Аңчылар чалбарыы
| ← Ырак черже аъттаныр кижиге йөрээл | Тыва улустуң алгыш-йөрээлдери (Күш-ажыл-биле холбашкан алгыш-йөрээлдер) |
Дүк кагарда болгаш дүк салырда йөрээлдер → |
| Чаяан чылы: 1990. |
Аңчы кижи бодунуң оруунга таварышкан арт-сынны ажарда азы хем-далайны кежерде, бодунуң олча-омактыг эки чорууру оран-делегейден хамааржыр деп билип, оон кежик дилеп, аңаа чалбарыыр.
Аңнаар черге келгеш, одагны белеткээш, чалама пөстү ыяшка баглаар. Шайның үстүн өрү-куду чашкаш, аъшөчемниң дээжизин отче каап, арганың ээзинден "Олча-омактан, аас-кежиктен хайырлаңар" — деп дилээр. Одагга эккелген ак сүдүнүң үстүн сиген-биле ыдамнап өрү-куду чажар. Ооң соонда ийи холун мурнунга тудуп алгаш, йөрээл чугаалаар.
Куруглап, аъш-чем төнүп эгелээнде азы аарыг-аржык, кандыг-бир айыыл-халапка таварышкан болза, оран ээзинден дилег кылыр (көр, № 14).
Оран ээзи игил, бызаанчы үнүнге ноюрзап таалаар, ооң орнунга аңчы кижиге ээ көрнүр деп база чугаа бар. А херек кырында оюн-тоглаа, ыры-хөгжүм аңчыларның боттарының хей-аъдын, тура-соруун көдүрер деп чүвени билир. Кижи бүрүзү ыры, хөгжүмге салым-чаяанныг эвес деп чүвени билгеш, бир одаг кезек мөөң аңчылар, чижээлээрге, Барлыктың, Аяңгатының аңчылары тоолчу Чанчы-Хөөнү одаг омаа деп аңаа алдар көргүзүп, тускай чугааны ап чорааны солун.
Аңчылар чалбарыы
Дииңчи кижиниң чалбарыы
Өршээ, хайыракан,
Өскен төрээн улуг таңдым!
Аал-орнадан ажым-чемим алгаш,
Ачылыг таңдымдан
Аңнап-меңнеп келдим.
Дизигни долдур
Дииңни хайырла.
Курлак долдур азындырып,
Куруглатпайн, хайырла.
Арга эзимге
Астырба, тенитпе,
Алырымны аалаштырып,
Аткаар көрүндүрүп тур.
Бээриңни белеткеп,
Бээр көрүндүрүп тур.
Ал-ботту човатпа,
Аът-хөлдү тургуспа.
Аъш-чемим дээжизин,
Адар даңның эртенинде
Арга-таңдымга делгеп,
Чажыым-биле чажып,
Чалбарып тур мен, таңдым.
Чаннып, ээрежип тур мен,
Сагыш дег болур болзун.
Хойнум долдур хойладып тур.
Эдек долдур оваалап тур,
Өршээ, хайыракан!
Олчалыг-омактыг
Дээр адам, делегей ием!
Олчалыг-омактыг,
Оюн-каткылыг,
Чораан ботка човаг чок,
Чорткан аътка соодуг чок,
Олчаның улуу менде болзун,
Артты-сынны ажарда,
Артынчактың улуу менде болзун.
Эрээн алаң эрнинден,
Каас алаң хаайындан
Астырып, дистирип тур, алдын таңдым!
Дазылдыг мыйыстыындан,
Дазагар эмиглиинден,
Одаг, пажым олчалыг,
Каткылыг болзун.
Суксаан чүве сураглап кээр,
Аштаан чүве адап келир
Алдын таңдым, өршээ!
Хайындырган шайын чүктерже чажар, тейлээр.