Urukunakaqpa diriichunkuna hatun kamachikuy

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search
Qhichwa simipi qhapaq p'anqa
Qhichwa simipi qhapaq p'anqa

URUKUNAKAQPA DIRIICHUNKUNA HATUN KAMACHIKUY

Paqarichiq: Huñunashqa Nasyunkuna

Tikrapayaq: Serafín M. Coronel Molina (kastillaanupiqta wanka limayman)

Lima, 1980 (mushuqchashqa 1998)

Qallaliy shimi[edit]

20 pun disimri killatraw 1959 watakaqtrawmi Nasiyuunis Uniidaspa Hatun Huñunakuykaq llapan aanipaakula Urukunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaqta. Chay qillqashqakaq limashqan kamachikuyninkunatrawmi imapis kamalaykan, chayqa nin "llapa nunakunam urukunakaqta ashwan allikta yanapayta munapaakun". Achka diriichunkunakaq, qishpiy kayninkunakaq kay Hatun Kamachikuykaqtraw yatrachishqankuna yapa kutil, yapa kutil nipaakulqa 1948 Llapa Pachatraw Nunakunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaq Kamachishqankunakta, punta qillqashqankunakaq limapaakushqantapis; piru tukuypacha nunakunam yatrapaakulqa urukunakaq munashqankunakta, prisisashqankunaktapis, huk rasun kamachikuyta munapaakushqantapis.

21 pun disimri killatraw 1976 watakaqtrawmi Nasiyuunis Uniidaspa Hatun Huñunakuykaq aanikulqa huk risulusiyunta; chaytrawmi kamachikulqa 1979 watakaq Urukunakaqpa Intimasiyunal watam kanqa nilkul. Chaypiqtaqa kay risulusiyunkaqtraw kallpachanchik llapa malkakunakta,wakchakunaktapis, qillayniyuqkunaktapis, urukunakaqpa allin kayninta, milachikuy ulyanankunakta mushuqpiq likapaakunampaq; hinaman ashwan yalpana kanman 1979 watakaqtraw Urukunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaq ishkay trunka watakta kumplishqanta; kay watakaq sumaq waalichinam kanman mastalaq yatrayninta llalipaakunanpaq.

Hinaman, kutipachin 20 pun nuwinri killatraw 1959 watakaqtraw Nasiyuunis Uniidaspa Hatun Kamachikuykaq nishqanta. Trunka sumaq qillqashqa kamachikuynintraw, Hatun Kamachikuykaq aanin uru kunakaqpa diriichunkunakta, sumaq prutiksyunta waynalipaakunanpaqpis, sirwichikuykunakta, upurtunidaakunakta uywapaakunanpaqpis, allimpis, nurmalpis wiñapaakunanpaq; yulishqanpachapiq shutikta, aylluchakuyninta uywapaakunanpaq; kumun taapanakta, sumaq mikuyta, wasichayta, awsakuyta waynalipaakunanpaq, hampikuqkaqwan hampichikunanpaqpis; mana puliytapis, mana ima lulaytapis atipapaakul tukillap hampichikunanpaq; hatun llaki kaptin, llapanpiqpis puntakta taapanakta, yanapaanakta traskipaakunanpaq; katraykuykunapiq, mitrakunapiq, awusukunapiq, llapa ima praktikakuna triniykaqta milachiyta munaqkunakaqpiq taapashqa kapaakunanpaqpis. Qipaman, Hatun Kamachikuykaq yapapis nin urukunakaq yatrachishqa kapaakunman llapa malkakunapula uyalinakul, tuliranakul, anyanakul; tukip kawsakuykaqta, anyanakuykaqta imaypis yalpapaakul.

URUKUNAKAQPA DIRIICHUNKUNA HATUN KAMACHIKUY

Qallaliynin[edit]

Yuyashtin: Nasiyuunis Uniidaspa malkakunakaq qillqashqatraw limapaakulqa nunakunakaqpa diriichunkunapiqta, dignidaakunantapiqta, munayninkunapiqtapis. Paykunaqa kawsayninchiktam tiklachiytam munapaakun mana ñakapaakunanchikpaq, qishpiylla kawsapaakunanchikpaq.

