Jump to content

Student i krasnoludek

From Wikisource
<<< Dane tekstu >>>
Autor Hans Christian Andersen
Tytuł Student i krasnoludek
Pochodzenie Wybór bajek
Wydawca "Kultura i Sztuka"
Data wydania ok. 1920
Miejsce wyd. Lwów
Tłumacz Zofia Sawicka
Tytuł oryginalny Nissen hos Spekhøkeren
Źródło Skany na Wikisource
Inne Cały tekst
Download as: Pobierz Cały tekst jako ePub Pobierz Cały tekst jako PDF Pobierz Cały tekst jako MOBI
Indeks stron
[ 75 ]
Student i Krasnoludek.


 W pewnem mieście, na poddaszu, mieszkał prawdziwy student; prawdziwy — to znaczy, że był naprawdę ubogi i kochał naukę. Na dole w tym samym domu mieszkał prawdziwy kupiec, a to — znaczy, że miał sklep duży, pełen towarów i dom, który także był jego własnością.
 U kupca zamieszkał krasnoludek, czyli kobold, bo różnie w różnych krajach nazywają te maleńkie istotki, w dzień ukrywające się przed nami, a w nocy czuwające nad naszą pracą i majątkiem, jak niewidzialne duchy opiekuńcze. Ludzie też bardzo cenią pomoc krasnoludków i starają się pozyskać ich przyjaźń darami.
 Złym ludziom krasnoludki pomagać nie chcą a nawet często szkodzą, aby ich ukarać; nie mieszkają też u nich. Dlatego stały pobyt krasnoludka szczęście i zaszczyt przynosi domowi, bo zarazem świadczy o jego zacności.
 Krasnoludek zamieszkał u kupca, bo tu było wygodnie, ciepło i dostatnio, a każdego roku na gwiazdkę zastawiano dla niego w sklepie obok kasy, na czyściutkiej serwecie, miseczkę miodu i osełkę najlepszego, świeżego masła. Stać było na to kupca, ale krasnoludek umiał cenić tę pamięć i trzymał się sklepu, sumiennie chroniąc od zniszczenia, co w nim było najdroższego.
 Raz — wieczorem, wszedł student tylnemi drzwiami od podwórza, aby sobie kupić świecę i kawałek sera. Nie miał kogo przysłać po to, więc sam przyszedł; zabrał sprawunki, zapłacił, a kupiec i kupcowa skinęli mu życzliwie na dobranoc. Było to bardzo uprzejmie z ich strony, gdyż kupiec miał sklep własny i dom cały należał do niego.
 Student ukłonił się także bardzo grzecznie i szedł ku drzwiom lecz stanął i zaczął uważnie czytać kartkę papieru, w którą mu ser zawinięto. Była to kartka z bardzo starej książki, której ludzie nie powinni byli niszczyć. Były to poezje.
[ 76 ] — Mam tego więcej — odezwał się kupiec — jakaś staruszka przyniosła mi cały zeszyt tych kartek za odrobinę kawy, daj mi pan parę groszy, a oddam ci resztę.
 — O, tak! — zawołał student — nie mam wprawdzie pieniędzy, lecz daj mi pan te kartki zamiast sera. Wystarczy mi chleb na wieczerzę. Grzechem byłoby zniszczyć taką książkę Jesteś pan dobrym kupcem i zacnym człowiekiem, lecz na poezji znasz się chyba tyle, co ta stara beczka tam, w kącie.
 Było to niezbyt grzecznie powiedziane, ale kupiec się roześmiał i student śmiał się także — przecież to tylko żarty.
 Krasnoludek jednak oburzył się że biedny student, który nie ma kawałka sera na wieczerzę, śmie mówić podobne rzeczy człowiekowi, mającemu w sklepie śmietankowe masło i tyle nieporównanych przysmaków.
 To też gdy noc nadeszła, sklep zamknięto, i wszyscy spokojnie zasnęli, wyszedł krasnoludek ze swej kryjówki, udał się do sypialnego pokoju i wziął od swej pani dar wymowy. We śnie go wcale nie potrzebowała, a on mógł po kolei obdarzać nim różne przedmioty, które tym sposobem równie dobrze, jak pani kupcowa, wypowiadały swoje myśli i uczucia. I to było dobrze, iż tylko kolejno mogły się posługiwać własnością swej pani, gdyż inaczej mówiłyby wszystkie razem i byłby straszny zgiełk.
