Aṣṭādhyāyī 5
From Wikisource
[edit] adhyāya 5
5.1.1 prā́k=krīt-ā́t=cha-ḥ
5.1.2 u-gáv=ādi-hyaḥ=àT
5.1.3 kambál-āt=ca saṃjñā́-y-ām
5.1.4 vibhāṣā hávis=apūpá=ādi-hyaḥ
5.1.5 tá-smai hi-tám
5.1.6 śarīra=avayav=ā́t=yà T
5.1.7 khála-yáva-mā́ṣa-tilávṛ́ṣa-bráhmáṇ-s=ca
5.1.8 ajá=ávi-bhyām thyaN
5.1.9 ātmán=viśva-janá-bhóga=ttara-ad-āt kha-ḥ
5.1.10 sarvá-púruṣā-hyām Ṇá-ḍhaÑ-au
5.1.11 māṇavá-cárakā-bhyām khaÑ
5.1.12 tad-arthá-ṃ vi-kṛ́-te-ḥ pra-kṛ́-t-au
5.1.13 chadís=upa-dhí-balé-ḥ=ḍhaÑ
5.1.14 ṛṣabhá-upānáh-or Ñya-ḥ
5.1.15 cármaṇ-aḥ=aÑ
5.1.16 tád a-syá tád a-smín s-yā́t=iti
5.1.17 parikhā́-y-āḥ=ḍhaÑ
5.1.18 prā́k=váte-s=ṭhaÑ
5.1.19 ā́=árh-āt=a-go-pucchá-saṃkhyā́-pari-ā́ṇ-āt=ṭháK
5.1.20 á-sam-ās-e niṣká=ādi-bhyaḥ
5.1.21 śat-ā́t=ca ṭhaN-yàT-u=á-śat-e
5.1.22 saṃkhyā́-y-āḥ=á-ti-śat=ntā-y-āḥ kaN
5.1.23 vatO-r iṬ=vā
5.1.24 viṃśatí-triṃśát=hyām ḌvuN á-aṃjñā--ām
5.1.25 kaṃs-ā́t=ṬiṭhaN
5.1.26 śū́rp-ād aÑ anya-tará-syām
5.1.27 śatá-māna-víṃśatika-sahásra-vásan-āt=áṆ
5.1.28 ádhi=ardha-pūrva-dvigó-r luK á-aṃjñā--ām
5.1.29 vibhāsā kārṣāpaṇa-sahásrā-bhyām
5.1.30 dvi-tri-pūrv-āt niṣk-ā́t
5.1.31 bist-āt=ca
5.1.32 víṃśatik-āt kha-ḥ
5.1.33 khāry-ā́ḥ=īkaN
5.1.34 paṇá-pādá-mā́ṣa-śat-ā́t=àT
5.1.35 śāṇ-āt=vā
5.1.36 dvi-tri-pūrv-āt=áṆ ca
5.1.37 t-éna krī-tá-m
5.1.38 tá-sya nimitta-m saṃ-yogá=ut-āt-aú
5.1.39 go-dvy-áC-aḥ=a-saṃkhyā́-pari-ā́ṇa=áśva=de-r yàT
5.1.40 putr-ā́t=cha=ca
5.1.41 sarva-bhūmí-pṛthivī́ bhyām áṆaÑ-au
5.1.42 tá-sya=īś-vará-ḥ
5.1.43 tá-tra vid-i-tá iti ca
5.1.44 loká-sarva-lok-ā́t=ṭhaÑ
5.1.45 tá-sya vāp-á-ḥ
5.1.46 pā́tr-āt=ṢṭhaN
5.1.47 tád a-smín vṛ́d-dhi=āyá-lābhá-śulká=upa-dā́ dī-á-te
5.1.48 pū́raṇa=ardh-ā́t=ṭhaN
5.1.49 bhāg-ā́t=yàT=ca
5.1.50 tád=hár-a-ti-váh-a-ti=ā́-vah-a-ti bhār-ā́t=vaṃśa=ādi-bhyaḥ
5.1.51 vasná-drávyā-bhyāṃ ṭhaN-kaN-au
5.1.52 sám-bhav-a-ti=áva-har-a-ti-pác-a-i
5.1.53 āḍhaka=ā́cita-pā́tr-āt kha-ḥ=nya-tará-yām
5.1.54 dvigó-s=ṢṭhaN=ca
5.1.55 kulij-āt=luK-kh-au ca
5.1.56 sá-ḥ=a-syá=áṃśa-vasná-bhṛ́tay-ḥ
5.1.57 tád a-syá pari-mā́ṇa-m
5.1.58 samkhyā́-y-āḥ saṃjñā́-saṃghá-sū́tra-adhy-áy-ne-ṣu
5.1.59 paṇktí-viṃśáti-triṃśát-catvāriṃśát-pañcāśát-ṣaṣṭí-saptatí=aśītí-navatí-śatá-m
5.1.60 pañcat=daśát-au varg-e vā
5.1.61 saptán-aḥ=aÑ chándas-i
5.1.62 triṃśát=catvāriṃśat-or brāhmaṇ-é saṃjñā́--ām ḌáṆ
5.1.63 tád árh-a-ti
5.1.64 chéda=ādi-bhyaḥ nítyam
5.1.65 śīrṣa-cched-ā́t=yàT=ca
5.1.66 daṇḍá=ādi-bhyaḥ
5.1.67 chándas-i ca
5.1.68 pā́tr-āt=ghaN=ca
