Estatuto d'Autonomía d'Aragón: Títol preliminar

From Wikisource

Contents 1 Títol preliminar 1.1 Articlo 1. L'autogubierno d'Aragón. 1.2 Articlo 2. Territorio. 1.3 Articlo 3. Símbols e capitalidat. 1.4 Articlo 4. Condizión politica d'aragonés. 1.5 Articlo 5. Organizazión territorial. 1.6 Articlo 6. Dreitos e libertaz. 1.7 Articlo 7. Luengas e modalidaz lingüisticas propias. 1.8 Articlo 8. Comunidaz aragonesas en o esterior. 1.9 Articlo 9. Eficazia d'as normas. 1.10 Articlo 10. Encorporazión d'altros territorios u monezipios.

[edit] Títol preliminar

[edit] Articlo 1. L'autogubierno d'Aragón.

1. Aragón, nazionalidat istorica, eixerze o suyo autogubierno d'alcuerdo con iste Estatuto, en o eixerzizio d'o dreito á l'autonomía que a Constituzión reconoix e guarenzía á totas as nazionalidaz.
2. Os poders d'a Comunidat Autonoma d'Aragón manantían d'o pueblo aragonés e d'a Constituzión.
3. A Comunidat Autonoma d'Aragón, á dintro d'o sistema constituzional español, espleita per a suya istoria d'una identidat propia en birtut d'as suyas instituzions tradizionals, o Dreito Foral e a suya cultura.

[edit] Articlo 2. Territorio.

O territorio d'a Comunidat Autonoma se corresponde con o istorico d'Aragón, e abraca o d'os monezipios, comarcas e probinzias de Uesca, Tergüel e Zaragoza.

[edit] Articlo 3. Símbols e capitalidat.

1. O siñal d'Aragón ye o tradizional d'as cuatre barras royas orizontals sopre fundo amariello.
2. O escuto d'Aragón ye o tradizional d'os cuatre cuartals, rematato per a correspondient corona, que fegurará á lo zentro d'o siñal.
3. A capital d'Aragón ye a ziudat de Zaragoza.
4. O día d'Aragón ye o 23 d'abril.

[edit] Articlo 4. Condizión politica d'aragonés.

1. Ta los efeutos d'iste Estatuto, espleitan d'a condizión politica d'aragoneses os ziudadans españols que tiengan bezindat almenistratiba en cualsiquiera d'os monezipios d'Aragón u cumplan os requisitos que a lechislazión aplicable pueda establir.
2. Como aragoneses, espleitan tamién d'os dreitos politicos contemplatos en iste Estatuto los ziudadans españols residents en o forán que aigan tenito la suya zaguer bezindat almenistratiba en Aragón e acrediten ista condizión en o correspondient Consulato d'España u cumplan os requisitos establitos en a lechislazión estatal. Os mesmos dreitos corresponderán á os suyos deszendients, si asinas lo demandan, siempre que ostenten a nazionalidat española en a forma que determine a lei.
3. Os poders publicos aragoneses, á dintro d'o marco constituzional, establirán as bías adecuatas ta fazilitar e potenziar a partizipazión en as dezisions d'interés cheneral d'os ziudadans forans residents en Aragón.

[edit] Articlo 5. Organizazión territorial.

Aragón estrutura la suya organizazión territorial en monezipios, comarcas e probinzias.

[edit] Articlo 6. Dreitos e libertaz.

1. Os dreitos e libertaz d'os aragoneses e aragonesas son os reconoixitos en a Constituzión, os encluyitos en a Declarazión Unibersal de Dreitos Umans e en os altros estrumentos internazionals de proteczión d'istos dreitos sozcritos u ratificatos per España, asinas como los establitos en l'ambito d'a Comunidat Autonoma per iste Estatuto.
2. Os poders publicos aragoneses son binculatos per istos dreitos e libertaz e han á beilar per a suya proteczión e respeuto, asinas como promober o suyo plen eixerzizio.
3. Os dreitos e prenzipios d'o Títol I d'iste Estatuto no suposarán una alterazión d'o rechimen de destribuzión de competenzias, ni a creyazión de títols competenzials nuebos u a modificazión d'os que ya esisten. Denguna d'as suyas disposizions puet estar desarrulata, aplicata u entrepretata de traza que reduzca u amugue os dreitos fundamentals reconoixitos per a Constituzión e per os tratatos e combenios internazionals ratificatos per España.

