Brzydkie kaczątko (Andersen, 1920)
| <<< Dane tekstu >>> | |
| Autor | |
| Tytuł | Brzydkie kaczątko |
| Pochodzenie | Wybór bajek |
| Wydawca | "Kultura i Sztuka" |
| Data wydania | ok. 1920 |
| Miejsce wyd. | Lwów |
| Tłumacz | Zofia Sawicka |
| Tytuł oryginalny | Den grimme Ælling |
| Źródło | Skany na Wikisource |
| Inne | Cały tekst |
| Indeks stron | |
Śliczny był dzień letni na wsi. Łany zboża złociły się, owies był jeszcze zielony, a na łąkach wznosiły się stogi pachnącego siana.
Pośród nich przechadzały się bociany na wysokich czerwonych nogach; porozumiewały się ze sobą w starej mowie Faraonów, która się u nich tylko przechowała nienaganna. Pola i łąki otaczały lasy a ogromny staw błyszczał w słońcu.
W otoczeniu tej wspaniałej natury wznosił się stary zamek, okolony głębokimi rowami pełnymi wody, o murach pokrytych bluszczem i pnącemi się roślinami, sięgającemi aż do sitowia i lilij wodnych rosnących na stawie.
W zagłębieniu tych murów pewna kaczka zbudowała swe gniazdo i wysiadywała jaja. Czas jej się dłużył, samotność nudziła, gdyż inne kaczki, jej przyjaciółki, rzadko ją odwiedzały, wołały pluskać się po błocie.
Nareszcie jedno jajo otworzyło się, skorupa pękła, ozwało się: Pip, pip! i główka kaczątka wysunęła się na świat. Nazajutrz wykłuło się drugie, potem trzecie. Maleńkie stworzonka uwijały się żywo, wywoływały już bardzo wyraźnie wesołe: kwa, kwa, wysuwały ciekawe główki przez liście zielone, osłaniające gniazdo.
Pierwsze słowa, jakie wypowiedziały te małe kaczątka były: »Jaki duży ten świat!« Rzeczywiście, przestronniej im było niż w ciasnem jajku.
— Może się wam zdaje, że widzicie stąd cały świat? rzekła matka. Ho! ho! świat ciągnie się daleko za ogród, aż do kościoła, którego dzwonnicę raz widziałam; dalej nigdy nie chodziłam.
— Cóż tam — mówiła, podnosząc się z gniazda — czy wszystkie już wykłułyście się? Ach nie, największe jajo wcale się nie rusza, Jakże długo będzie to jeszcze trwało?
I usiadła znowu. »Jakże się masz?« zapytała stara kaczka, która przyszła ją odwiedzić.
[ 68 ] — O, bardzo mi się przykrzy z tem jednem jajem, które nie chce pękać, odpowiedziała. — Lecz, proszę spojrzeć na moje kaczęta! Czy widziała pani kiedy śliczniejsze stworzonka? Jakie podobne do ojca! A ten nicpoń nie przyjdzie nas nawet odwiedzić.
— Pokaż no mi to jajo — rzekła jej przyjaciółka. — Wierz mi, że to jajo indycze. Mnie także podeszli raz w ten sposób; gdy przeklęte indyczęta, które musiałam wysiedzieć, przyszły na świat, miałam z niemi straszny kłopot; mimo moje starania nie chciały pójść na wodę, ani siłą ani groźbą nie dały się namówić. Pokaż mi jeszcze to jajo: bez wątpienia, to jajo indycze. Zostawiłabym je w spokoju i natychmiast poszłabym na wodę z małemi.
— O! już tak dawno siedzę na niem — rzekła kaczka — że mogę jeszcze posiedzieć parę dni.
— Życzę powodzenia! odparła kumoszka, i odeszła.
Wreszcie wielkie jajo pękło: — pip, pip, dało się słyszeć i wyszło ptaszę, bardzo duże, bardzo brzydkie i niezgrabne.
— Mój Boże! cóż to za potwór! — zawołała matka. — Wcale nie podobne do tamtych; może to naprawdę indyczątko! Zobaczymy: musi pójść na wodę, wrzucę je, jeżeli nie zechce pójść samo.
