Jump to content

Page:Ang dila natong bisaya.pdf/118

From Wikisource
This page has been validated.
106
UL. XI
PERPEKTO


sa haber o lo have nga sibo sa atong "pagbatón". Aniah kadtóng mga panig-ingnan sa itaas:
"he amado"            - "I have loved"              - akóh nakahigugmah
"habia amado"       - "I had loved"                - akóh nakahigugmah
"habré amado"       - "I shall have loved"     - akóh makahigugmah.

Kansang kahulugang lintunganay: "Akóh nagbatón, nakabatón sa kalihokang gitawág paghigugmáh". Kon ato s¡yáng itandi sa kahulugan sa Latín: "akóh nanaah sa kalihokang gitawág paghigugmah", matataw gayúd nga ang Kinatsilá ug ang Ininglés maóy labíng layó, labíng lahí sa ato nga: "akóh na butáng mahigugmaon."

Mosangko gihapon kitáh niinih: Ang atong "maka....", (ug ingón man kanáng mga Perpektong Latín, Ininglés ug Kinatsilá), dili potensyál, kay walá man lagíh magpailáh nianang "gahúm mapatunghaon" nga ilhanan sa tinuud nga potensyál; hinonoah Tunga-tunga gayúd, kay siyáh nagkahulugan man ugúd nga ang suheto o gihisgután tunghaan lamang sa kahimtang o butáng nga gipailáh sa dugukang gilanggikitan.

Ang nahimoh o mahimong butáng mahigugmaon (Tunga-tunga), suúd lagíh sa butáng makahimoh paghigugmah (potensyál); apán dili siláh tukma. Kay kiníh nagsud-ong dinhá sa butáng, sa gahúm nga mahimoon; ug kadtóh, ang Tunga-tunga, sa kahimtang o butáng nga himoon. Ang potensyál naglantaw sa kalihokang mapatunghaon, ug ang Tunga-tunga sa bwtáng nitungha o motungha.

Laing sangputanan: ang atong "maka..., naka...." agid-agid sa mga panahóng perperkto sa Linatín, Kinatsilá ug Ininglés; apán dili gayúd siláh tukma.

Siyáh ang "maka...., naka...." sibo hinoon sa perpekto sa mga Ebreyo. Kay matúd pa ni Pari Zapletál (o.c, p. 53): "Tinuud ang perpekto (sa mga Ebreyo) maóy ngalan sa butáng nagbuhat nga gipasundan sa puligngalan sa persona, ex. gr.: katal-ta, sa ato pa, butáng nagpatáy-ikáw; ug ang imperpekto maóy ngalan sa kalihokan nga gipaunhan sa pulig-