5.1.69 kaḍaṇkará-dákṣiṇ-āt=cha ca
5.1.70 sthālī-bil-ā́t
5.1.71 yajñá=ṛtv-íg-bhyāṃ gha-khaÑ-au
5.1.72 pārā́yaṇa-turā́yaṇa-cāndrāyaṇá-ṃ vart-áy-a-ti
5.1.73 saṃ-śay-ám ā́-panna-ḥ
5.1.74 yójana-ṃ gácch-a-ti
5.1.75 path-áḥ=ṢkaN
5.1.76 pánth-o Ṇá nítya-m
5.1.77 ut-tara-path-éna=ā́-hṛ-ta-ṃ ca
5.1.78 kāl-ā́t
5.1.79 t-éna nír-vṛt-ta-m
5.1.80 tám ádhīṣṭa-ḥ bhṛ-tá-ḥ=hū-tá-ḥ=hāvī́
5.1.81 mā́s-āt=váyas-i yàT-kh-au
5.1.82 dvigó-r yaP
5.1.83 ṣaṇ-mās-ā́t=ṆyàT=ca
5.1.84 á-vayas-i ṭhaN=ca
5.1.85 sámā-y-āḥ kha-ḥ
5.1.86 dvigó-r vā
5.1.88 varṣ-ā́t=luK ca
5.1.89 citta-vát-i nítya-m
5.1.90 ṣáṣṭi-k-āḥ ṣaṣṭi-rātr-éṇa pac-y-ánte
5.1.91 vatsará=ant=āt=cha-s=chándas-i
5.1.92 sám-pári-ūrv-āt kha ca
5.1.93 t-éna pari-jáy-ya-lábh-ya-kā́r-ya-su-ár-am
5.1.94 tád a-syá brahma-cár-ya-m
5.1.95 tá-sya ca dákṣiṇā yajñá=ākhye-bhyaḥ
5.1.96 tá-tra ca dī-yá-te kār-yà-m bhav-a-vát
5.1.97 vy-ùṣṭa=ādi-bhyaḥ=áṆ
5.1.98 t-énayathā-kathā-cá-hástā-hyāṃ Ṇá-yàT-au
5.1.99 sam-pād-ín-i
5.1.101 tá-smai prá-bhav-a-ti saṃ-tāpá=ādi-bhyaḥ
5.1.102 yóg-āt=yàT=ca
5.1.103 kármaṇ-aḥ=ukaÑ
5.1.104 samayá-s tád a-syá prā́-p-ta-m
5.1.105 ṛtó-r áṆ
5.1.106 chándas-i ghaS
5.1.107 kāl-ā́t=yàT
5.1.108 pra-kṛṣ-ṭ-é ṭhaÑ
5.1.109 pra-yój-ana-m
5.1.110 ví-śākhā=aṣāḍh-ā́t áṆ manthá-daṇḍáy-ḥ
5.1.111 anu-pra-vác-ana=ādi-bhyaḥ=cha-ḥ
5.1.112 sam-ā́p-an-āt sá-pūrva-pad-āt
5.1.113 aíkāgārikaṬ caur-é
5.1.114 ā́-kāl-ika-Ṭ=ādy-antá-vac-an-e
5.1.115 t-éna túl-ya-ṃ kriyā́ céd váti-ḥ
5.1.116 tá-tra tá-sya=iva
5.1.117 tád arh-á-m
5.1.118 upa-sárg-āt=chándas-i dhātv-arth-é
5.1.119 tá-sya bhāv-á-ḥ=tvá-taL-u
5.1.120 ā́ ca tv-ā́t
5.1.121 ná náÑ-pūrv-āt tatpuruṣ-ā́t=a-cátura-saṃ-gatá-lavaṇá-vaṭa-yudhá-kata-rása-láse-bhyaḥ
5.1.122 pṛthú=ādi-bhyaḥ=mániC=ā
5.1.123 várṇa-dṛḍhá-ādi-hyaḥ ṢyaÑ ca
5.1.124 guṇa-vác-ana-brāhmaṇá=ādihyaḥ kármaṇ-i ca
5.1.125 sten-ā́t=yàT=na-lopa-s=ca
5.1.126 sákhy-ur yá-ḥ
5.1.127 kapí-jñāty-ór ḍháK
5.1.128 páti=anta-puró-hita=ādi-hyaḥ=áK
5.1.129 prāṇa-bhṛt=jātí-vayo-vác-ana=ud-gā-tṛ́=ādi-hyaḥ=aÑ
5.1.131 iK=ant-āt=ca laghú-pūrv-āt
5.1.132 ya=upadh-āt=gurú=pottam-āt=uÑ
5.1.133 dvaṃdvá-mano-jñá=ādi-hyas=a
5.1.134 go-trá-cáraṇ-āt ślāghā=aty-ā-kārá-tad-ve-té-ṣu
5.1.135 hótrā-bhyas=cha-ḥ
5.1.136 bráhmaṇ-as tvá-ḥ
5.2.1 dhānyā́-n-ām bháv-an-e kṣétr-e khaÑ
5.2.2 vrīhíśāly-or ḍháK
5.2.3 yáva-yáva-ka-ṣáṣṭi--āt=àT
5.2.4 vibhāṣā tilá-mā́ṣa=úmā-bhaṇgā́-áṇu=hyaḥ
5.2.5 sarva-carmáṇ-aḥ kṛ-tá-ḥ kha-khaÑ-au
