Jump to content

Page:Ang dila natong bisaya.pdf/129

From Wikisource
This page has been validated.
ULUHAN XIII
LAING MGA PERPEKTO
Ang "Pa....an"

Naah siyah mahisakup sa ling-on "himoon pa" sa mga pasiboh. Ang kahulugan sa "paan" masabút nato gikan sa pagsusih sa mga kahulugan sa tagsatagsah ning mga iglalanggikitah. Ang "pa" nagpasabút sa usáh ka kahimtang nagalungtad suhd sa panahóng gihisgután, apán nga nagalantaw o nagatudlo ngadtoh sa umaabut. Ug ang "an" nagpailáh nga ang kalihokang iyah sa lintunganayng gilanggikitan, anhá mahitabo sa suheto sa paaging pinaduyás.

Busah ang "pa....an" nagkahulugan nga ngadtoh o nganhá sa suheto mahitabó ang, o waláy isanta sa, katunghaan sa kalihokan nga iyah sa dugukang gilanggikitan. Pananglitan: "pabuhatan ang hawan; ang bata patupihán, ang balay padak-an". Sa ato pa, ngadtoh o dinhá sa hawan mahimong mahitaboán o way isanta sa buhat; nganhá sa bata, sa pagtupih; dihá sa báláy, sa pagpadaku.

May kalainan kining totolóh, ang: "maan, ka....an, ug pa....an". Ang "ma....an" nagpailáh lamang nga umaabut ang suheto tunghaan sa kalihokan sa dugukang hitungnan, sa paaging hingpit o tinibąúk. Ex. gr.: "ang yuta matukuran úg baláy",-nga nagpahayag lamang nga sa umaabut dinhá sa yuta may matukud nga balay. Ang "ka....an" nagdugang dinhá sa "ma ...an" sa pagpahayag nga ang suheto, "butáng" nga mahitungnan sa paaging pinaduyás sa kalihokan sa gihisgután nang dugukan. Ang "ka an" usáb nagpasabút nga ang suheto, “butáng” nga may mga hiyas sa dugukang gilanggikitan, kon kining dugukan giisip nga sustantibo. Pananglitan: (1) katukuran, kadaganan, kalakatán; (2) kakaho-