Gramat Volapüka

From Wikisource

Jump to: navigation, search

Gramat Volapüka

Dabükot Balid pelautöl nämätü e zepü Kadäm Volapüka fa Dr Arie de Jong.

Pebüköl in büköp kompenäta nenfiamik: 'Boekhandel en Drukkerij voorheen E. J. brill'. Leiden (Nedän). 1931

(II)

III

<a name="fonun">

Fonun

</a>

'Unam uni generi humano linguam'.
Menefe bal püki bal.
J. M. Schleyer.

Gramat at danädon davedi oka vipe slopanas fiedik anik Vpa ad dönulifükön volapüki mekavik at.

Dinäds difik ekodons das mödikans edeflekons okis de Vp., e das päk at eperon mödikosi fluna okik. Bal kodas atosa sio ebinon fomam vödas, e pato fomam koboyümavödas. Pö fomam vödas nulik e pö fomam koboyümavödas el 'Schleyer': datikan letälenik Vpa< sevabö ägebädom brefükamis somik, das vöds at tefü licin okas ivedons fikuliko sevädoviks. Dub atos vöds nulik Vpa ivedons fikuliko memidoviks ed älonülons memäle flagis vemo töbikis. Kludo if ävilobsöv, das Vp. ödageton dönu in kosäd bevünetik pladi, kel duton lü ok, e keli i meriton, täno mu balido vödastok Vpa ömutonöv paxamön e pamenodön utöpo, kö özesüdosöv. Ab bi fomam vödas klulo söton pastabön dub noms gramatik kuratiko pelonöls, i äzesüdos ad revidön staböfo gramati Vpa. Bligädi at, sevabo: e revid gramata e revid vödas Vpik, edunikob.

Bü d. 31id mäzula ela 1929, kludo tü timül mö yels ebo luldegs pos datik Vpa fa 'J. M. Schleyer', vobod oba äblümon.

Ün prilul ela 1929 evisitob söli: 'Prof. Dr. Alb. Sleumer', cifal Vpanefa ä delikan vpakadäma< ad jonön ome vobodi oba, ed ün setul yela ot obs bofik evegobs lü 'Wienacht' (in Jveizän) ad bespikön us ko söl: 'J. Sprenger'< vobodi oba e dinädis votik Vpi tefölis.

Pläamü dins anik äkanoy baicedön tefü ceds obik. Votükamis anik, kels äzesüdons, elüblinob ini gramat ed ini vödabuk, ven äbinob dänu in lomän oba, sodas gramat at gegivon utosi, kelosi elonobs kilo fifüniko pö kobikam obas in 'Wienacht' de d. 17id jüesa d. 19id setula ela 1929. Dins anik, tefü kels nog älaboy vipi patik, pomäniotons in noets.

IV

Säkäd, va pük valemik paneodon, is no nedon pabespikön. Kosäd bevünetik gianagretik, ted bevünetik, tefs bolitik bevünetik vero zesüdükons dalabi püka bevünetik.

Neod at ädabinon ya de tims vönädikün e päfölon jünu dub geb pluuneplu valemik bala pükas lifik. Ün nutim sevädiko plä latin Gransänapük e Linglänapük pagebons as volapüks.

Geb at bala u mödikuma pükas lifik as volapük, pasenälon ebo fa lödans reigänas votik, kelas püks i paspikons fa balionats reigäbas as püdiopladam okas it ed as privilegam länas ut, kelas püks pagebonas as volapüks. Pato nu netäliseved netas difik glofon aiplu, senäl at dodon aiplu ad givülön bali pükas lifik stadi privilegik volapüka. Lä atos nog dod binon, das pük lifik alik i binon fikuliko lärnovik. Löns mödik, kelis pük alik labon, kodons, das neodoy studi yelas mödik, büä kanoy spikön e penön kuratiko püki et.

Dods at ebo paleyilons fasiliko dub volapük mekavik. Pük somik kanon pastukön somo, das binon fasiliko lärnovik. Dub atos dod gretik moikon, sevabo: töbid gretik e tim lunik, kelis neodoy ad lärnön bali pükas dabinöl. Zuo pö dabin püka bevünetik valemiko pageböla pük lifik nonik binon in stad privilegik; ad kompenön in kosäd bevünetik net alik olabon pö jenet somik bligi ad lärnön volapüki mekavik bevünetik bal at.