Nazajutrz pogoda była prześliczna, więc kaczka wyprowadziła po raz pierwszy całą swą małą rodzinę na przechadzkę; poczem zeszła z małemi na brzeg rowu pełnego wody. Plusk! skoczyła do wody. — Kwa, kwa — zawołała i kaczątka jedne po drugich wpadały za nią, zanurzały się wraz z głową, lecz wkrótce wynurzały się na wierzch i pływały cudownie, przerabiając doskonale nóżkami. Wszystkie tam były, nawet to brzydkie popielate, wykłute z wielkiego jaja.
— To nie jest indyczę, — powiedziała matka. — Patrzcie, jak sobie daje radę, jak dobrze pływa. To moje dziecko! A zresztą ono jest bardzo ładne.
— Kwa, kwa! Dalej dzieci, płyńcie za mną, udamy się na wielką sadzawkę, muszę was przedstawić innym kaczkom. Płyńcie bliziutko mnie, a strzeżcie się kota.
Na sadzawce pełno było wrzawy, zgiełku, zamieszania. Dwa stada kaczek walczyły ze sobą o głowę węgorza. W chwili najzaciętszej walki, kot, który zdawał się spać na brzegu, trzepnął łapą tak zgrabnie, że głowa węgorza wyskoczyła na brzeg i spokojnie zaczął ją zajadać.
— Oto macie przykład, moje dzieci — zauważyła kaczka — jak to się dzieje na świecie; co krok, niespodzianki lub zasadzki. Powinnyście wczeście nauczyć się kierować prawem i rozsądkiem. [ 69 ]Pochylcie przeto głowy i pokłońcie się temu staremu kaczorowi; pochodzi on z rasy hiszpańskiej jak widzicie, bo ma czerwoną obrączkę na łapie. Jestto dowód wysokiego rodu: nałożono mu ją, aby go kucharka łatwo odróżniła od innych i nie wzięła na rożen.
— Nauczcie się wymawiać w takt: Kwa, kwa. Nie wykrzywiajcie tak łapek: to bardzo nieładnie; wysuwajcie je daleko przed siebie, tak jak ja.
Młode spełniały posłusznie, co im matka kazała.
Kaczor hiszpański zbliżył się i pochwalił postać i zachowanie się kaczątek: — Szkoda — zauważył — że mają między sobą jakiegoś potworka; co za szkaradne zabarwienie pierza!
— Prawda — odpowiedziała kaczka — nie posiada zalet zewnętrznych, ale zato bardzo grzeczny, usposobienie ma bardzo łagodne. A pływa świetnie, lepiej od wszystkich innych. Z czasem, może się okrzesa. Za długo pozostawał w jaju, to mu tak popsuło kształty.
— Zresztą — dodała wygładzając mu dzióbem piórka trochę najeżone od szturchańców — to samiec, nie tak więc bardzo zależy na piękności.
— Jeżeli się pani tem pociesza, to dobrze — odparł kaczor hiszpański. — Bądź co bądź, reszta potomstwa jest śliczna. Witamy ich serdecznie, tylko, jeśli znajdą jaki przysmak, jak na przykład głowa węgorza, niechże mi go zaraz przyniosą. Jestem tu wodzem na sadzawce i wymagam dla siebie względów.
Nowa rodzina została bardzo dobrze przyjęta przez starszych, z wyjątkiem szkaradnego kaczęcia, które bez ustanku kąsano, potrącano, dzióbano, wyśmiewano.
Kury nawet szydziły z niego, uważając, że jest szkaradne.
Po podwórzu przechadzał się indyk, pyszniąc się jak gdyby był panem świata. Na widok kaczątka nadął się, jak żagiel okrętu pędzonego wiatrem i rzucił się i jak wściekły na nieszczęsne stworzenie; gdy dotarł do brzegu sadzawki, i zobaczył, że nie może go dosięgnąć poczerwieniał i zabulgotał z gniewu. Biedne kaczątko nie miało ani jednej chwilki przyjemnej, ciągle je bito i wyszydzano. W nocy, wspomnienie krzywd, jakich doznało w ciągu dnia nie pozwalało mu spać.
