Jump to content

Page:Ang dila natong bisaya.pdf/14

From Wikisource
This page has been validated.
2
UL. I
MATANG SA KAPULUNGNAN


yáng "nagbuhat"; kon sa "mi”, ma “mibuhat”, ug ubán pa. Dinhíh dayág kaayoh alang kanatong mga Sugbuanon nga ang "nagbuhat" lahíg kahulugan sa "mibuhat". Maóh nga kiníng mga pinulunganah gitawág "agglutinative" o madinugtongdugtongon, kay dugtongdugtongon man ang pipiláh ka pulung dinhá sa usáh ka "dugukan" arón pagpadayag sa nagkalainlaing kahulugan. Masayón ra usáb nga ilhon ang nagkalainlaing bahing gidugtong. Sakup kaniyah ang mga pinulungan sa: Monggolya, Unggriya, Turkiya, Hapón ug Basko.

Ang dakúng hiyas sa ikatolóng matang, ang Malinubaylubayon, maóh nga dihá sa paghimog kalainan sa kahulugan sa usáh ka pulung dugukan, gikinahanglan dili na ang pagdugtongdugtong samah sa ikaduhá kongdili ang pag-usáb úg dyutay sa iyang dagway dihá suhd sa iyang kaugalingon. Kining naasoy nang kausaban matataw nato ning mosunúd nga mga pulung Ininglés: "See, saw, seen; buy, bought; go, went; am, is, was, were.".

Dunay duhá ka dakúng sangáh kining ikatolóng matang: ang gitawág "Semitic", ug ang "Indo-European". Sa nahaunang sangáh naah ang mga Arabé, Israylita ug Arameyo. Ug sa ikaduhá, ang mga nasud sa Oropa, ug ang daghan sa mga tagah Indya.

Dili lang nato hisgután dinhih ang mga dagkung kalainan ning duruhá ka sangáh sa "Inflectional Languages" kun sa "Mga Dilang Malinubaylubayon". Walá siyah kinahanglanah alang sa katin-awan sa Binisaya.

Kinahanglan hinoon natong hinumdumán nga sakup ning ikatolóng matang sa mga pinulungan ang Griyego, Latín, Kinatsilá, Pransés ug Ininglés;-kay ang kadaghanan sa atong mga kaigsoonan dinhá man tudloih ug bansayah sa ilang mga gramatiká, kaniadtoh ug karón. Tungúd niana, hangtud karón, ang atong mga diksyonaryo ug gramatika gihikay ug gisulát subay sa ilang mga dagkung lagda. Gihimoh siláng sumbanán sa atong mga gramatikáng sinulát.

Gitoohan ko nga kiníng pag-awatah dili maayoh, kay