ყაზაყიში ბედი
I
თე ამბე ამდღარჲ დოჭყაფილჲ ვარე,
ინა რჩინი რე ქიანანჲ თეში,
ოშჲ შკირენც ღურუ, ართი - რძღელი რე,
ჯვეშით თაში რდჷ, ამუდღანჲ თეში.
მონა დო მინჯე, პატენი-ჭკორი,
ხაზენი – მუშა ითამ შხვა-შხვა რე,
მარა მით საქმეს დეკვირებუნი,
პატინჷ-ჭკორალა თირელი ვარე.
მონა დო მინჯე, პატენ-ჭკორი შქას,
ირკოც მიჩქჷნა, ლჷმა ირო რდჷ,
თე ლჷმა მინშა იდიდორებუდ,
მინშა შქირტჷდჷ, მარა ფულირო რდჷ.
ამუდღათჲ ბრელც შჷ, პატინიშჲ ქურსის
ვაგურზ ყაზახიქ, გედირთ, ებუნტუ,
მარგალჲ ყაზაყის მუჭო გაჭყორუდ
მართალჲ თოდუა დო მიქა უტუ.
დო უტუობაქ მუჟამს მიშხირჷნ,
მეფე პატენცჷ ცაშა ვაფურინ,
თოლი განჯ, ქოძირ მუ ამბე რდჷნი,
უტუშჷ ჯარიშა ძალამს აშქურინ.
დო თქუ: „თე უტუ გვალო ვახუმრენც,
მუშით ქიშინსჷ მუს მუთ ოკონი,
დო თეს მუთუნი ვადუსხუნიდა,
გეთომიოლჷ ტახთიშჲ ბოკონი“.
დუძახ პატინენც თე დიდი პატენქ,
ვაფულუნ თეში ქეჩუ მართალი
დო თენეფჷწკალა წორო დოკაკუ
უტუშჲ ჯარიშოთ თეცალჷ წამალი:
უტუშ ჯარც უწუ: „სი პატინ ვარჸუნც,
სოლე გისხუნუნ თეში გალინე,
ამდღარი იშო სქანი ვალი რე,
მეფეში ტახთის ხვალე ალინე“.
ართჲ შვანც ყაზაყის ძალამც ახიოლ
დუდიშულობა მუდოს რდჷ ხიხა,
მარა სო იჸუ დუდიშულობაქ,
მუბორც ვადუტეს გიორენჯ დიხა.
დო ჩქინჲ ყაზახიქ პატენიწკალა,
კინი ქჷდოსქიდჷ მუჭო რდჷნ თეში,
სახელო ჭკორცჷ ვაუძახუდეს,
საქმე ვათირე, რდჷ კინე ჯვეში.
ჩხვინდით ხონუნდუ საწყალი დიხას,
უფით ჩხაპუნდუ, ზისხირით ღაფუნდ,
მარა ნახაჩქა შხვას მეუღუდუ
დო ჩქიჩქუეფი შქირენულ აფუდ.
დო ახალი ვალქ ტახთიშჲ ნინალაქ,
ანთას ბეგარათ ჟი ქიგიაჭარ,
სქუა მირდუნი, ჯარშა მეჸუნა,
მუსჷ მოხვარეთ თიქჷთი ვაჭარ.
გენწარ ყაზახიქ, ღურა ქინარტჷ,
ქიჩინ კისერც გედგ ჯვეშ უღუნი,
სახელით მეჩეს, დუდიშულობათ,
ვარო მართალო მუთა უღუნი.
მინქ თაში მიხვარ „დუდიშულობა“,
სოფელ მიოტუ, ნოღაშა ინტჷ,
დოხვად გვერშაპი პიჯი გონჯამილქ
დო ჩქინი ყაზახჷ გვალო გეყინტჷ.
დო ყაზაყიქჷ დო მუშაქჷთი
ქიჩინ – ვახვარნა ბედიში ჭყალა,
თქვის: მარსხებელი ჩქინი ხვალე რე
კინჲ ჩქინი ლჷმა დო ჩქინი ნძალა.
II
ჩხოროჲ ხუთისჷ გედირთჷ ხარხიქ,
მუშაქ ბერაღი გეჲოფრიალუ
დო ხენწიფეში ტახთჲ ფოკვინაფილც
ართი ძალამი ქუდუქანცალუ.