5.2.6 yathā-mukhá- saṃ-mukhá-sya dárś-ana-ḥ kha-ḥ
5.2.8 ā-pra-padá-m pr-ā́p-no-ti
5.2.9 anu-padá-sarvá-anna=aya=an-ay-ám baddhā́-bhakṣ-áy-a-ti-néye-ṣu
5.2.10 parovará-param-pará-putra-pautrá-m ánu-bhav-a-ti
5.2.11 avāra-pārá=aty-antá=anu-āmá-m gām-ī́
5.2.12 samā-ṃ-samā́-m ví-jā-ya-te
5.2.13 adya-śv-ī́n-ā ava-ṣṭab-dh-e
5.2.14 ā-gav-ī́na-ḥ
5.2.15 anu-gú=alaṃ-gām-ī́
5.2.16 ádhvan-aḥ=yàT-kh-au
5.2.17 abhy-a-mitr-ā́t=cha ca
5.2.18 goṣṭh-ā́t khaÑ bhū-ta-pūrv-é
5.2.19 áśva-sya=eka=aha=gamá-ḥ
5.2.20 śā́l-īna-kaúp-īn-e á-hṛṣ-ṭa-á-āryay-oḥ
5.2.21 vrā́t-ena jī́v-a-ti
5.2.22 sā́pta-pad-īna-ṃ sakh-yá-m
5.2.23 haíyaṃ-gav-īna-ṃ saṃjñā́-y-ā
5.2.24 tá-sya pāká-mū́l-e pīlú=adi-kárṇa=ādi-hyaḥ kuṇaP=jāháC-au
5.2.25 pakṣ-ā́t tí-ḥ
5.2.26 t-éna vit-tá-ḥ cuñcuP-caṇaP-au
5.2.27 ví-náÑ-bhyām nā́-nāÑ-au ná-sahá
5.2.28 vé-ḥ śāláC-śaṇkaṭáC-au
5.2.29 sám-prá=úd-as=ca kaṭáC
5.2.30 áv-āt kuṭāráC ca
5.2.31 na-t-é nā́sikā-y-āḥ saṃjñā́--āṃ ṭīṭáC-nāṭáC-bhrāṭáC-ḥ
5.2.32 né-r biḍáC-birīsáC-au
5.2.33 ináC-piṭáC-cika-ci ca
5.2.34 úpa=ádhi-bhyām tyakaN ā́-san-na=ā́-ū-ḍhay-oḥ
5.2.35 kármaṇ-i ghaṭá-ḥ=aṭháC
5.2.36 tád a-syá sáṃ-jā-ta-ṃ-tā́rakā=ādibhyaḥ itáC
5.2.37 pra-mā́ṇ-e dvayasáC-daghnáC-mātráC-aḥ
5.2.38 púruṣa-hastí-bhyām áṆ ca
5.2.39 yád=tád=eté-hyaḥ pari-ā́ṇ-e vatUP
5.2.40 kím=idám-bhyām v-aḥ gha-ḥ
5.2.41 kím-aḥ saṃkhyā-pari-māṇ-é Ḍáti ca
5.2.42 saṃkhyā́-y-āḥ=ava-yav-é tayaP
5.2.43 dví-trí-bhyām taya-ya=yáC=vā
5.2.44 ubh-ā́t udā́ttaḥ nítya-m
5.2.45 tád a-smínn ádhi-ka-m iti dáśa=nt-āt Ḍá-ḥ
5.2.46 śát=anta=viṃśaté-=ca
5.2.47 saṃkhyā́-y-āḥ=guṇá-sya ni-mā́n-e máyaṬ
5.2.48 tá-sya pū́r-aṇ-e ḌáṬ
5.2.49 na=ant-āt=á-saṃkhyā=āde-r maṬ
5.2.50 thaṬ ca chándas-i
5.2.51 ṣáṭ-káti-katipayá-catúr-āṃ thuK
5.2.52 bahú-pūga-gaṇá-saṃghá-sya tithuK
5.2.54 dvé-s tī́ya-ḥ
5.2.55 tré-ḥ sam-pra-sā́r-aṇa-m
5.2.56 viṃ-śatí=ādi-bhyaḥ tamaṬ=anya-tará-syām
5.2.57 nítya-ṃ śatá=ādi-mā́sa=ardha-māsá-saṃ-atsar-ā́t=ca
5.2.58 ṣaṣṭí-āde-s=ca=á-saṃkhyā-āde-ḥ
5.2.59 matAU cha-ḥ sūktá-sā́mn-ḥ
5.2.60 adhy-āyá-anu-vākáy-or luK
5.2.61 vi-muk-ta=ādi-bhyaḥ=áṆ
5.2.62 go-ṣád=ādi-bhyaḥ vuN
5.2.63 tá-tra kúśala-ḥ path-áḥ
5.2.64 ā-karṣá=ādi-bhyaḥ kaN
5.2.65 dhána-híraṇy-āt kām-é
5.2.66 sva=aṇgé-bhyaḥ prá-si-t-e
5.2.67 udár-āt=ṭháK=ā-dyū-n-é
5.2.68 sasy-éna pári-jā-ta-ḥ
5.2.69 áṃśa-ṃ hār-ī́
5.2.70 tántr-āt=á-cira=apa-hṛ-t-e
5.2.71 brā́hmaṇa-ka=úṣṇi-k-e saṃjñā́--ām
5.2.72 śītá=uṣṇa-bhyām kāríṇ-i