Cierpienia jego wzmagały się z dnia na dzień. Nawet bracia i siostry szydziły z niego mówiąc: — Żebyż go kot złapał, tego szkaradnika, co nam tylko wstyd przynosi! Matka broniąc go początkowo, powiedziała wreszcie: — Obyż cię raz śmierć zabrała! I dalejże go wszyscy poszturkiwać dzióbami i popychać. Nawet dziewka przynosząca dla drobiu jedzenie, odtrącała je nogą gdy podchodziło, by złapać jaką resztkę kuchenną.
[ 70 ] Brzydkie kaczę nie mogło znosić dłużej takiego życia; wzbiło się tedy nad płoty, ogrody i pola, ale ptaszki gnieżdżące się po krzakach uciekały zalęknione, gdy usłyszały łopot jego skrzydeł, ciężkich jeszcze i niezdarnych.
— Przestraszam je swoją brzydotą — pomyślało i zamknęło oczy, aby nie widzieć tych miluchnych stworzonek uciekających za jego zbliżeniem się. Leciało coraz dalej, aż przybyło do ogromnego moczaru zamieszkałego przez dzikie kaczki. Zatrzymało się tam i skuliło na noc wśród sitowia; było zmęczone i zgnębione.
Nad ranem przyleciały zewsząd dzikie kaczki i z ciekawością przyglądały się nowemu przybyszowi. Zkąd się wziął? z jakiego rodu pochodzi? pytały. Małe kaczątko kłaniało się dość niezgrabnie, jak istota zawstydzona swym niepoczesnym wyglądem.
— Możesz sobie powiedzieć żeś strasznie brzydki — rzekły tamte. — Ale co to nam szkodzi? chyba nie zamyślasz pojąć za żonę której z naszych córek? Biedactwo, gdzież mu tam myśleć o żonie! Szczęśliwy był, że obecność jego znoszono, że mu pozwalano szukać sobie pożywienia na moczarach i schroniska w sitowiu.
Pozostał tam dni kilka. Nagle przybyło dwoje dzikich ptasząt: przylatywały z daleka, z Północy. Były młode, a młodość nie obawia się wycieczek w nieznane okolice.
— Hej! przyjacielu — ozwały się do kaczęcia. — Wyglądasz tak śmiesznie, że twój widok nas bawi. Chodź z nami, i bądź jak my ptakiem przelotnym. Nie daleko ztąd, na innym moczarze, znajduje się kilka młodych dzikich gąsek, bardzo miłych; nie bywały wiele w świecie i nie znają się na piękności, więc może pomimo swej brzydoty, spodobasz się której.
Piff, paff! dało się słyszeć, a dwoje ptasząt padło zastrzelonych z do wody. Piff, paff! po raz drugi. Całe stada gęsi i dzikich kaczek wzbiły się ponad trzciny, rozlatując się na wsze strony. Wystrzały rozległy się znowu, gdyż odbywało się właśnie wielkie polowanie. Ludzie stali to na brzegach bagniska, to wśród gałęzi topól i wierzb nadwodnych. Niebieskawy dym prochu utworzył chmurę. Psy przybiegły i rzuciły się do wody. Z pluskiem rozchylały trzciny i sitowie i dobiegały już do kryjówki naszego kaczątka. Jakież było przerażone! Już chciało schować główkę pod skrzydło, aby nie widzieć wszystkich tych okropności, gdy nagle ujrzało tuż nad sobą ogromnego psa, z oczyma błyszczącemi, z paszczą roztwartą pełną groźnych kłów; zazgrzytał nimi przyglądając się kaczątku, potem plusk, plusk, popędził dalej, w poszukiwaniu za zdobyczą okazalszą.
[ 71 ] — Nareszcie — rzekło kaczątko, — choć raz w życiu przydała mi się moja brzydota; odstręczyła nawet tego zajadłego psa.
