Jump to content

Page:Ang dila natong bisaya.pdf/133

From Wikisource
This page has been validated.
UL. XIII
121
PERPEKTO


pagtubo nako. Dinhá sa ikaduhá, ang baláy, bisag kabús ug pit-os tingalih, maóy patungnan sa pinintok sa kabubut-ong mahiligon o maisipen nga siyah "butáng": dakú.

Ang "papakaon", samah sa "mama", nagpailáh sa sinubli nga panghuna-huna; samtang ang "paka....on", sa unang panghuna-huna.

"Napa....an, Napaka....an"

Mga dagway siláng nagpailáh sa mga kalihokang n ahumán na, nga ilah sa "paan" ug sa "paka...an". Ang "na" mahitungúd sa unang panghuna-huna, ingón sa: "napabuhatan ang hawan, napadak-an ang baláy”; ang "nana...." sa sinubling panghuna-huna, samah sa: "nanapadak-an ang baláy"; ug ang "nanga..." alang. sa daghan, ingón sa: "nanganapadak-an ang mga baláy.”

Maoráh usáb ang saysay bahin sa kagamitan sa "napakatawhan, nanapakatawhan, ug nangapakatawhan."

Ang "I...."

Ang mga langyaw maglibog gayúd sa Binisayá, labináh bahin sa mga pasiboh. Daghan man gud ang ilang mga dagway. Ang dyutayng pagtoón sa listah didtoh sa Uluhan X, makapakita sa ilang kadaghan. Itandi siláh sa pipiláh ka dagway sa Kinatsilá, Linatín ug Ininglés, ug masabút mog nganoh nga maglibog ang mga langyaw. Labut pa, kining atong mga pasiboh may kaugalingong mga kahulugan, nga dyutay rag kalainan; kalainan nga alang sa mga langyaw malisúd kaayong sabton.

Pananglitan, unsay kalainan sa mga masabúg nga porma: "ma, …, an, on"? Tun-an ta usa "i", ug unyá isunúd ta ang paghatag katin-awan, kon kiníh mahimoh man, bahin kanilah.

Siyah ug ingón man kadtóh siláh naah mahimutáng sa ling-on sa mga himoon pa, ug busah managsamag panahon. Usahay ang "i" nagpasabút nga ang suheto maóy mahitungnan sa kalihokan sa pulung dugukan, sa