ქიცაქ დიღაფუ წმინდა ზისხირით,
ირკოც ქორშჷნა თი ბორჯიშ ლიმა
დო თი იმენდი, დო თი პიჯალა,
ნამსჷთ ირზენდჷ თი ხარხიშჲ მუმა.
მარა მუქ გიშართ თი პიჯალაშე?!
კინი მართახიქ, ზისხირიშ შუმაქ,
ჰავას ქაჸუნუ მეფეშჲ პიჯალაქ
დო ქუმოსქიდეს ჩქი უჩა დუმაქ.
მარა მუშაქჷ, ჩქინობურაქჷ,
თაქითჷ დოგორჷ თინჲ შარა ოლი,
არძო პარტიეფჲ გეჩინებაფუ,
გეჩინებაფუ არძოშჲ ელ-მოლი.
საქმეს ქიმჲოდირთ უკულჲ ართგურო,
მუში პარტიას გამორძგვებაფუ
დო ჟორდანია-ლომთათიძექჷ
დუმაშა ხიორჲ აყარებაფუ.
ნიკოლოზისჷ ძალამს ჯოგჷდჷ
პირველი დუმას თენეფიშ ლჷმა,
ართი სქვამი დღას გედირთ, გეგმაცხად
აკოცუმილო პირველი დუმა.
დო გოდირკუო თაქჷ ითამ მუშაქ,
დო ვეუნწყუო მეფეს კინჲ წელი,
მაჟრა დუმაშა მუჷამს გუტუნი
თი ჩქინ არწივი კაკჲ წერეთელი.
დო გეტირხ ართი ზჷმოთ-ჭიმოთიქ,
რულქჷ გოუტირხჷ ტერიშ ბანაკის,
უჩა კატორღა ქიმუსაჯესჷ,
მუშაშჲ მოჯგირე ორქოპირჲ კაკის.
დო მასუმა დო მანთხა დუმასთი,
მუშაქ მეფესჷ უჯგუშჲ ღოლუო,
დუმასჷ ასეთჷ სოციალ-დემოკრატ
ჩხენკელჷ-გეგეჭკორჲ ვემნიჸუნუო.
III
ჩხოროშჷ ვითანთხის შქა ევროპასჷ
გორჩქინდ საშიში დაჩხირიშ ალქჷ,
ქიანა იჭუდ, იპარტახებუდ,
კოჩიქ ვამკორჩქინდ მაშქირიტალქჷ.
იჭუდუ ჩქინი დიდი კულტურა,
ანთას წანეფიშ ნაშიბ-ნაჭკადა,
მარა დაჩხირცჷ დაჩხირს უძინანდ,
კოც აშახოლჷდ მუდგენი ჭყვადა.
ჟი ცა უჩათჷ მუნაფილი რდჷ,
ართი მურიცხით სოთინჲ ვაჩქჷდჷ,
ბჟა ირიკოცჷ გოჭყოლადჷდჷ,
თუთარჩელათჷ მითინც ვაშჷდჷ.
ხარხიშჲ ჩხე-ჩხე ჩილამური
ინგირშორო მიხუმინჷდ,
ირჲ მუხურიშ ოკნაკათა
ზღვან თეშჲ ილენდ, ითქურშინჷდ.
ხარხიშ ტყები უმოსო მიშჷ,
იშენჲ ილჷნდ დინდარეფი
დო თაქ თეშენ იზღოდუდუ
კინჲ თე ხარხიშჲ სქუალეფი.
IV
ანთას ჩხოროშჲ ვითოშქვითიშჲ
ქჷდოდოხოდ მარტიქ,
მუშა ხარხის შეესრულ
დიდი ხანიშჲ ნარტიქ:
ეკირთ ჯვეში რუსეთიქ,
ქჷდანთხ მეფეშჲ ტახთიქ,
კაკლარიში საგამათ
გოფალ ჭითა ვარდიქ.
ჩე ზღვას დამოკიდებული
ათე ჩქინი უჩა ზღვაშა,
გერმანიას დოჭყაფილი
დიდი ოკეანეშჲ ძგაშა,
მემამულექ ქიდიგორჷ
პატენენდჷ ნამუთჷ დღაშა,
ხაზენქ ოჭიშჷ დოდირიკჷ,
მუშაქ ქიდიძახჷ: „ვაშა!“
1922 წ.