»Ab atimo mekavapüks so mödiks dabinons; kini mekavapükas at omutoy täno gebön as kosädapük bevünetik?« osäkoy. Pro geb at, ma ced oba, pük mekavik te bal kanon pademön, sevabo: Volapük, pük fa 'Johann Martin Schleyer' pedatiköl. Vp. ga binon tefü binod oka so balugik e labon süperodis so mödikis, das pük votik no bal kanon pluön, mu te kanon leigön leigodü on. Zuo plak eblöfon, das Vp. binon lölöfiko gebovik pro kosäd bevünetik. In bukil ün 1927 pepüböl dö el 'Interlingua' (bal mätedianas mödik Vpa) samo nun sököl binon: »Ün 1889 in Yurop, Siyop, Frikop, Merop e Stralop Vpaklubs 283, Vpitidans pidiplomöl plu 1600, geidabuks 316 Vpa, e gaseds Vpik 25 ädabinons.«

If viloyöv kludo dagebön jenöfiko püki bal, kel pagebon da vol lölik as yufamedöm bevünetik, täno geboyös te Vpi! Lü Vp. gität duton ad fölön neodi at. Pos steifs nensekik dü tumyels mödik ad jafön kosädamedömi bevünetik, Vp. ga binon pük mekavik balid, kel ebluföfon ad binön plago gebovik pro kosäd bevünetik, e kel stadon lölöfiko neudiko tefü länapüks difik.

V

Pül nitedäla pro Vp. ün timül at no nedon binön neletian ad propagidön püki at. Pluna ga in jenav nolavas, ejenos, das tuvot nolavik pas pos yels mödik glömäda ädageton digidi, keli ämeriton.

Tefä lebuk it, vilob küpetön is, das gramat at no binon gramat balid, kel pelauton löliko in Vp. Sevabo ün 1889, müzul, 31 gramat fa 'Schleyer' it pelautöl epubon tiädü »Glamat popikokatekik Vpa.«

Binos bipabik, das Vpagramts in länapüks difik pulautöls opubons. Gramats in natapüks polautöls no nedons binön tradutod lölöfik gramata at. Bevoban gramata somik klüliko binon lölöfiko lelivik ad lautön ati, soäsä on it cedob osi as zesüdik. Mod bevoba klüliko sekidon zuo de pük, in kel lebuk somik palauton. Cedü ob osaidos ad bevobön te kapitis, kels tefons Vpi it, bi kapits dö fonet, natapüks e jüfüdavödeds kanons pastudön me gramat at.

Kanos jenön, das pö reid gramata at ba dod u küpet seimik süikon; pü jenet somik obinos gudik, das reidan lesevädükon oke balido prinsipis, kels pelasumons in gramat at. Ven ulesevädükon oke atis, ed if täno no nog okanon baicedön tefü ats, okanon dunidükön dodis u küpetis oka Vpakadäme, kel oxamon kuratiko onis. Kodedü löpikos begob ye ad no mekön nensüeniko dodis. Pük alik labon pükalönis, tefü kels ekösömikoy. Ven okolkömoy in vp. pükalöni seimik de pük akik distidiki, täno bo obuükoy löni lomänapüka oka bu et Vpa e bo ocedoy, das obinos-la vipabik ad lasumön ati ini Vpasit. Pö stad somik betikoyös ye, das liman neta votik kanon labön vipis votik! Binos vo nemögik ad fölön vipis somik. Güö! Vp. söton labön nomis lönik seimiko tefü natapüks livätikis. Pas somo odalobs spetön, das pükalöns pükas difik no poloveblinons ini Vp. e das nets difik openons Vpi ön mod te bal.

Spelob, das Volapük odageton dönu flenis mödik e das atans po stud datikota sublimik at ela 'Schleyer' osenälons juiti leigamödotik, äs ob esenälob pö bevob e gramata et e vödabuka Vpa.

Voorburg, 1930, mayul, 14.
Broekslootkade 5.

Dr. Arie De Jong
Kadäman Vpa.

(VI)

<a name="brefods">

Brefods.

</a>

a. s. = as sam.
baln. = balnum.
d. = del.
dat. = datif.
D. = Deutänapük.
Fr. = Fransänapük.
gen. = genitif.
kus. = kusatif.
l. = logolöd!
Lin. = Linglänapük.
Lit. = Litaliyänapük.
nom. = nominatif.
nt. = noet.
Ned. = Nedänapük.
pd. = pad.
plun. = plunum.
Sp. = Spanyänapük.
vok. = vokatif.
Vp., Vpa, . . . = Volapük, Volapüka, . . .
Vpan, Vpans = volapükan, Volapükans.
Vpanef = Volapükanef.
Vpik = Volapükik.
Vpo = Volapüko.

(VII)

<a name="ninadalised">

Ninädalised.