5.2.73 ádhi-ka-m
5.2.74 ánu-ka=ábhi-ka=ábhī-a-ḥ kam-i-ā́
5.2.75 pārśv-éna=ánv-icch-a-ti
5.2.76 ayaḥ-śūlá-daṇḍa=jinā́-hyāṃ ṭháK-ṭhaÑ-au
5.2.77 tāva-tithá-ṃ gráh-aṇa-m iti luK=vā
5.2.78 sá e-ṣā́m grāma-ṇī́-ḥ
5.2.79 śṛṇkhala-m a-syá bándh-ana-ṃ karabh-é
5.2.80 út-ka-ḥ ún-manāḥ
5.2.81 kālá-pra-yój-an-āt=og-e
5.2.82 tád a-smínn ánna-m prāy-é saṃjñā́-y-ām
5.2.83 kulmāṣ-āt=aÑ
5.2.84 śrótriyaN=chándaḥ=ádhī-te
5.2.85 śrāddhá-m an-éna bhuk-tá-m íni-ṭhaN-au
5.2.86 pū́rv-āt=íni-ḥ
5.2.87 sá-pūrv-āt=ca
5.2.88 iṣ-ṭa=ādi-bhyas=ca
5.2.90 anu-pad-ī́=anv-eṣ-ṭā
5.2.91 sākṣ-ā́t draṣṭár-i saṃjñā́-y-ām
5.2.92 kṣetr-iyáC para-kṣetr-é cikit-s-yà-ḥ
5.2.93 indr-iyá-m=indra-lingá-m=índra-dṛṣ-ṭa-m-índra-ṛṣ-ṭa-m-índra-uṣ-ṭa-m-índra-at-ta-m iti vā
5.2.94 tád a-syá=ás-ti=a-smín=iti matUP
5.2.95 rása=ādi-bhyas=ca
5.2.96 prāṇi-sth-ā́t=āTo láC=anya-tará-syām
5.2.97 sidhmá=ādi-bhyas=ca
5.2.98 vatsá=áṃsā-bhyām kāmá-bál-e
5.2.99 phén-āt=iláC ca
5.2.101 pra-jñā́-śrad-dhā́=arc-ā́-vṛ́tti-hyaḥ Ṇá-ḥ
5.2.102 tápas-sahásrā-bhyām víni=íni
5.2.103 áṆ ca
5.2.104 síkatā-śárkara-hyām=a
5.2.105 deś-é luP=iláC=au ca
5.2.106 dánta un-na-tá uráC
5.2.107 ū́ṣa-suṣi-muṣká-mádho-ḥ rá-ḥ
5.2.108 dyú-drú-bhyām má-ḥ
5.2.109 kéś-āt=vá-ḥ=anya-tará-syām
5.2.110 gāṇḍī=ajag-āt saṃjñā́-y-ām
5.2.111 kā́ṇḍa=āṇḍ-ā́t īraN=īráC-au
5.2.112 rájas=kṛṣí=ā-utí-pari-ṣád-aḥ valáC
5.2.113 dánta-śíkh-āt saṃjñā́-y-ām
5.2.114 jyotsnā́-tamisrā́-śṛṇg-ṇá-ūrjas-ín=ūrjas-alá-go-mín-maliná-malīmas-ā́ḥ
5.2.115 aT-aḥ=íni-ṭhaN-au
5.2.116 vrīhí=ādi-bhyas=ca
5.2.117 túnda=ādi-bhyaḥ=iláC ca
5.2.118 éka-gó-pūrv-āt=ṭhaÑ nítya-m
5.2.119 śata-sahasra=ant-ā́t=a niṣk-ā́t
5.2.120 rū́p-at=ā́-ha-ta-pra-śaṃsáy-ḥ=aP
5.2.121 as-māyā́-medhā́-sráj-aḥ=íni-ḥ
5.2.122 bahulá-ṃ chándas-i
5.2.123 ū́rṇā-y-āḥ=yúS
5.2.124 vā́c-o gmíni-ḥ
5.2.125 āláC=āṭáC-au bahu-hāṣ-íṇ-i
5.2.126 sv-ām-ín=aiśvar-y-e
5.2.127 árś-as=ādi-bhyaḥ=áC
5.2.128 dvaṃdvá=upa-tāp-á-garh-y-ā̀t prāṇi-th-ā́t íni-ḥ
5.2.129 vātá=atī-sār-ā́-bhyām kuK ca
5.2.130 váyas-i pū́r-aṇ-āt
5.2.131 sukhá=ādi-bhyas=ca
5.2.132 dhárma-śī́la-várṇa=nt-āt=a
5.2.133 hást-āt=jāt-au
5.2.134 várṇ-āt=brahma-cār-íṇ-i
5.2.135 púṣkara=ādi=bhyaḥ=deś-é
5.2.136 bála=ādi-bhyaḥ matUP=nya-ará-yām
5.2.137 saṃjñā́-y-ām man-mā-hyām
5.2.138 kám=śám=hyāṃ bá-bhá-yúS=tí-tú-tá-yáS-aḥ
5.2.139 tundi-vali-vaṭe-r bhá-ḥ
5.2.140 ahám=súbhám-or yúS
5.3.1 prā́k=diś-aḥ=vi-bhak-tí-ḥ
5.3.3 idám-aḥ=iŚ
5.3.4 etá=it-au ra-th-oḥ
