Jump to content

Page:Ang dila natong bisaya.pdf/130

From Wikisource
This page has been validated.
118
UL. XIII
PERPEKTO


yán, kamaisán". Ug ang "paan" nagpasabút nga du- nay tinguhang gihan-ay ngadtoh sa, o nga walay ibaldah batok sa katunghaan dinhá sa suheto, sa kalihokan sa dugukang gihisgután. Ex. gr.: "Ang yuta patukuran úg balay."

Ang "papa an" maóy de segunda intención Sa "pa....an", sa ingón nga paagih sa "mama....' alang sa "ma", nga gihisgután na didtoh sa Uluhan XI.

Ang "Pa....on"

Sa matematikás may dakúng lagdang nag-ingon nga duhá ka negatibo suhd sa usah ka pagpangpilo-piló 0 pagbahin mosangput sa usáh ka positibo. Daghan ang gilisdan bahin sa pagpakita yg paghatag úg matuud nga kahulugan niining lagdaah. Apán lisúd kun sayón, siyáh matuud ug sa ingón gigamit.

Dunah kitáh dinhíh sa Binisayay mga higayon nga makapahinumdum nato nianang dakúng kamatuuran dihá sa matematikás. Ug ang "pa...on" usáh nianang mga higayonah. Dinhíh ang duhá ka iglalanggikit nga pasiboh, ang “pa" ug ang "on", nakapatunghag usáh ka aktiboh. Kay unsah may kahulugan sa: "si Pedro pabuhaton kog bukág; si Tomás iyang patindugon; ang sistah iyang patingogon;"- kongdili ang sangputanan diín si Pedro magabuhat úg bukág, si Tomás magatindug, ug ang sistah magatingóg?

Apán maingón nga ang-12, kon bahinon sa―4, mahimong totolóh ka punduk nga positibo; sa ingón usáb, gikan dinhá nianang duhá ka pasiboh nga "pa...on", nahimoh ang usah ka sangputanang aktiboh. Ug maingón nga kadtóng totolóḥ ka punduk, bisan lagíh positibo, may pagkanegatibo gihapon, tungúd sa sulud nga negatibo nga tag-4; sa ingón usáb, kiníng sangputanang aktiboh sa "pa....on" may pagkapasiboh, tungúd sa gigikanang pasiboh.

Sumala sa itaas ang "pa....an" nagpasabút nga dunay kabubut-on, q kahiligang gihan-ay ngadtoh sa, o sa dili pag-