Wsunęło się w gąszcz niedostępny, gdy śrut tymczasem gwizdał w powietrzu, a wystrzały rozlegały się bez ustanku. Tak trwało cały dzień, poczem myśliwi odeszli. Lecz kaczę, nie ruszało się jeszcze przez kilka godzin. W końcu, ostrożnie wyszło z wody i uciekło, jak mogło najprędzej, przelatując nad łąkami i polami wśród burzy, która mu nie pozwalała lecieć tak szybko jak pragnęło. Nie szukało schronienia, idąc, lecąc, biegnąc bez wypoczynku, aby się tylko oddalić od przeklętego moczaru.
Nad wieczorem, dotarło do małej i nędznej chaty. Tak była zniszczona, że naprawdę dlatego tylko stała, gdyż nie wiedziała w którą się stronę ma zawalić.
Wiatr dął coraz silniejszy i kaczę musiało oprzeć się o chatę, aby się nie przewróciło. Zobaczyło, że drzwi niezbyt silnie trzymały się na zawiasach, i tworzyły szparę, przez którą wcisnęło się do wnętrza, Mieszkała tam babuleńka z kotem i kurą. Kocur, którego nazywała »mój syn« umiał najeżyć się mrucząc, umiał nawet wyrzucać iskry, lecz trzeba go było głaskać pod włos w ciemności. Kura miała śmiesznie małe łapki, lecz znosiła dobre jaja, a babuleńka kochała ją, jak rodzone dziecko.
Rano spostrzeżono obecność nowego przybysza; kot począł mruczeć, a kura gdakać.
— Co się tam dzieje? zapytała babuleńka; a rozglądnąwszy się, spostrzegła w kącie przybysza. Wzięła go za kaczkę: — Co za szczęście — powiedziała sobie — będę miała kacze jaja, i zaraz ją na nich posadzę.
I zaczęła pielęgnować małe kaczątko, dając mu dobrze jeść. Były to pierwsze szczęśliwe chwile w jego życiu. Po trzech tygodniach wszakże, gdy się przekonano, że nie znosi jaj, udręka jego zaczęła się na nowo.
Kura była jakby panią domu; mówiła zawsze: »My i tamci« To »my« oznaczające ją, kota i babulkę, stawiało ich nieskończenie wyżej nad resztę świata. Małe kaczę odważyło się wyrazić zdanie odmienne.
W złości krzyknęła: — A czy ty umiesz znosić jaja?
— Nie umiem. — Skoro tak, to bądź łaskaw milczeć, nic nie znaczysz na świecie. — Czy umiesz najeżyć się — zapytał kot — mruczeć, rzucać iskry? — Nie. — A więc nie masz prawa posiadać własnego zdania. Trzeba ci słuchać osób rozsądnych.
Kaczątko zamilkło i skuliło się w kącie. Słońce i świeże powietrze wniknęły do chaty; uczuło niezmierną ochotę do pływania, i zwierzyło się z tem kurze: — Ot co jest — odparła — nic nie [ 72 ]robisz po całych dniach, więc przychodzą ci do głowy rozmaite zachcianki. Znoś jaja albo mrucz, a odechce ci się pływania.
— Kiedy to tak przyjemnie sunąć po wodzie, chować w niej głowę i zanurzać się głęboko!
— Tracisz rozum, odpowiedziała. — Zapytaj kota, — najrozumniejsze to stworzenie jakie kiedykolwiek spotkałam — cóżto za przyjemność w takiem moczeniu się we wodzie. Nie mówię już, co sama o tem myślę. Zapytaj także naszej pani, dobrej kobieciny; nikt nie posiada większego doświadczenia od niej. Usłyszysz, czy lubi pluskać się we wodzie.
— Nie rozumiecie mnie — odważyło się odpowiedzieć kaczę.
— Nie rozumiemy cię! Cóż to! czy zdaje ci się może, że masz więcej rozumu od babulki i od kota? Nie mówię o sobie. Radzę ci, moje biedne dziecko, wejdź w siebie i staraj się być skromniejszem. Inaczej sprzykrzy się Panu Bogu obsypywać cię swymi darami. Pozwolił ci trafić do tego domu, masz nasze towarzystwo, mógłbyś z niego korzystać dla swego dobra. Ja się chętnie przyczynię do rozwoju twego umysłu. Chcę twego dobra i jeśli ci wypowiadam ostre prawdy, to tylko z życzliwego serca. Widzisz, dwie są tylko rzeczy pożyteczne na tym świecie: znosić jaja i mruczeć. Staraj się nauczyć jednego lub drugiego.