Yuyashtin: Nasiyuunis Uniidas Urganisasyunkaq Llapa Pachatraw Nunakunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaqtraw kamachikulqa llapa nunam kay Hatun Kamachikuykaq limashqan diriichuyuq, qishpiy kayniyuq mana malkakunamasinta usuchipaakunanpaq, ayllunta, nuna-shiminta, rilihiyunninta, limashqanta, imanawkashqantapis mana hamuyaapaakunanpaq; wakchapis, qillayniyuqpis kal mana trininapashqa kapaakunanpaq.

Yuyashtin: uchucha urukunakaq allin taapanakta, sumaq prutiksiyuntapis munapaakun manalaqpis yulipaakul; chaypiqtaqa yulipaakushqanpachapiqpis.

Yuyashtin: chay sumaq prutiksiyunkaqpa munaynin 1924 Hinibra malka Hatun Kamachikuykaqtraw Urukunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaq qillqashqa kalqa; Llapa Pachatraw Nunakunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaqtraw, sumaq Urganisasiyunkaqpa Akurdunkunatraw, llapa malkakunakaqpa urganisasiyunkaqtraw liqsishqapis kalqa.

Yuyashtin: llapa nunakunakaq urukunakaqta ashwan allikta yapayta munapaakun, chaymi Kay Urukunakaqpa Hatun Kamachikuykaqta kamachin paykuna kushilla kapaakunanpaq, chay Hatun Kamachikuykaqtraw kamalashqa diriichunkunakta, qishpiy kayninkunakta qaynalipaakunanpaq, mañanmi karikunakaqtapis, walmikunakaqtapis, huk urganisasiyunkunakaqtapis, maytrawpis chaytrawpis kamachiqkunakta, ima kamachikuykunaktapis liqsipaakunanpaq, kay kamachikuyninkunakaq urukunakaq kamachishqa shimiipa imanawpapis likapashqa kapaakunanpaq.

Huk kamachikuy[edit]

Urukunakaq kay Hatun Kamachikuykaqtraw kamalashqa diriichukunakta waynalipaakunqa. Chay diriichukunakaqta llapa urukunaktam qunchikman mana piktapis qunqallal, mana lakichinakullal, mana usuchinakullal ayllunpiq, ima kulur kashqanpiq, walmi ichaqa kari kashqanpiq, nuna-shiminpiq, rilihiyunninpiq, imaktapis limashqanpiq ichaqa imaymanapiq, kay malkaqtraw ichaqa kumunkaqtraw kashqanpiq, qillayniyuq kashqanpiq, yulinanpiq ichaqa huk laasi kashqanpiq, kikin urukuna kashanpiqpis ichaqa ayllunkunakaqpiqpis.

Ishkay kamachikuy[edit]

Urukunakaq sumaq prutiksiyunta waynalipaakunqa, imaymana lulanakumakta, sirwichikuykunakta traskipaakunanpaq, chaykunaqa kamachishqa shimipapis, imanawpapis qushqa kapaakunqa urukunakaqpa aychallankuna, yuyayninkuna, muralninkuna, almankuna qishpiy kayninkunawanpis dignidaankunawanpis allinllapis, nurmallapis hatunyananpaq. Chayta lulananchikpaq kamachishqa shimikta qillqay wandul tiqshiy yuyanakaq urukunakaqpa sumaq munayninmi kanqa.

Kimsa kamachikuy[edit]

Llapa urukunam diriichuyuq yulipaakushqanpachapiq shutikta, aylluchakuyninta uywapaakunanpaq.

Tawa kamachikuy[edit]

Llapa urukunam kumun prutiksiyunta waynalipaakunman. Paykunam diriichuyuq allinllap wiñapaakunanpaq; chaynaw kapaakunanpaq paykunaktapis, mamankunaktapis sumaq taapananchik kanman manalaq watrakuqluptinpis, watrakushqanpachapiqpis. Urukunakaqpa diriichunpis kanmi, mikuyta, wasichayta, hampikuqkaq sumaq sirwichikuyninkunakta waynalipaakunanpaq.