[edit] Articlo 7. Luengas e modalidaz lingüisticas propias.

1. As luengas e modalidaz lingüisticas propias d'Aragón constituyen una d'as manifestazions més destacatas d'o patrimonio istorico e cultural aragonés e una balor sozial de respeuto, combibenzia e entendimiento.
2. Una lei d'as Corz d'Aragón establirá las zonas d'uso predominant d'as luengas e modalidaz propias d'Aragón, reglará o rechimen churidico, os dreitos d'emplego d'os parladors d'ixos territorios, promoberá la proteczión, recuperazión, ensiñanza, promozión e difusión d'o patrimonio lingüistico d'Aragón, e afaborirá, en as zonas d'emplego predominant, l'uso d'as luengas propias en as relazions d'os ziudadans con as Almenistrazions publicas aragonesas.
3. Dingún no podrá estar descriminato per razón d'a luenga.

[edit] Articlo 8. Comunidaz aragonesas en o esterior.

1. Os poders publicos aragoneses han á fomentar os binclos sozials e culturals con as comunidaz aragonesas d'o esterior e amprar-lis l'aduya nezesaria, asinas como beilar á fin que istas comunidaz puedan eixerzitar o suyo dreito á partizipar, colaborar e compartir a bida sozial e cultural d'o pueblo aragonés. Una lei d'as Corz d'Aragón reglará l'abasto, o contenito e a forma d'o eixerzizio d'iste dreito, sin perchudizio d'as competenzias d'o Estato.
2. O Gubierno d'Aragón, en l'ambito d'as suyas competenzias, podrá formalizar alcuerdos de cooperazión con instituzions e entidaz d'os territorios en os cuals bi aya comunidaz aragonesas d'o esterior e demandar á lo Estato a zelebrazión d'os correspondients tratatos u combenios internazionals.

[edit] Articlo 9. Eficazia d'as normas.

1. As normas e disposizions d'a Comunidat Autonoma d'Aragón tendrán eficazia territorial, sin perchudizio d'as eszepzions que puedan establir-se en cada materia e d'as situazions que ayan á rechir-se per o estatuto personal u altras reglas d'estraterritorialidat.
2. O Dreito Foral d'Aragón tendrá eficazia personal e estará d'aplicazión á toz os que espleiten d'a bezindat zebil aragonesa, independienment d'o puesto á on que residan, e fueras d'en ixas disposizions que legalment se i atribuiga eficazia territorial.
3. Os forans que alquieran a nazionalidat española quedarán sochetos á la bezindat zebil aragonesa, si en l'inte d'a suya alquisizión tienen bezindat almenistratiba en Aragón, fueras que manifiesten á suya boluntat en contrario, d'alcuerdo con o disposato en a lechislazión d'o Estato.

[edit] Articlo 10. Encorporazión d'altros territorios u monezipios.

1. Podrán encorporar-se á la Comunidat Autonoma d'Aragón altros territorios u monezipios, limitrofes u enclabatos, per meyo d'o cumplimiento d'os requisitos siguients, sin perchudizio d'altros que puedan legalment desichir-se:

a) Que demanden a encorporazión o Conzello u a mayoría d'os Conzellos interesatos, e que s'ascuite á la Comunidat u probinzia á on que perteneixcan os territorios u monezipios ta adibir.

b) Que l'alcuerden os abitadors d'os debanditos monezipios u territorios per meyo de consulta combocata á esprés con ixa fin e prebia l'autorizazión competent.

c) Que los apreben as Corz d'Aragón e, posteriorment, as Corz Chenerals d'o Estato, per meyo de lei organica.