</a>

  • <a href="#fonun">Fonun</a> III
  • <a href="#brefods">Brefods</a> VI
  • <a href="#ninadalised">Ninädalised</a> VII
  • <a href="#nudugot">Nüdugot</a> 1
  • <a href="#diladi">Diläd: I. Lafabs e Malüls</a> 3
    • <a href="#lafabvpik">Lafab Volapükik</a> 3
    • <a href="#lafabfonetik">Lafab fonetik</a> 6
    • Lafab tonatas latinik 14
    • Mayuds e minuds 15
    • Malüls 17
  • Diläd: II. Fomir 19
    1. Noets valemik 19
    2. Subsat 20
    3. Lartig 21
    4. Ladyek 22
    5. Numavöds 24
      1. Numavöds voik 24
      2. Numavöds sökaleodik 25
      3. Numavöds naedik 26
      4. Koboädavöds de numavöds pefomöls 26
      5. Numavöds nefümik 26
      6. Notodots ko numavöds pefomöls 27
    6. Pönop 27
      1. Pönops pösodik 28
      2. Pönops dalabik 29
      3. Pönops jonik 30
      4. Pönops säkik 30
      5. Pönops vokädik 31
      6. Pönops tefik 31
      7. Pönops nefümik 32
    7. Värb 32
      1. Noets valemik 32
      2. Konyug 34
      3. Lovelogam foyümotas e poyümotas värba 38
    8. Ladvärb 39
    9. Präpod 39
    10. Konyun 39
    11. Lintelek 40

VIII

  • Diläd: III. Tümolog 41
    • Rigavöds 41
    • Koboädavöds 44
    • Koboyümavöds 44
    • Defomamavöds 46
    • Foyümots 447
    • Poyümots 50
  • Diläd: IV. Süntag 56
    • Vöd, pük, set 56
    • Subyet e predikat 57
    • Lüyümods 58
    • Läods 58
    • Yegods 59
    • Demods 60
    • Malods 61
    • Läyümods 62
    • Sets 62
    • Balset 63
    • Pluset 63
    • Setatanam näiädik 63
    • Setatanam sekidik 63
    • Sets defik, sets nelölöfik e sets peträköl 65
    • Deklinafoms 65
    • Num 67
    • Konyugafoms värba 67
    • Lefoms värba 67
    • Stads värba 68
    • Bidirs 68
    • Värbatims 68
    • Värbasots 69
    • Vödipladam Volapükik 70
    • Gebäd nomas süntaga 72
  • Diläd: V. Natapüks 77
    • Lafab latina 78
    • Lafab Vöna-Grikänapüka 81
    • Lafab Rusänapüka 83
    • Lafab Larabänapüka 85
  • Diläd: VI. Vödeds jäfüdik 88
    • Vödedm kiemavik 88
    • Nems taledavik 103
  • Registar lafabik 105

1

<a name="nudugot">

Nüdugot.

</a>

1. Gramat Volapüka bejäfon uti valik, keli mutoy sevön pro gudiks penam, reid e spikam Volapüka.

Volapük diseinon te ad binön medöm fasilik suema bevünetik. Steifon ad dakipön mögiküno vödedis bevünetik pato latinikis nolavas difik, e nemis taleda soäsä papenons ma tatapüks calöfik difik me tonats latinik. Te de vödeds jäfüdik e de nems taledavik mödiko komädöls vöds Volapükik dabinons (l. dilädi VIid!).

Sekü kods at gramat volaüka muton ninädön noe Volapükikis fomiri, tümologi e süntagi abi utosi valik, kel zusüdon pro pron verätik vödas natapükik, kels mutons palecedön tefü Volapük as foginavöds.

Sekü bligäd at gramat volapüka ninädon dilädis sököl:

Diläd: I. Lafabs e malüls.

Diläd: II. Fomir.

Diläd: III. Tümolog.

Diläd: IV. Süntag.

Diläd: V. Natapüks.

Diläd: VI. Vödeds Jäfüdik.

Noet: 1. Vp. pedatikon fa 'Johann Martin Schleyer' [yohánĕs mártin ǰláĭĕr] ün tim et: vilagapädan romakatulik in 'Litzelstetten' [lìžĕlstä́tĕn] nilü' Konstanz' [kón-stánz] in Badän (Deutän) ün 1879 mäzula d. 31id. 'J. M. Schleyer' pemotom in 'Oberlauda' [obĕrlàŭda] in Badän ün 1831 yulula d. 18id ed edeadom in 'Konstanz' ün 1912 gustula d. 12id.