5.3.5 etád-aḥ=an
5.3.6 sárva-sya sá-ḥ=anya-tará-syām d-i
5.3.7 pañcamy-ā́s=tasiL
5.3.8 táse-s=ca
5.3.9 pári=abhí-hyām=a
5.3.10 saptamy-ā́s=traL
5.3.11 idám-aḥ=há-ḥ
5.3.12 kím-aḥ=àT
5.3.13 vā há ca=chándas-i
5.3.14 ítarā-bhyaḥ=ápi dṛś-y-ánte
5.3.15 sarvá=éka=anyá=kím-yád=tád-aḥ kāl-é dā́
5.3.16 idám-aḥ=rhiL
5.3.17 adhúnā
5.3.18 dā́nīm ca
5.3.19 tád-aḥ=dā́ ca
5.3.20 táyor dā́-rhiL-au ca=chándas-i
5.3.21 án-adya-tan-e rhiL anya-tará-syām
5.3.22 sadyás=parút-parā́ri-aiṣámas=paré-dyav-i=adyá=pūrve-dyús=anye-dyús=anya-tar-e-dyús=itar-e-dyús=apar-e-dyús=adhar-e-dyús=ubhay-e-dyús=uttar-e-dyúḥ
5.3.23 pra-kār-a-vác-an-e thāL
5.3.24 idám-as thámu-ḥ
5.3.25 kím-as=ca
5.3.26 thā́ het-aú ca=chándas-i
5.3.27 dik=śabdé-bhyaḥ sapta-mī́-pañca-mī́-prathamā́-hyaḥ=díś-deśá-kālé-ṣu=ástāti-ḥ
5.3.28 dákṣiṇa=úttarā-bhyām atásuC
5.3.29 vibhāṣā pára=ávarā-bhyā
5.3.30 añce-r luK
5.3.31 upári=upariṣṭāt
5.3.32 paścā́t
5.3.33 paśca-paścā́ ca=chándas-i
5.3.34 úttara=ádhara=dákṣiṇ -āt=ā́ti-ḥ
5.3.35 enaP=anya-tará-syām á-dūre=á-añcamy-āḥ
5.3.36 dákṣiṇ-āt ā́C
5.3.37 ā́hi ca dūr-é
5.3.38 úttar-āt=ca
5.3.39 pū́rva=ádhara=áv arā-n-ām ási pur=adh=av-as=ca=e-ṣā́m
5.3.40 ástāt-i ca
5.3.41 vibhāṣā=ávara-sya
5.3.42 saṃkhyā́-y-āḥ=-vidhā=arth-é dhā́
5.3.43 adhi-kar-aṇa-vi-cāl-é ca
5.3.44 ék-āt=dh-áḥ=dhyamuÑ=nya-ará-yām
5.3.45 dvi-try-os=ca dhamuÑ
5.3.46 edhā́C ca
5.3.47 yāp-y-è pāśaP
5.3.48 pū́raṇāt=bhāg-é tī́y-āt=aN
5.3.49 prā́k=ékā-daśá-bhyaḥ=á-cchandas-i
5.3.50 ṣaṣṭhá=aṣṭa-ā́-hyām Ña ca
5.3.51 māna-paśu=ṇge-hyaḥ kaN-luK-au ca
5.3.52 ék-āt=ākíniC ca=á-sahāy-e
5.3.53 bhū-ta-pūrv-é cáraṬ
5.3.54 ṣaṣṭhy-ā́ rū́pya ca
5.3.55 ati-śā́y-an-e tamaP=iṣṭhaN-au
5.3.56 tiṆ-as=ca
5.3.57 dvi-vac-aná-vi-bhaj-ya=pa-pad-é taraP=īyasuN-au
5.3.58 áC=ād-ī guṇa-vác-an-āt=evá
5.3.59 tu-s=chándas-i
5.3.60 pra-śás-ya-sya śra-ḥ
5.3.61 jya ca
5.3.62 vṛddhá-sya ca
5.3.63 antiká-bāḍhay-or neda-sādh-au
5.3.65 vin-matOr luK
5.3.66 pra-śaṃs-ā́-y-ām rūpaP
5.3.67 īṣad-a-sam-āp-t-aú kalpaP-déśya-deśī́yaR-aḥ
5.3.68 vibhāṣā sUP-aḥ=bahúC pur-ástāt tu
5.3.69 pra-kār-a-vác-an-e jātī́yaR
5.3.70 prā́k=iv-āt ká-ḥ
5.3.71 ávyaya-sarva-nāmn-ā́m ákaC prā́k ṭe-ḥ
5.3.72 ka-sya ca da-ḥ
5.3.73 á-jña-t-e
5.3.74 kuts-i-t-é
5.3.75 saṃjñā́-y-āṃ kaN
5.3.76 anu-kamp-ā́-y-ām
5.3.77 nī́-t-au ca tád-yuk-t-āt
5.3.78 bahv-áC-aḥ manuṣya-nā́mn=aḥ ṭháC=vā
5.3.79 ghaN-iláC-au ca
5.3.80 prā́c-ām úpa=āde-r aḍáC=vuC-au ca
