Progreso/Unesma Yaro/Numero 10/Pri stenografado

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search
UNESMA YARO
PROGRESO No10
Decembro 1908

Pri stenografado
da F. SchneebergerLinguala Questioni
Temo : Diversaji

[ 575 ]

Pri Stenografado.

Kun intereso me lektis la artikli da So P. D. Hugon e da So St. Schels en No 8 di Progreso ; certe la redaktisto anke permisos a me kelka paroli pri ca temo, qua okupas me specale de la dio, de qua me esas ano di la L. I.

Generale on povas dicar, ke sistemo nacionala esas tante plu facile uzebla por linguo internaciona, quante plu olca esas parenta a nacionala lingui ; pro to certe l’adapto di stenografal sistemo esas plu facila por Ido kam por Esp. Sed la difero, qua esas sat granda che la sistemi, qui litere skribas la vokali, pro la ofta « hiati » en Esp. [ ia, ie, io, iu, iaj, iuj, iajn, ec. ], ne esas sama en sistemi, qui « simbolizas » la vokali ; nam la simboli quin on uzis por la specale nacionala diftongi o nazali povas uzesar en Esp. por ta hiati, ed en Ido por la kombinuri di y kun vokalo, se anteiras konsonanto ; ta simbolizo tre grave simpligas la skribo di multa vorti ed esas tre praktikala por la max kursiva e bela skribo. Do en ula grado adapturo specala esas sempre necesa, nam omna linguo havas sua propraji quale omna stenografa sistemo.

Se exemple la Gabelsberger’a adapturo ne skribas multa finali, to ne nur esas pruvo ke la finali ne esas necesa, sed to havas sua kauzo en la sistemo ipsa, per qua kelka finali esas tre malfacile skribebla. Bona sistemo devas skribar omna soni di la linguo, anke la finali, od adminime vicigar oli per tute certa regulo ; en nula kazo darfas esar irga dubo pri relekto di irga vorto.

On dicas a me, ke la rapida skribo e la rapideso dil diskursi postulas, ke on abrejez quon on povas ; e So Hugon donas kelka exempli pri la modo abrejar vorti e frazi. Sed to esas tute specala kozo. Tala abrejon nur postulas la « alta praktiko » di la stenografo ; ica esas tute aparta fako, e ne dependas tam de l’sistemo [ 576 ]grafa, kam de l’individuo dil stenografisto. To esas la virtuozeso, quan atingas nur tre malmulta stenografisti, e kelki mem per tre nebona sistemi.

Moderna sistemo stenografa mustas servar la diala uzado di la plumo. Ol mustas unesme plufaciligar e diminutar la skribala laboro di omna personi, qui devas multe skribar. Ol mustas precipue servar por fixigar diktaji e dokumenti, qui pose esas relektata da altra personi, od esas kompostata segun la stenografala manuskripto. Ni bezonas tre exakta sistemo precipue por la internaciona korespondo, e hike la stenografo montras grava avantajo, posibligante skribar longa letri sur simpla karto, e konseque sparar ne nur tempo, sed rekte mono.

Parolar pri sistemi specala, ne esas hike la loko nek l’okaziono, nam pri to la opinioni multe diferas ; on mustas lasar to a la libera konkuro ed evoluco, qua fine decidos posible segun la defino: « La max bona sistemo esas ta, qua unigas en su max granda precizeso e klareso kun max granda facileso ! »

F. Schneeberger.