As datikan Vpa 'Schleyer' äbinom i cifal Vpanefa ä dilekan kadäma vpa. Ecälom me büad dätü 1910 dekula d. 3id as fovan oka pos deadam okik söli: 'Albert Sleumer' [álbĕrt slóĭmĕr]: 'doctor philosophiae et theologiae' < ün tim et: 'Direktor' [dirä́k

2

tór] ela 'Hildegardislyzeum' [hildĕgárdis ližèum] in 'Bochum' [bóqum] in Preusän (Deutän), äd anu: lautan in 'Godesberg' [gòdĕšsbärk] len 'Rhein' [ráĭn] in Preusän.

Noet: 2. Kadäm Vpa. pestidon pötü Vpa kongred telid pijenüköl in 'München' [münqĕn] in Bayän (Deutän) ün 1887 de d. 6id jüesa d. 9id gustula.

Noet: 3. Buks padabüköl fa u nämätü kadäm Vpa opubons in tanäd klilagedik, e podekons löpo su föfaflan ko siämamäk Vpa.

Siämamäk at Vpa binädon me talaglöp, laböl diamet lunotü zimmets tel. Su feled gedik löpo vöd: Volapük binon, e dono spiked Vpa: Menefe bal, püki bal. Tonats e däsinot talaglöpa blägons, e mels in talaglöp vietons.

3

<a name="diladi">

Diläd: I.

</a>

Lafabs e malüls.

2. Volapük gebon lafabis kil,
1ido lafabi Volapükik,
2ido lafabi fonetik, e
3ido lafabi tonatas latinik.

<a name="lafabvpik">

Lafab Volapükik.

</a>

3. Lafab Volapükik labon tonatis 27, efe vokatis 8 e konsonatis 19.

Vokats binons: a, e, i, o, u, ä, ö, ü.

Konsonats binons: b, p; d, t; v, f; h, y, g, k; l, r, m, n; s, j, c, x, z.

4. Baiädü lafabs me tonats latinik papenöls natapükas tonats Volapükik papladons in sökaleod sököl. Klülos, das pö lonam sökaleoda at viläd semik no kanon pavitön.

Bükatonats. Penamatonats. Nems tonatas.
Mayuds. Minuds. Mayuds. Minuds
A a a
Ä ä ä
B b be
C c ce
D d de
E e e

4

Bükatonats. Penamatonats. Nems tonatas.
Mayuds. Minuds. Mayuds. Minuds
F f fe
G g ge
H h he
I i i
J j je
K k ke
L l le
M m me
N n ne
O o o
Ö ö ö
P p pe
R r re
S s se
T t te
U u u
Ü ü ü
V v ve
X x xe
Y y ye
Z z ze

5

Pro pron tonatas fonetik, kels pegebons ad magulön nemis Volapükatonatas, logolöd bagafi: 11!

Dub leigod prona e nema tonatas lafaba Volapükik lä tonats baiädik lafaba fonetik ologoy, das pron e nem tonatas lafabas bofik leigons lölöfiko.

5. Tonat alik papenon e pareidon ön mod te bal. Leigo spikaton alik pamagulon in Volapük me tonat te bal.

6. Vöds pateilons me teilamalüls: - ma reid in silabs. As sam: Volapük = Vo-la-pük (r. § 34! [reidolöd: bagafi: 34!]).

Bai num silabas vöds binons bal-, tel-, kil-, . . . plusilabiks.

7. Volapük ni labon telvokatis ni kilvokatis. In Volapükavöds vokatis tel u kil näi ods laböls kludo vokat alik soelo papronon. Sams: rein = re-in, baiäd = ba-i-äd.

8. In volapükavöds plusilabik – lindifos, va vöds at binons sio u no koboädavöds – kazet, mögädo: lekazet, binon ai su finasilab. In vöds, in kels yümamalül: - komädon, kazet, mögädo: lekazet, ye binon su silab lätik fo yümamalül. Samo vöd: Volapük pareidon: [vo-la-pǜk], ed okanitof-li? pareidos: [o-ka-ni-tòf-li?].

9. In defomamavöds me foyümot pedefomöls näikazet binon kösömiko su foyümot ad lelogädükön plu sinifi vöda. A. s. in vöd: nekoten lekazet binon su finasilab: -ten, e näikazet su silab foyümotik: ne-. In vöd: fäimasonön lekazet binon su finasilab: -nön, e näikazet su silab: -i- foyümota: fäi-.