5.3.81 jāti-nā́mn-aḥ kaN
5.3.82 ajína=anta-sya=uttara-ada-opás=ca
5.3.83 ṭha=áC=ād-au=ūrdhvá-ṃ dvi-ī́y-āt=C-aḥ
5.3.84 śévala-suparí-viśālá-váruṇa-aryamán=ādī-n-āṃ tṛ-tī́y-āt
5.3.85 álp-e
5.3.86 hrasv-é
5.3.87 saṃjñā́-y-ām kaN
5.3.88 kuṭī-śámī-śuṇḍā-hyaḥ rá-ḥ
5.3.89 kutv-āḥ ḌupáC
5.3.90 kāsū́-goṇī́-bhyāṃ ṢṭaráC
5.3.92 kím=yád-tád-aḥ nir-hā́r-aṇ-e dváy-or éka-sya ḌataráC
5.3.93 vā bahū́-n-āṃ jāti-pari-praśn-é ḌatamáC
5.3.94 ék-āt=ca prā́c-ām
5.3.95 ava-kṣép-aṇ-e kaN
5.3.96 iv-e prati-kṛ́-t-au
5.3.97 saṃjñā́-y-āṃ ca
5.3.98 lup=manuṣy-è
5.3.99 jīvikā=arth-é ca-á-paṇ-y-e
5.3.100 deva-pathá=ādi-bhyas=ca
5.3.101 vasté-r ḍhaÑ
5.3.102 śilā́-y-āḥ ḍha-ḥ
5.3.103 śā́khā=ādi-bhyaḥ yàT
5.3.104 dráv-ya-ṃ ca bháv-y-e
5.3.105 kuśa=agr-át=cha-ḥ
5.3.106 sam=ās=ā́t=ca tád-vi-ṣay-ā́t
5.3.107 śárkarā=ādi-bhyaḥ=áṆ
5.3.108 aṇgúli=ādi-bhyas=ṭháK
5.3.109 eka-śālā́-yā-s=ṭháC=anya-tará-syām
5.3.110 karká-lóhit-āt=īkáK
5.3.111 pratná-pū́rva-víśva-im-ā́t thāL chándas-i
5.3.112 pūg-āt=Ñya-ḥ=á-grāmaṇī-pūrv-āt
5.3.113 vrā́ta-CphaÑ-r á-striy-ām
5.3.114 ā-yudh-a=jīv-i-saṃ-gh-ā́t-ÑyaṬ=āhīke-ṣu á-brāhmaṇa-rājan-y-āt
5.3.115 vṛ́k-āt=ṬéṇyaṆ
5.3.116 dā́mani=ādi-trí-garta-ṣaṣṭh-āt=ha-ḥ
5.3.117 párśu=ādi-yaudhéya=ādi-hyām áṆ=aÑ-au
5.3.118 abhi-jít=vida-bhṛ́t-śā́lā-vat=śíkhā-vat=śámī-vat=ū́rṇā-vat=śrú-mat=áṆ-aḥ yaÑ
5.3.119 Ñya-āday-as tad-rājā-ḥ
5.4.1 pādá-śatá-sya saṃkhyā́=āde-r vīpsā́-y-ām vuN lopa-s=ca
5.4.2 daṇḍá-vy-ava-sarg-áy-os=ca
5.4.3 sthū́la=ādi-bhyaḥ pra-kār-a-vác-an-e kaN
5.4.4 án-aty-anta-ga-t-au Kt-ā́t
5.4.5 ná sāmi-vác-an-e
5.4.6 bṛhaty-ā́ ā-cchā́d-an-e
5.4.7 a-ṣaḍ-aks-á=āś-i-tá-ṃ-gu=álaṃ-karman=álam-puruṣa=ádhy-uttara-pad-āt kha-ḥ
5.4.8 vibhāṣā=añce-r á-dik-striy-ām
5.4.9 jā́ti=ant-āt=cha bándhu-n-i
5.4.10 sthā́na=ant-āt=vibhāṣā sá-sthān-ena=iti cét
5.4.11 kím=eT=tiṆ=/ avyaya=GH- āt=ā́mu=á-ravya-ra-arṣ-e
5.4.12 ámu ca=chándas-i
5.4.13 anu-gād-ín-as=ṭháK
5.4.14 ṆáC-as striy-ā́m aÑ
5.4.15 áṆ ínuṆ-aḥ
5.4.16 vi-sār-íṇ-aḥ mátsy-e
5.4.17 saṃ-khyā́-y-āḥ kriyā=bhy-ā-ṛt-ti-gáṇ-an-e kṛtvásuC
5.4.18 dví-trí-catúr-bhyām suC
5.4.19 éka-sya sakṛ́t=ca
5.4.20 vibhāṣā bahó-r dhā́=-vi-pra-ṛṣ-ṭa-kāl-é
5.4.21 tát pra-kṛ-ta-vac-an-é máyaṬ
5.4.22 sam-ūha-vát=ca bahú-ṣu
5.4.23 án-anta=ā-vas-athá=itiha=bheṣaj-ā́t=Ñyaḥ
5.4.24 deváta=ant-āt tā́d-arth-y-e yàT
5.4.25 pāda=arghā́-bhyāṃ ca
5.4.26 átithe-r Ñya-ḥ
5.4.27 dev-ā́t taL
5.4.28 áve-ḥ ká-ḥ
5.4.29 yāvá=ādi-bhyaḥ kaN
5.4.30 lóhit-āt=maṇ-aú