— Może w podróży — odrzekło kaczę — trochę zmądrzeję.
— Tak jest, zdaje mi się, że ci to się przyda — rzekła kura; — bo jeszcze z ciebie wielkie nic dobrego.
I kaczę wyruszyło w drogę. Doleciało do stawu samotnego, gdzie dowoli pływało; bujało sobie, nurzało się i zapomniało rychło o bredniach kury.
Jesień nastała, liście na drzewach zżółkły i uschły, wiatr je uniósł i rozrzucał je w powietrzu. Zimno już było; ciężkie chmury śniegowe zakrywały słońce. Słychać była stada kruków zawodzących: krr, krr! bo mróz im dokuczał.
Utrapienia kaczęcia zaczęły się na nowo. Pewnego wieczora jednakże spotkało go prawdziwe szczęście. Dzień był pogodny; słońce zachodziło wśród zarumienionych obłoków. W tem przeleciało stado wielkich i wspaniałych ptaków; nigdy kaczę nie widziało podobnych. Olśniewająco białe; o długich szyjach, które wyginały ruchem pełnym wdzięku: były to łabędzie. Z szeroko rozpostartemi skrzydłami leciały ku Południowi, do słońca i ciepła. Wznosiły się coraz wyżej i wyżej; na ich widok, nieznane uczucie przejęło biedne kaczątko. Zaczęło się trzepotać we wodzie, wyciągnęło szyję ku nim i mimowoli wydało krzyk przenikliwy tak szczególny, że się samo siebie przestraszyło.
[ 73 ] O, jakżeż ono ukochało te piękne ptaki nieznane, nie wiedząc dokąd leciały! Gdy znikły, zanurzyło się wzburzone aż do samego dna wody; wróciwszy na powierzchnię, uczuło się wzruszone i rozrzewnione, jak nigdy. Jakżeż podziwiało te piękne ptaki!
Zima nastała niezwykle ostra, stawy zamarzły a kaczątko było zmuszone pływać bez ustanku, przerabiać łapkami nawet w nocy, aby się lód nie ścinał wkoło niego. Napróżno wszakże pracowało: krąg w którym było zamknięte, zacieśniał się coraz bardziej; rychło też ustało z trudu, lód je ścisnął i zdrętwiało zupełnie.
Rano, wieśniak przechodzący spostrzegł kaczątko, rozbił lód obcasem i przyniósł je swej żonie, która je w cieple przywołała do życia. Dzieci chciały się z niem bawić, lecz ono było bojaźliwe i wydawało mu się, że je chcą bić. Zaczęło więc uciekać jak szalone i wpadło do garnka z mlekiem, który przewróciło; gospodyni, rozzłoszczona, chwyciła za szczypce; kaczę, podlatując na wszystkie strony, rzuciło się w sam środek beczki pełnej mąki; trzepiąc się, wzbiło tumany mąki. Gospodyni poczęła je gonić. Dzieci uszczęśliwione bawiły się wyśmienicie; krzyczały i śmiały się, przewracały się wzajemnie, chcąc złapać kaczątko: istny szał je ogarnął. Szczęściem wiatr pchnął przymknięte drzwi i nieszczęsne stworzenie uciekło na podwórze, gdzie się ukryło za stosem chrustu.
Smutne były dzieje nędzy i trudów, jakie musiało znosić przez zimę. Wreszcie ukazało się słońce; dał się znów słyszeć śpiew skowronka. Wiosna zaczęła się równie piękna, jak szkaradną była zima.
