Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Bar (miasto)

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search


[ 100 ]Bar, m. nadetatowe w pow. mohylowskim, gub. podolskiej, o 100 w. od Kamieńca Podol­skiego, nad niskim brzegiem rz. Rowu. Pier­wotnie nazywał się Rów. W 1752 r. Tata­rzy spalili go i starostę Reja Stogniewa z żoną pojmali. Za Zygmunta I-go były to stołowe dobra królowej Bony; należało do nich 5 mia­steczek i 38 wsi. Nazwisko Bar nadała mia­stu Bona na pamiątkę dziedzicznego księztwa swego Bari we Włoszech; wykupiła je Bo­na od Stanisława Odrowąża i wzmocniła jako pograniczną twierdzę. Miasto otrzy­mało liczne przywileje i wkrótce stało się handlowem i bogatem, zwłaszcza będąc ko­morą celną na wołoskiej granicy. Pierw­szym starostą z ramienia Bony był Wojciech z Białobok Starzechowski, podkomorzy lwow­ski, starosta drohobycki, który z rozkazu kró­lowej wzniósł zamek, opasał go wałami i opa­trzył w działa. Jednocześnie w murze umie­szczono tablicę mosiężną, przekazującą pokole­niom imię założycielki. Po Starzechowskim na­stąpił bohater Podola Bernard Pretfiez, nastę­pnie Herburt i Buczacki. Po jego śmierci wa­rownia barska powierzana tylko była dygnita­rzom rzplitej; byli wiec starostami: Golski wo­jewoda kijowski, Stanisław Żółkiewski (mię­dzy 1610—1614 założył on w B. kolegium je­zuitów, które 1781 przeszło pod zarząd bazy­lianów a 1782 liczyło 553 uczniów), Mikołaj Potocki i Stanisław Potocki, wszyscy hetmani. Ostatnim starostą był Bohusław Radziwiłł. W czasie wojen kozackich Bar uległ zniszcze­niu (1648 r.); zdobyli go kozacy pod wodzą Krzywonosa, mieszkańcy w pień wycięci. Na­stępnych lat Bar kilkakrotnie był zajmowany przez Polaków, Kozaków i Hana Tatarskiego. W 1659 r. ziemia barska oddana w dziedzi­ctwo Janowi Wyhowskiemu, wojewodzie ki­jowskiemu, i za jego czasów miasteczko znowu podźwignęło się, wrócili franciszkanie, a Jan Kazimierz, odpoczywając tu w 1663 r., w cza­sie wyprawy za Dniestr, darował im wieś Szer­sznie. W 1698 r. syn wojewody Wyhow­skiego Eustachy sprzedał Bar Jerzemu Lubo­mirskiemu. Po zajęciu Podola przez Turków, Bar oddany został w dziedzictwo renegatowi tatarowi litewskiemu bejowi Kryczyńskiemu. Chociaż w 1674 r. Sobieski zdobył Bar, jed­nak znowu go Turcy zajęli i trzymali załogę do 1699 r. W 1768 r. 9 lutego zawiązała się tu konfederacya barska; 9 czerwca t. r. bitwa pod miastem z jenerałem Kreczetnikowem, a 30 czerwca msto B. szturmem wzięte przez Apraksina. Od Lubomirskich kupił go Adam Poniński; dziś B. należy do rządu. Bar miał klasztor dominikanów, dziś na farę zamieniony, fundowany w 1607 r. Po klasztorze franci­szkańskim pozostały gruzy; bazylianie mieścili się w murach po jezuickich; dziś w tych mu­rach jest szkoła prawosławna. Kościół kar­melitów, założony przz głośnego ks. Marka — niedokończony. Herb Baru: B. S. (Bona Sforza). Dziś B. ma 8277 mk., wtem blisko 5000 izrae­litów, 703 domy, 114 sklepów, handel niezna­czny, kantor pocztowy 4-ej klasy, kilka gar­barni; 12 jarmarków, 2 cerkwie; sławne są tu błota na wiosnę i w jesieni; gruzy kościołów i zamku świadczą o jego przeszłości. Parafia barska liczy 5374 dusz. Do miasta B. należy nieosiedlonej ziemi 2280 dz. Paraf. kościół kat. ś. Mikołaja, z muru 1811 wzniesiony przez dominikanów. (Parafia katol. dek. mohylow­skiego: dusz 5374, filia w Wołkowińcach; daw­niej też kaplica w Mytkach). W B. urodził się poeta Henryk Jabłoński. Dr. M.



Info icon 001.svg#licence info


Public domain
This work is in the public domain in the United States because it was first published outside the United States prior to January 1, 1925. Other jurisdictions have other rules. Also note that this work may not be in the public domain in the 9th Circuit if it was published after July 1, 1909, unless the author is known to have died in 1949 or earlier (more than 70 years ago).[1]

This work might not be in the public domain outside the United States and should not be transferred to a Wikisource language subdomain that excludes pre-1925 works copyrighted at home.


Ten utwór został pierwszy raz opublikowany przed dniem 1 stycznia 1925 r., i z tego względu w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej znajduje się w domenie publicznej. Utwór ten nadal może być objęty autorskimi prawami majątkowymi w innych państwach, i dlatego nie zaleca się przenoszenia go do innych projektów językowych.

PD-US-1923-abroad/PL Public domain in the United States but not in its source countries false false