 Najpierw krasnoludek dał dar wymowy beczce, w której mieściły się stare gazety.
 — Czy to prawda — zapytał — że nie wiesz, co to znaczy poezja?
 — Jeszczebym tego nie wiedziała! — rzekła beczka. — Poezja to jest przecież to, co tak nierówno drukują zawsze u spodu w gazetach, a niekiedy wycinają potem nożyczkami. Ale to bardzo rzadko, i mogę cię zapewnić, iż więcej poezji znajduje się we mnie w tej chwili, niż w tym zarozumiałym studencie. A przecież ja jestem tylko ubogą beczką w porównaniu z naszym panem, zamożnym kupcem.
 Następnie krasnoludek dał dar wymowy młynkowi od kawy nowego systemu. Ten przynajmniej nie marnował czasu, kiedy mógł mówić. Potem, pożyczona tak niewinnie własność pani, udzielona została beczce masla i kasie z pieniędzmi; wszyscy jednak podzielali zdanie beczki, widocznie miała ona dużo doświadczenia i można jej było zaufać. Bo przecież jeżeli wszyscy mówią jedno i to samo, to musimy im przyznać słuszność.
 — Teraz mogę śmiało odpowiedzieć studentowi — rzekł do siebie krasnoludek, i nie zwłócząc ani chwili, wymknął się na schody, na strych prowadzące.
[ 77 ] W lichej izdebce świeciło się jeszcze, krasnoludek zajrzał przez dziurkę od klucza i zobaczył, że student czyta podartą książkę, którą nabył w sklepie za kawałek sera.
 Ale jakaż tu jasność dokoła niego! Olśniewający promień tryska z kartek książki, niby pień drzewa rozwija się w górze na tysiące gałęzi nad głową studenta, a każdy listek na nich pełen cudownego blasku, a kwiat każdy jak śliczna żyjąca twarz dziecka, dziewicy, bohatera, a owoc — to gwiazda. I wszystko śpiewa, dzwoni jakąś pieśń nadziemską, której dźwięki płyną, jak słodka muzyka.
 O takiej wspaniałości nie śniło się nawet nigdy krasnoludkowi, nie byłby uwierzył, że coś podobnego można zobaczyć na świecie, a tymczasem tutaj — w ubogiej izdebce...
 Patrzył i patrzył przez dziurkę od klucza, wspinając się na palce i nie mogąc nacieszyć się taką pięknością.
 Nakoniec światło zgasło. Może student zamknął książkę, a może mu się świeca wypaliła i poszedł spać. Krasnoludek jednakże nie odchodził od drzwi, gdyż cudowne pieśni i nadziemska muzyka brzmiały w izdebce ciągle, niby boska kołysanka dla wybranego ducha.
 — Nie przeczuwałem nawet, że tu takie czary! — szepnął wreszcie maleńki. Mógłbym się tu przenieść i zamieszkać zupełnie.
 Zaczął myśleć o tem, gdyż był istotą rozważną i mądrą. Nakoniec westchnął.
 — A miód! — szepnął ze smutkiem. — Do jedzenia nic tu niema.
 I zszedł po schodach napowrót do kupca.
 — W samą porę wrócił, gdyż niewstrzemięźliwa beczka byłaby zupełnie zużyła dar wymowy pani kupcowej. Wygadała już wszystko, co się w niej mieściło, zaczynając od wierzchu, a teraz właśnie zamierzała powtórzyć jeszcze raz to samo na nowo, zaczynając od spodu dla większej dokładności. Krasnoludek śpiesznie odjął jej mowę i zwrócił pani kupcowej, w ustach której mogła wypocząć do rana.
 Od tego czasu jednak cały sklep od kasy aż do najcieńszej drzazeczki tak mocno uwierzył w rozum beczki, iż wszystkie sprzęty powierzały jej swoje sekreta, otaczały szacunkiem niewypowiedzianym, a kiedy wieczorami kupiec czytał głośno wiadomości z gazet codziennych, były pewne, iż wypowiada myśli ich czcigodnej sąsiadki.
 Lecz krasnoludek już teraz nie słuchał ciekawie i spokojnie tych rozmów wieczornych; on — skoro tylko błysnęło światełko w oknie na górze — śpieszył do dziurki od klucza, jak gdyby go kto ciągnął na łańcuchu. Tam ogarniało go dziwne uczucie wielkości i potęgi, jakby widział Boga samego.