5.4.31 várṇ-e ca=á-nity-e
5.4.32 rak-t-é
5.4.33 kāl-ā́t=ca
5.4.34 vi-nay-á=ādi-bhyas=ṭháK
5.4.35 vāc-áḥ vy-ā́-hṛ-ta=arthā-y-ām
5.4.36 tád-yuk-t-āt kármaṇ-aḥ=áṆ
5.4.37 óṣadhe-r á-jā-t-au
5.4.38 pra-jñá=ādi-bhyas=ca
5.4.39 mṛ́d-as tikaN
5.4.40 sá-sn-aú pra-śaṃs-ā́-y-ām
5.4.41 vṛ́ka-jyéṣṭhā-hyāṃ tiL-tātiL-au ca=chándas-i
5.4.42 bahú=álpa=arth-āt=śás kā́rak-ād anya-ará-yām
5.4.43 saṃkhyā́=ekavacan-ā́t=a vīpsā́-y-ām
5.4.44 prati-yog-é pañcamy-ās tási-ḥ
5.4.45 apa=ā-dā́n-e ca=á-hīya-ruh-ḥ
5.4.46 ati-grah-á=á-vyath-ana=kṣépe-ṣu á-kar-tar-i tṛ-tī́yā-y-āḥ
5.4.47 hī-yá-m-āna-pāpa-yog-ā́t=ca
5.4.48 ṣaṣ-ṭhy-ā́ vy-ā-śray-é
5.4.49 róg-āt=ca=apa-náy-an-e
5.4.50 kṛ=bhū́=ás-ti-yog-e sam-pad-ya-ar-tár-i Cviḥ
5.4.51 árus=mánas=cákṣus=cétas=ráhas=rájas-āṃ lópa-s=ca
5.4.52 vibhāṣā sā́ti kā́rt-sn-y-e
5.4.53 abhi-vi-dh-aú sám-pad-ā ca
5.4.54 tad-adh-īna-vác-an-e
5.4.55 dé-y-e trā́ ca
5.4.56 devá-manuṣyà-púruṣa-purú-mártye-hyaḥ dvi-tī́y-ā-apta-y-ór bahulám
5.4.57 a-vy-ak-ta-anu-kar-aṇ-ā́t=vi-áC=vara=ardh-āt án-it-au Ḍā́C
5.4.58 kṛñ-aḥ dvi-tī́ya-tṛ-tī́ya-śámba-bī́j-āt kṛṣ-aú
5.4.59 saṃkhyā́-y-aḥ guṇá=antá-y-āḥ
5.4.60 sam-ay-ā́t=ca yā́p-anā-y-ām
5.4.61 sá-pat-tra-níṣ-pat-r-āt=ti-yáth-n-e
5.4.62 níṣ-kul-āt=niṣ-kóṣ-aṇ-e
5.4.63 sukhá-pri-y-ā́t ā́nu-lom-y-e
5.4.64 duḥ-kh-ā́t prā́ti-lom-y-e
5.4.65 śū́l-āt pāk-e
5.4.66 sat-y-ā́t á-śap-ath-e
5.4.67 mad-r-ā́t pari-vā́-p-an-e
5.4.68 sam-āsa=ant-ā́ḥ
5.4.69 ná pū́j-an-āt
5.4.70 kím-aḥ kṣép-e
5.4.71 náÑ-as tatpuruṣ-ā́t
5.4.72 path-áḥ=vibhāṣā
5.4.73 bahvrīh-aú saṃkhy-éy-e ḌáC á-bahu-gaṇ-āt
5.4.74 ṛ́c=púr=áp=dhúr-path-ā́m á=án-akṣ-e
5.4.76 akṣṇ-áḥ=á-darś-an-āt
5.4.77 a-catur-á=vi-catur-á-su-catur-á-strī-uṃs-á-dhenv-naḍuh-á=ṛk-ām-á=vāṇ-anas-á=akṣibhruv-á=dāra-gav-á=ūrv-ṣṭhīv-á-pad-aṣṭhīv-á-nakta-ṃ-iv-á-ratri-ṃ-div-á=ahar-div-á-sa-rajas-á-niḥ-śreyas-á-puruṣāyus-á-dvy-āyuṣ-á-try-āyuṣ-á=ṛg-ajuṣ-á-jātokṣ-á-mahokṣ-á-vṛddhokṣ-á=upa-śun-á-goṣṭha-śv-ā́ḥ
5.4.79 áva-sám-andhé-hyas támas-aḥ
5.4.80 śvás-aḥ vasī́yas=śréyas-ḥ
5.4.81 ánu=áva-tap-t-āt ráhas-aḥ
5.4.82 práte-r úr-as-aḥ sapta-mī-sth-ā́t
5.4.83 anu-gav-á-m ā-yām-é
5.4.84 dvi-stāvā́ tri-stāvā́ védi-ḥ
5.4.85 upa-sarg-ā́t ádhvan-aḥ
5.4.86 tatpuruṣá-sya=ṇgúle-ḥ saṃkhyā́-ávyaya-āde-ḥ
5.4.87 áhan=sarvá=eka-deśá-sáṃ-khyā-ta-púṇy-āt=ca rā́tre-ḥ
5.4.88 áhn-aḥ ahna-ḥ=eté-bhyaḥ
5.4.89 ná saṃkhyā́=āde-ḥ sam-ā-hār-é
5.4.90 ut-tamá=ékā-bhyāṃ ca
5.4.92 gó-r á-taddhita-luK-i
