Page:Konkani Viswakosh Vol1.pdf/297

From Wikisource
Jump to navigation Jump to search
This page has not been proofread.


उदरगतीखातीर बरेच कश्ट घेतले. 1869 त तयार जाल्ल्या सुएझ कालव्याक लागून ईजिप्त हें येरादारीचें केंद्र जालें. 1882 वर्सा ब्रिटनान ईजिप्ताचेर अप्रत्यक्ष सत्ता चलोवंक सुरवात केली. 1914 त तांणी ह्या देशाक पुरायपणान आपल्या हाताखाला घेतलो. 1922 त ईजिप्ताक मर्यादित स्वतंत्रताय मेळ्ळी. वफद पक्ष, झगलूल पाशा आनी नॅहास पाशा हांणी पुराय स्वतंत्रातायेखातीर यत्न केले; पूण ब्रिटीश सैन्य 1936 मेरेन सुएझचे सभासद जालो. त्या चवर्सा अरब लीगाची थापणूक जाली. पॅलेस्टाय्नाक लागून अरब-इझ्राएल झूज 1948 त सुरू जाले. ह्या झुजांत ईजिप्तचो बरोच वांटो आशिल्लो. जुलय 1953 त जनरल नगीबच्या फुडारपणाखाल सशस्त्र क्रांती जाली. फरूक राजान देश सोडलो आनी नगीब पयलो पंतप्रधान जालो. ईजिप्त प्रजासत्ताक राश्ट्र म्हूण घोशणा जाली. ईजिप्तचे मागणेव्ल्यान 1956 मेरेन थंयसावन सगळें ब्रिटीश सैन्य फाटीं काडलें. जून 1956 त नासर राश्ट्राध्यक्ष जालो. ताणें 26 जुलय 1956 दिसा सुएझचें राश्ट्रीयकरण केलें. ताकालागून हांगा प्रस्न उप्रासले आनी ब्रिटन आनी फ्रांसान ईजिप्ताचेर बाँब उडयले. संयुक्त राश्ट्रांचे मध्यस्थीन हो वाद सोंपलो. 1948 सावन ईजिप्त-इझ्राएल हांचेमदीं तीन झुजां जालीं आनी दोनूय देशांमदले वायट संबंद तशेच उरले. 29 ऑक्टोबर 1956 सावन झुजाक लागून गाझा हांगा आंतरराश्ट्रीय पोलिस दवरले. पूण ताचो व्हडलोसो फायदो जावंत पावलो ना. 1967 आनी 1973 त पर्थून झुजां जाली. ह्या झुजांनी ईजिप्ताचें बरेंच लुकसाण जालें. कांय वाठार इझ्राएलान घतलो. सुएझ कालव्यांत बोटी बुडिल्ल्यान तो येरादारीखातीर बंद जालो. 1973 मेरेन तो बंद उरिल्ल्यान ईजिप्ताची अर्थीक परिस्थिती इबाडली. 1958 त ईजिप्त आनी सिरिया हांचें संघराज्य निर्माण जालें. हातूंत फुडें येमेन भितर सरलो, पूण हो एकवट चड काळ तिगलो ना. 1965 त नासर हाची पर्थून स वर्सांखातीर पंतप्रधान आनी अध्यक्ष म्हूण वेंचणूक जाली. 1970 त नासर हाका मरण आयलें आनी अन्वर सादत हो अध्यक्ष आनी पंतप्रधान म्हूण वेंचून आयलो. ताणें 1979 त इझ्राएलावांगडा शांततायेची कबलात केली. हे कबलातीक लागून हेर अरब राश्ट्रांनी ईजिप्ताक अरब लीगांतल्यान भायर उडयलो आनी ताचेर बहिश्कार घालो. 6 ऑक्टोबर 1981 अन्वर सुदारपाची जालो. 1983 त ईजिप्त आनी हेर अरब राश्ट्रांचे संबंद सुदारपाची सुलूस लागली पूण लिबिया आनी सिरिया ह्या दोनूय देशांनी आपलो बहिश्कार चालूच दवरलो. 1984 त मुबारकाचो पक्ष व्हडलें भोवमत मेळोवन पर्थून वेंचून आयलो.

