ob. Janowce.

Berda, potok, wypływa w obr. gm. Hutara w pow. stryjskim na wschodnim stoku góry Łysej (1199 m.) w Beskidzie lesistym, płynie debrami na wschód i po przeszło ćwierć milo­wym biegu uchodzi z lewego brzegu do Wą­drówki, w dolnym biegu Hołowczanką zwanej, dopływu Oporu, wpadającego do Stryja. Br. G.

Berdawszczyzna. ob. Berdowszczyzna.

Berdechów, 1) w, pow. grybowski, o pół­tora kil. od Bobowy, w par. Bobowa. 2.) B., Stróżny, wś, pow. grybowski, o 7 kil. od Gry­bowa, w par. rz. katolickiej Limanów. 3.) B., wś, i Berdikau, kol. niemiecka, pow. jaworow­ski, par. rz. katolicka Bruchnal, gr. katolicka Podłuby, o 13 kIl. od Jaworowa. 4.) B., ob. Zaleszany. 5.) B., ob. Chorzelów. 6.) B., ob. Jawornik.

Berdiańsk, miasto portowe i powiatowe, gub. tauryckiej, 4608 mieszkańców, 1799 w. od Petersburga, a 443 od miasta gubernialnego odległe. Bank, stacya pocztowa i przystań statków parowych.

Berdo, ob. Łukowo Berdo.

Berdo, potok w obrębie gm. Jasienicy zam­kowej w pow. Turka w Galicyi. Powstaje z połączenia dwóch znacznych potoków gór­skich Wołosianki wielkiej i małej, w tejże gm. Płynie krętem łozyskiem i uchodzi na niwie sułtanowskiej do potoku Rozłucza noszącego w dolnym biegu swym nazwę Jasienicy, do­pływu Dniestru. Br. G.

Berdowicze, wś, pow. słonimski, posiada wielką pasiekę.

Berdówka, okrąg wiejski w gm. Lida, pow. lidzki, liczy nast. wsie: Sliże, Mielesze, Wołkowce, Chorążowce, Gimbuty, Sugajły, Paszki, Lewasze, Tokary.

Berdowszczyzna, Berdawszczyzna, wś, pow. oszmiański, ma kaplicę katol. parafii Gieranony.

Berduny, wś, pow. piński, miała kaplicę katolicką, parafii Pińsk.

Berdyański, potok górski, wypływa ze źró­dłisk leśnych u stóp góry Falowy (958 m.) w Beskidzie lesistym, w obr. gm. Buka w pow. Lisko, płynie łąkami leśnemi na północ i po ćwierćmilowym biegu powyżej folwarku bu­ckiego uchodzi do Solinki dopływu Sanu.

Berdychów, 1.) wieś, pow. krotoszyński, 7 dm., 57 mk., 42 ew., 15 kat., 6 analf. 2.) B., folw., pow. krotoszyński, ob. Borzęciczki (Radeny).

Berdychowo 1.) wieś, pow. poznański, ob.. Poznań. 2.) B., osada, pow. obornicki, ob. Uścikowskie olędry. 3.) B., folw., pow. wschow­liki, ob. Osieczna (Storchnest). 4.) B., osada. pow. wschowski, ob. Świerczyna.

Berdyczów, nad rz. Hnyłopiatem, od r. 1846 miasto powiatowe gub. kijowskiej, nie­gdyś położone na samej granicznej krawędzi pól i lasów, pod 49°54' szer. g. i 46°15' dł. geogr. Przenieśmy się wstecz o cztery i pół wieków a ujrzymy, że cała okolica gdzie dziś leży Berdyczów, po zniszczeniu Mongołów była na­der pustą i leśną. Owóż w 1430 r., lub nieco później, w. ks. Świdrygiełło, nadał za zasłu­gi całą, tę bezludną pustkę nad rz. Piatem i Huj­wą Kalenikowi, namiestnikowi putywelskiemu i zwinogrodzkiemu, protoplaście domu Tysz­kiewiczów, który był u niego „za głowę do rady, za prawicę do wojny“ (Arch. Jugo-Zapad. Rusi, część 6. t. I str. 229 i Andrz. Pożarski, Annibal ad port. Vladimirus). Ale Berdyczo­wa w tych rozległych ustronnych i dzikich ob­szarach jeszcze nie było, i dopiero potem, we­dług ustnego utrzymującego się podania, w miejscu, gdzie dziś leży Berdyczów, stanął fu­tor, który w dzikiem ustroniu, śród zarośli i wody, zbudował był sobie poddany dóbr tych nazwiskiem Berdycz, od którego osada później tu zaludniona została nazwaną Berdyczowem. Dziedzicami tej osady byli już wnukowie wy­żej wspomnionego Kalenika Tyszkiewicza, którzy się przezwali od syna tegoż a ojca swego Ty­moteusza czyli Tyszka. Osada ta, w hojnie od przyrodzenia uposażonej krainie, rychło się też jęła zapełniać ludnością, ale w 1483 r., za najazdu Mengligireja, gdy w całym kraju lała się krew potokami, paliły się sioła opuszczone przez mieszkańców, tedy i Berdyczow spotkała ta kolej; tak Berdyczow jak i wszystkie do­bra Tyszkiewiczowskie, w dziką, bez wsi i lu­dzi zamieniły się pustynię. Najdawniejszy ślad piśmienny, tyczący się Berdyczowa, jest popis zamku zytomierskiego z 1545 r., który wyraża, że poddani z pustych dóbr Tyszkiewi­czowskich (ze Słobodyszcz, Czortolis (dziś Pu­liny) z Bernawki (dziś Białopola) i z Berdy­czowa) po najeździe Mengligireja długi czas wali. Ciż poddani z Berdyczowa (mówi tenże popis) powinni byli chodzić do zamku Żyto­mierskiego „na stróżę i kłykanie w nocy“. Druga również z tego czasu o Berdyczowie za­chodzi wzmianka w akcie rozgraniczenia w. ks. lit. od korony w 1546 r., w którym powiedziano jest, że grunta Berdyczowa pp. Kalenikowi­czów, a teraz p. Wasyla Tyszkiewicza, rocią­gały się aż do Chmielnika (Limites str. 193). Około 1561 r. umarł Wasyl Tyszkiewicz, woj. podlaski, star. miński, i dobra swe (otczyznę i dziedziznę) t. j. Berdyczów, Słobodyszcze i Czortolisy legowął synom swoim Jerzemu i Kalenikowi, oraz wnukowi Konstantemu (te­stament jego). W inwentarzu dóbr Tyszkie­wiczowskich z 1593 r. czytamy: „Miasto no­wo osiadłe Berdyczów, w położeniu nad rz. Pia­tem, które JM (Fedor Tyszkiewicz) niedawno swoim własnym kosztem i nakładem osadził, w którym podymiu osiadłego sto czterdzieście,