[ 78 ] I zapominał, gdzie jest i co widzi, łzy płynęły mu z oczu, a serce wzbierało uczuciem dziwnie słodkiem i radosnem. Jakiemże szczęściem byłoby dla niego usiąść obok studenta pod drzewem jasności i widzieć, co on widzi, i czuć, co on czuje! Lecz tego mu niewolno, on przyjął gospodę u kupca, tam jego miejsce, a tu może tylko patrzeć z daleka, przez dziurkę od klucza.
 Nadeszła jesień — w jesieni było bardzo zimno, wiatr wdzierał się przez szpary i ciął krasnoludka jak ostrym nożem, — lecz on czuł ból i zimno dopiero wtedy, gdy zgasło światło w lichej izdebce, gdy ucichły pieśni, które mu zabierały całą duszę.
 Wtedy czuł, że zimno! Kurczył się we czworo i ostrożnie zsuwał się znowu po schodach do ciepłego swego kącika. Tutaj było przyjemnie i wygodnie, tu mógł się wyprostować, ogrzać zziębnięte nogi!
 A kiedy przyszło Boże Narodzenie, w sklepie przy kasie, na czystej serwecie stała miseczka miodu i osełka masła. To mi kolęda — na cały rok wystarczy.
 Kupiec był znowu górą w sercu krasnoludka.
 Pewnej nocy obudził go hałas okropny: stukano w okiennice, stróż nocny trąbił, uderzono w dzwony, rozległo się wołanie: gore! gore! Wszyscy zerwali się ze snu strwożeni. Gore? Gdzie gore? Całe miasto w ogniu! Dom sąsiada się pali!
 Pani kupcowa tak się przestraszyła, że wyjęła z uszu co prędzej kolczyki, aby schować je do kieszeni. Kupiec wybierał ważniejsze papiery, patenty i świadectwa; służąca ratowała jedwabną mantylkę, którą za ostatnie zasługi kupiła; każdy najdroższą rzecz pragnął ocalić.
 Krasnoludek poskoczył czemprędzej na gorę do izdebki w studenta, który stał spokojnie w otwartem oknie i patrzał na ogień, szalejący w domu sąsiada. Niech sobie patrzy, — on pochwycił książkę, która leżała otwarta na stole, schował do swej czerwonej czapeczki i trzymał mocno oburącz na głowie.
 Teraz niech reszta spłonie: skarb najdroższy uratowany i nie zginie, póki żyje opiekuńczy duch tego domostwa, mały krasnoludek. On go w niebezpieczeństwie uchronić potrafi, oho! już jest na dachu, siedzi na kominie i przyciskając mocno czerwoną czapeczkę, patrzy na dom płonący.
 I tak siedział, dopóki nie ugaszono ognia. W tej chwili wiedział dobrze, co najbardziej kocha, co mu jest tutaj najdroższem na świecie, komu służy, — o, wiedział!...
 Ale kiedy ogień ugaszono, powrócił do rozsądku. Tak, to bardzo piękne i bardzo drogie — ale...
 — Muszę służyć im obu — rzekł nakoniec. — Zupełnie kupca porzucić nie mogę, przez wzgląd na miód i masło!




#licence info
Public domain
This work is in the public domain in the United States because it was first published outside the United States prior to January 1, 1931. Other jurisdictions have other rules. Also note that this work may not be in the public domain in the 9th Circuit if it was published after July 1, 1909, unless the author is known to have died in 1955 or earlier (more than 70 years ago).[1]

This work might not be in the public domain outside the United States and should not be transferred to a Wikisource language subdomain that excludes pre-1931 works copyrighted at home.


Ten utwór został pierwszy raz opublikowany przed dniem 1 stycznia 1931 r., i z tego względu w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej znajduje się w domenie publicznej. Utwór ten nadal może być objęty autorskimi prawami majątkowymi w innych państwach, i dlatego nie zaleca się przenoszenia go do innych projektów językowych.

PD-US-1923-abroad/PL Public domain in the United States but not in its source countries false false