राज्यवेवस्था: एप्रिल 1923 त ईजिप्ताचें संविधान जाहीर जालें. हें संविधान बेल्जियमच्या संविधानाचेर आदारिल्लें आशिल्लें. संसदेची सीनेट आनी चेंबर ऑफ डेप्युटीज अशीं दोन घरां आशिल्लीं. मार्च 1964 त नासर हाणें नवें संविधान जाहीर केलें. तेप्रमाण ह्या देशाची समाजवादी लोकशाय राश्ट्र म्हूण घोशणा जाली. लोकांचें विधीमंडळ राश्ट्राध्यक्ष स वर्सांखातीर वेंचून काडटा. विधीमंडळ एकाच घरांत बसका घेता. तातूंत 5 वर्सांखातीर वेंचून आयिल्ले 392 वांगडी आसातात.

थळावें प्रशासन 26 प्रांतांतल्यान चलता. दर प्रांताचेर केंद्र सरकार राज्यपालाची नेमणूक करता. गांवांचें आनी शारांचें प्रशासन थळाव्या मंडळांकडेन आसता. हांगाय लोकशायेच्या मार्गान वेंचून आयिल्ले प्रतिनिधी राज्यकारभार चलयतात.

न्यायवेवस्था इस्लामी, फ्रेंच आनी इंग्लीश न्यायपद्धतीचेर आदारिल्ली आसा. चार विंगडविंगड पांवड्यावेलीं न्यायालयां हांगा आसात. थळाव्या कायदो आनी राखणेचेर घर खातें आनी पोलिस नियंत्रण दवरतात.

अर्थीक स्थिती: हांगाची अर्थवेवस्था बऱ्याच प्रमाणांत शेतवडीचेर आदारल्या. कापसाचें उत्पादन हांगा बरेंच येता. कापूस निर्यात करपी देशांमदीं ईजिप्त बरोच मुखार आसा. गंवाची पिकावळ हालींच्या वर्सांनी मात्शी उणी जाल्या. कांदो बरोच पिकता. तेभायर बार्ली, मको, तांदूळ, ऊंस, हेर कड्डणां, मसमी भिकणां, तेल काडपाक उपेगी पडपी पिकां, भाजीपालो, केळीं, द्राक्षां, खाजूर, लिंबाचे जातीचीं फळां हांचेंय पीक बऱ्याच प्रमाणांत येता. गोरवां आनी कुकडां पोसपाच्या उद्येगांकय बरेंच म्हत्व आसा.

फॉस्फेट, लोखण, मँगनीज आनी कोळसो हांगाच्या खणींनी सांपडटा. तेलाच्या उद्येगाक लागून हो देश अर्थीक नदरेन उदरगतीक पावला. सैमीक तेल मेळपाच्यो हांगा 6 मुखेल तेलखणी आसात. उदकांतली संपत्ती चडशी नाय्ल न्हंयतल्यान मेळटा. 1983 वर्सा ह्या देशाक 15 लाख पर्यटकांनी भेट दिली.

हेर उद्येगधंद्यांमदीं कपड्याच्या बरेंच म्हत्व सा. तेभायर गरजेच्यो वस्तू तयार करपी सगळे तरेचे कारखाने हांगा आसात. अमेरिकेचीं संयुक्त संस्थानां, रशिया, अस्तंत जर्मनी, इटली आनी हेर युरोपीय आनी आशियाई देशांकडेन ईजिप्ताचे आयातनिर्यातीचे वेव्हार चलतात.