Kaczątko urosło; skrzydła jego nabrały siły. Bez zastanowienia wzleciało w powietrze daleko wyżej, aniżeli się spodziewało. Pobujawszy długo, zleciało na ziemię i znalazło się w wielkim parku; bzy, głogi, były w pełnym kwiecie. Wśród klombów drzew wiła się srebrzysta rzeczka, wpadająca do wielkiego jeziora, otoczonego zielonym trawnikiem. Boże! jakże tu było pięknie i świeżo i miło pod cieniem tych drzew! W tem kaczę ujrzało wypływające na jozioro trzy wspaniałe łabędzie. Z jaką lekkością sunęły po wodzie! wietrzyk podnosił im skrzydła, wzdęte jak żagle na łódce.
Na ich widok, kaczę uczuło słodkie wzruszenie. — Poznaję — powiedziało sobie — te ptaki królewskie; podpłynę, aby je zbliska podziwiać; zabiją mnie i będą miały słuszność: tak brzydkie stworzenie jak ja nie ma prawa zbliżać się do nich. Lecz wszystko jedno: milej mi będzie zginąć pod ich ciosami, aniżeli być ciągle krzywdzonym, hańbionym przez kury, odtrącanym przez świat cały
I popłynęło ku pięknym ptakom. One je spostrzegły i rzuciły się ku niemu, przecinając powietrze, a skrzydła ich szumiały cudnie.
[ 74 ] — Tak jest, wiem, chcecie mnie zabić — rzekło biedne stworzenie i spuściło głowę ku wodzie czekając śmierci. W tem — cóż ujrzało w krysztale jeziora? Swoje własne odbicie; lecz nie była to już istota ciężka, niezgrabna, brudno‑popielata: był to łabędź.
Urodziło się wprawdzie między kaczkami, lecz z jaja łabędziego i w końcu wyszło na jaw jego pochodzenie.
Młody łabędź nie żałował już trudów i niedoli minionej: pozwalały mu one ocenić urok obecnego szczęścia. Piękne łabędzie otoczyły go, pieszcząc go dzióbami.
Kilkoro dzieci przybiegło nad brzeg jeziora i zaczęły rzucać w wodę chleb i zielone liście, a najmłodsze zawołało: — Nowy łabędź!
— Jest nowy! jest nowy! — wykrzyknęły dzieci uradowane i zaczęły klaskać w ręce, tańcować w koło i pobiegły uszczęśliwione powiedzieć to swym rodzicom. Wróciły, niosąc ciastka i przysmaki które rzucały do wody dla nowego łabędzia. — Jest najpiękniejszy ze wszystkich — mówiły. — Jaki śliczny! jaki śliczny!
On był tak zmięszany, że nie wiedział co robi; zachwyt jego był bezmierny. Zamiast się pysznić wyniośle, czuł się zawstydzony i głowę skrył pod skrzydło. Myślał o okrutnych swych cierpieniach, o swej brzydocie i osamotnieniu, tem bardziej odczuwając obecne szczęście, gdy stał się bratem najpiękniejszych ptaków. Wydało mu się, że nie tylko dzieci, lecz cały świat zachwyca się jego królewską urodą, że kwiaty zasyłają mu najsłodsze swe zapachy, słońce zlewa na niego swe złote promienie, a woda pieszczotliwie odbija jego postać. O, jakże życie stało się teraz miłem i pięknem!
Z szumem rozpostarł swe białe skrzydła, wdzięcznym ruchem podniósł do góry królewską szyję i z głębi serca zawołał:
— Nigdy, nigdy, nie marzyłem o tak wielkiem szczęściu!
This work is in the public domain in the United States because it was first published outside the United States prior to January 1, 1931. Other jurisdictions have other rules. Also note that this work may not be in the public domain in the 9th Circuit if it was published after July 1, 1909, unless the author is known to have died in 1955 or earlier (more than 70 years ago).[1]
This work might not be in the public domain outside the United States and should not be transferred to a Wikisource language subdomain that excludes pre-1931 works copyrighted at home. Ten utwór został pierwszy raz opublikowany przed dniem 1 stycznia 1931 r., i z tego względu w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej znajduje się w domenie publicznej. Utwór ten nadal może być objęty autorskimi prawami majątkowymi w innych państwach, i dlatego nie zaleca się przenoszenia go do innych projektów językowych.
| |