Tefü geb näikazeta in koboyümavöds distidoy jenetis tel, efe va lim balid koboyümavöda peyümon len lim sököl me yümatonat: -a- ud -i- u no. Üf lim balid no peyümon me yümatonat, näikazet binon su silab lätik lima at. Üf lim balid no peyümon me yümatonat, näikazet binon su silab lätik lima at. Üf ye lim balid peyümon me yümatonat, näikazet binon su silab fo yümatonat at. A. s. in vöds: tumyelik, general-maredal, tavenenmedin näikazet binon tefädo su silabs: tum-, -ral-, -nen-, ed in vöds: vienasplodül, neitabonät, Nolüdapovean su silabs: -e-, -i-, -lü-.

10. Soäsä ya klülädos sekü § 5, vokats in Volapükavöds papronons ön mod bal. Vokat alik diston so kleiliko de votiks,

6

das brefed u tened vokatas at no odämükons lelilovi vödas, bisä te demoy proni verätik onas.

Födü lelilov Volapüka digädos komandi ad sagön nevifiko vödis, demön kazeti verätik, pronön kuratiko tonatis valik, beiädön tonati nonik e vitön tenedi vokatas.

<a name="lafabfonetik">

Lafab fonetik.

</a>

11. Lafab fonetik labon tonatis sököl:

Tonatafoms Nems. Pron.
a, à. a äs a in 'gaz' [gas] Fr. = vap, gasin; 'are' [ar̊] Lin. = binobs; binoms, . . .; 'Vater' [fate&#x0306r] D. = fat; 'water' [vatĕr] Ned = vat.
á á äs a in 'Fall'[fál] D. = fal; 'kat' [kát] Ned. = kat; ton: á palilon in vöds Linglänik: 'I' [áĭ] = ob; 'buy' [báĭ] = remön; in vöds Fransänik: 'en' [án̂] = in; champ [ǰán̂] = fel.
ă a nentonik, pron mu brefedikün tona: a in püks hebreyik (bal müratonas), suomiya-macarik, slavik, . . .
å, å̀ å äs a in 'all' [ål] Lin. = val, valik; 'law' [lå] Lin. = lon.
ǻ ǻ äs u in 'but' [bǻt] Lin. = ab; äs oo in 'blood' [blǻd] Lin. = blud; äs o in 'brother' [brǻd̵ĕr̊] Lin. = blod.
ä, ä̀ ä äs ä in 'Bär' [bär] D. = ber; äs è in 'père' [pär] Fr. = fat; äs e balid in 'there' [d̵är̊] Lin. = us; 'wereld' [värĕld] Ned. = vol.
ä́ ä́ äs e in 'Fett' [fä́t] D. = pin; 'bref' [brä́f] Fr. = brefik; 'net' [nä́t] Lin. = filät; 'met' [mä́t] Ned. = ko.
ä̆ ä nentonik, pron mu brefedikün tona: ä in püks hebreyik (bal müratonas), suomiya-macarik, . . .
e, è e äs ee in 'See' [se] D. = lak, mel; 'meer' [mer] Ned. = lak; 'zee' [se] Ned. = mel; ton: e palilon in vöds Linglänik: 'day' [deĭ] = del; 'lady' [lèĭdi] = läd.
ĕ e nentonik, äs e in 'Gedanke' [gĕdáŋkĕ] D. = tik; 'gedachte' [qĕdáq̌tĕ] Ned. = tik; 'offer' [ófĕr̊] Lin.

7

Tonatafoms Nems. Pron.
= lof; 'je' [jĕ] Fr. = ob; 'me' [mĕ] Fr. = obi.
i, ì i äs ea in 'sea' [ši] Lin. = mel; 'ear' [ir&#x030A] Lin. = lil; äs i in 'lire' [lir] Fr. = reidön; 'mir' D. = obe; 'minuut' [minüt] Ned. = minut.
í í äs i in 'ticket' [tíkĕt] Lin. = biliet; 'stip' [šíp] Lin. = pün.
ĭ i nentonik, ton at palilon in 'giorno' [cĭórno] Lit. = del; 'gia' [cĭa] Lit. = ya; 'bei' [báĭ] D. = lä; 'boy' [bóĭ] Lin. = pul.
o, ò o äs oo in 'Boot' [bot] D. = bot; 'oog' [oq] Ned. = log; äs eau in 'eau' [o] Fr. = vat; 'rideau' [rido] Fr. = körten; äs o in 'mot' [mo] Fr. = vöd; ton: o palilon in vöds Linglänik: 'old' [oŭld] = bäldik; 'no' [nŏ] = nö!
ó ó äs o in 'Dorn' [dórn] D. = spin; 'dort' [dórt] D. = us; 'kok' [kók] Ned. = hikvisinan; 'not' [nót] Lin. = no; 'sol' [sól] Fr. = glun.

</body> </html>

Retrieved from "http://wikisource.org/wiki/Gramat_Volap%C3%BCka"
Personal tools