येरादारी आनी संचारण: 1983-84 मेरेन हांगा 30,069 किमी. लांबायेचे रस्ते आशिल्ले. तातूंतले 47% डांबरी. वाळवंटांनी येरादारी करचेखातीर उंटांचो उपेग करतात. 1984 मेरेन रेल्वेमार्गांची लांबाय 4,346 किमी. आशिल्ली. सुएझ कालव्यांतल्यान संवसारांतली म्हत्वाची येरादारी चलता. पोर्टसैद आनी एलेक्झांड्रिया हीं ईजिप्तांतली म्हत्वाचीं बंदरां जावन आसात. नाय्ल न्हंयतल्यानय बरीच येरादारी जाता. ‘ईजिप्त एअर’ ही विमानकंपनी हवाई मार्गावेल्या येरादारीचेर नियंत्रण दवरता. कायरो आनी एलेक्झांड्रिया हे मुखेल आंतरराश्ट्रीय विमानतळ आसात. हे भायर आनी बरेचशे विमानतळ आसात. तातूंतले 11 म्हत्वाचे. विमामार्गांवेल्यान जगांतल्या बऱ्याच म्हत्वाच्या शारांकडेन ह्या देशाची येरादारी चलता.

1985 मेरेन हांगा 17 खबरांपत्रां आशिल्लीं. ‘अल् अहरम्’ हें सगळ्यांत चड खपाचें खबरांपत्र. रेडिओ आनी दूरचित्रवाणीचेर पुरायपणान सरकाराचें नियंत्रण आसा.

लोक आनी समाजजीण: ईजिप्तांतलें 90% लोक नाय्लच्या देगणांत रावतात. वाळवंटांच्या वाठारांनी लोकांचो राबितो सामकोच उणो आसा. ह्या लोकांचें वांशिक दायज थारावप तितलेंशें सोपे ना. तांच्यांत पूर्विल्ले ईजिप्शियन, अरब, तुर्क आनी हेर वंशाचीय भरसण जाल्ली सांपडटा. दोबीत केंस, घटमूट कूड, गोरो कोर हीं उत्तरेवटेनच्या लोकांचीं खाशेलपणां. दक्षिणेवटेनचे लोक तेतलेशे गोरे नात. चडशे लोक इस्लामी शाफी पंथाचे आसात. हनफी, मालिकी, कॉप्ट ह्या कांय वंशांच्यो जमातीय हांगा आसात. हेर परक्यांमदीं ग्रीक, आर्मेनियम, सिरियन हे आसात. हांगाचे समाज तीन वांट्यांनी वेगळो जाला.:


१.फेल्लहीन: म्हळ्यार शेतकार. हांचे प्रमाण सुमार 60% आसा. हो वर्ग सामकोच मागाशिल्लो आसा. हांचेमदीं कपलार, खाडकेचेर हातांचेर आनी कानसुलांचेर गोंदून घेवपाची पद्धत आसा. बायलांचें केंस लांब आसतात आनी तीं विणयो घासतात. दादल्यांचें केंस ल्हान आनी खआड दवरपाची पद्धत आसा. मेथयेचो उपेग केंस, खाड रंगोवपाखातीर करतात. हातां-पांयांचेरय मेथी रंगोवपाचो प्रकार सगळ्याक आसा. दादल्याचो भेस सुती कपड्यांचो आसता आनी ताचेर ‘गल्लबिया’ पांगुरतात. तकलेर ‘लेब्दो’ आनी ताचेर धवो कपडो फेट्यासारको गुठलायतात. पांयांनी केन्नाकेन्नाय बल्घा (पायतणां) घालतात. बायलांक वस्तींचो बरोच सोंस आसा. कांय बायलो मिलाया (बुरखो) वापरतात. वस्ती तांब्याच्यो वा रुप्याच्यो आसतात.

२.बेदूईन: ह्या हेगड्या पंगडांचो समाज ल्हान आसा. हे गोरवां, मेंढरां, उंट पोसतात आनी तांकां धेवन भोंवत आसतात. गरेक बेदुईनाक दोन ते चार बायलो आसतात. एका घराब्यांत चार ते पांच भुरगीं आसतात. दरेक जमातीचो मुखेली ‘शेख’ आसता.

३.शारांनी रावपी लोक आनी वेपारी: हो तिसरो वांटो जावन आसा.