5.4.93 agra=ā-khyā́-y-ām úras-aḥ
5.4.95 grā́ma-kauṭā́-hyāṃ ca tákṣṇ-aḥ
5.4.96 át-eḥ śū́n-aḥ
5.4.97 upa-mā́-n-āt á-prāṇi-ṣu
5.4.98 út-tara=mṛgá-ū́rv-āt=ca sákth-n-aḥ
5.4.99 nāv-áḥ=dvigó-ḥ
5.4.100 ardh-ā́t=ca
5.4.101 khāry-ā́ḥ prā́c-ām
5.4.102 dví-trí-hyām añjalé-ḥ
5.4.103 an-as-ant-āt nápuṃsak-āt=chándas-i
5.4.104 bráhmaṇ-aḥ jāna-pada=ākhyā́-y-ām
5.4.105 kú-mahát=bhyām anya-ará-yām
5.4.106 dvaṃdv-ā́t cU-da-ṣa=ha-nt-āt sam-ā-ār-é
5.4.107 avyayībhāv-é śarád=ra-bhṛti-bhyaḥ
5.4.108 an-as=ca
5.4.109 nápuṃsak-āt=any-tará-syām
5.4.110 nadī́-paurṇa-māsī́-āgra-āy-aṇī́-hyaḥ
5.4.111 jhaY-aḥ
5.4.112 giré-s=ca senaka-sya
5.4.113 bahuvrīh-aú sákthi=akṣṇó-ḥ sva=ṇg-ā́t ṢáC
5.4.114 aṇgúle-r dā́ru-ṇ-i
5.4.115 dví-trí-bhyāṃ Ṣá mūrdhn-áḥ
5.4.116 aP pū́r-aṇ-ī-pra-mā́ṇy-oḥ
5.4.117 antár-bahír-bhyāṃ ca lómn-aḥ
5.4.118 áC=nā́sikā-y-āḥ saṃjñā́-y-āṃ nas-aṃ ca á-sthū-l-e
5.4.119 upa-sarg-ā́t=ca
5.4.120 su-prāt-á-su-śv-á-su-div-á-śāri-kukṣ-á-catur-aśr-á=eṇī-pad-á=aja-pad-á-proṣṭha-ad-ā́-ḥ
5.4.121 náÑ-dús-sú-hyaḥ háli-sákthy-or anya-tará-yām
5.4.122 nítya-m ásiC prajā́-medháy-oḥ
5.4.123 bahu-prajā́s=chándas-i
5.4.124 dhárm-āt=ániC kéval-āt
5.4.125 jambhā́ sú-hár-i-ta-tṛ́ṇa-sóme-hyaḥ
5.4.126 dakṣiṇermā́ lub-dha-yog-é
5.4.127 íC karma-vy-ati-hār-é
5.4.128 dvi-daṇḍ-í=ādi-bhyas=ca
5.4.129 prá-sám-bhyāṃ jā́nu-n-or jñu-ḥ
5.4.130 ūrdhv-ā́t vibhāṣā
5.4.131 ū́dhas-aḥ=anaṆ
5.4.132 dhánuṣ-as=ca
5.4.133 vā saṃjñā́-y-ām
5.4.134 jāyā́-y-āḥ niṆ
5.4.135 gandhá-sya iT úd=pū́ti-sú-surabhí-hyaḥ
5.4.136 alpa=ā-khyā́-y-ām
5.4.137 upa-mā́n-āt=ca
5.4.139 kumbhá-pad-ī-ṣu ca
5.4.140 saṃ-khyā́-sú-pūrva-sya
5.4.141 váyas-i dánta-sya datṚ
5.4.142 chándas-i ca
5.4.143 striy-ā́ṃ saṃjñā́-y-ām
5.4.144 vibhāṣā śyāvá=árokā-bhyām
5.4.145 ágra=anta-śuddhá-śúbhra-vṛ́ṣa-varāhé-hyas=a
5.4.146 kákuda-sya=ava-sthā́-y-āṃ lópa-ḥ
5.4.147 trí-kakud=párvat-e
5.4.148 úd=ví-bhyām kākuda-sya
5.4.149 pūrṇ-ā́t vibhāṣā
5.4.150 su-hṛ́d=dúr-hṛd-au mitrá=a-mítray-oḥ
5.4.151 úras=pra-bhṛ-ti-bhyaḥ kaP
5.4.152 ín-aḥ striy-ā́m
5.4.153 nadī́=ṛT-as=ca
5.4.154 śéṣ-āt vibhāṣā
5.4.155 ná saṃjñā́-y-ām
5.4.156 īyas-as=ca
5.4.157 vand-i-t-é bhrā́tu-ḥ
5.4.158 ṛT-as=chándas-i
5.4.159 nāḍī́-tantry-óḥ sva=aṇg-é
5.4.160 níṣ-pra-vāṇi-s=ca
[edit] संबंधित कड़ियाँ
- मुखपृष्ठं:संस्कृत
- अष्टाध्यायी
- Astadhyayi (Wikipedia)
- संस्कृत: अष्टाध्यायी (पाणिनि)
- English: Pāṇini's Aṣṭādhyāyī
- Deutsch: Panini
- Česky: Pánini