Pichqa kamachikuy[edit]

Llapa urukunam mana puliytapis, ima lulaytapis atipapaakul tukillap hampichikunman; yatranaktapis, sumaq taapanaktapis traskipaakunman.

Suqta kamachikuy[edit]

Urukunakaq sumaqpis, hawkapis munapaakushqanta hatunyaachipaakunanpaq, kuyaypaqmi, intindinapaqmi. Imaypis mama-taytankunap prutihishqa, taapashqa wiñapaakunman; mana chaynaw kal, kuyayta, mural, matiryal prutiksiyunta traskipaakunman. Manam takshqa urukunakta mamankunapiq lakinchikmanchu mamankunawan allinlla kawsapaakuykaptin. Kumunkaqpaqpis llapa kamachiqkunakaqpaqpis mandunmi mana aylluyuq takshqa urukunakta taapaakunanpaq. Ayllukunakaqpa achka kari-walmi chulinkunakaq mantinikunanpaq Istaadukaqmi yanapanmanpis, imaymana yanapanaktam qunmanpis.

Qantrish kamachikuy[edit]

Llapa urukunam diriichuyuq yatranakta traskipaakunanpaq, chay yatranakaq mandum, manam qillayta mañanchikmanchu urukunakaq liyiyta, qillqayta yatranankama. Paykunakta yatranakta qunchikman tukuy yatrapaakushqankunakta milachipaakunanpaq, llapan iwal-lla atipashqankunakta, yatrashqankunakta, mandunkunakta hatunyaachipaakunanpaq, imaypis kumunkaqta pallalkunanpaq.

Mama-taytakunakaq urukunakaq munapaakushqan yatranakta, kunsihukta qupaakunman; chaykunam lulanan.

Urukunakaq awsakuykunaktapis, awsaytapis sumaq waynalipaakunman, chaykunaqa yatranakaq munashqannawlla kamachishqa kapaakunqa; kumun kaqpis, llapa kamachikuqkunakaqpis huk isfursullaktatr lulapaakunman urukunakaq kay diriichukunakta waynalipaakunanpaq.

Pusaq kamachikuy[edit]

Urukunakaq imay urapis llapanpiqpis puntakta prutiksiyunta, yanapanakta traskipaakunman.

Isqun kamachikuy[edit]

Urukunakaq amachashqa kapaakunman imaymana katraykuykunapiq, mitrakunapiq, awusukunapiq. Paykunakta allinllap taapanchikman. Manam uchucha urukunakta ulyachinchikmanchu; manam ulyaytapis qunchikmanchu ni imaktapis lulachinchikmanchu, chaykunaqa alli kayninta ichaqa yatraynintam daañaqlunman, hatunyayninkunakta amaniqlunman.

Trunka kamachikuy[edit]

Urukunakaq prutihishqa kapaakunman imaymana lakichinakuypiqta, huyup kawsakuypiqta. Paykunam yatrachishqa kapaakunman llapa nunapula uyalinanakul, tuliranakul; tukip kawsakuykaqta, anyanakuykaqta imaypis yalpapaakullal, lliw yatrashqankunakta nunamasinkunakta willapaakunanpaq, yatrachipaakunanpaq.

Qillqay wandunapaqmi kay urukunakaqpa diriichunkuna hatun kamachikuykaq[edit]

Hatun Huñunakuykaq

Yuyashtin: Urukunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaq mañan mama-taytakunakta, kari-walmikunakta, kaytraw kamachikuykunaktapis qillqashqatraw kamalashqankunakta liqsipaakunanpaq, chay diriichunkunakta mantinichipaakunanpaq.

  1. Mimru Istaadukunakaqpa kamachikuyninkunakta kunsihan, llapa urganisasiyunkunakta, mana guwirnamintal urganisasiyunkunaktapis kay Urukunakaqpa Diriichunkuna Hatun Kamachikuykaqta qillqay wandupaakunanpaq.
  2. Nasiyuunis Uniidaspa Sikritariyu Hiniralkaqtapis mañanmi kay Hatun Kamachikuykaqta qillqay wandunanpaq, kay laplakunakaqtraw kamalashqankunakta lliw imaymana nuna-shimikunatraw aypunanpaq.