Aṣṭādhyāyī 4
From Wikisource
[edit] adhyāya 4
4.1.1 Nī-āP-prātipadik-āt
4.1.2 sU=au-Jas=am-auṬ=Śas=Ṭā-bhyām-bhis=Ṇe-bhyām-bhyas=ṆasI-bhyām-bhyas-Ṇas-os-ām=Ṇi-os-suP
4.1.3 striy-ā́m
4.1.4 ajá=ādi=aTas=ṬāP
4.1.5 ṛT=ne-bhyaḥ=ṆīP
4.1.6 uK=IT-as=ca
4.1.7 van-aḥ=ra ca
4.1.8 pā́d-aḥ=anya-tará-syām
4.1.9 ṬāP=ṛc-i
4.1.10 ná ṣaṭ-svasṛ=ādi-bhyaḥ
4.1.11 man-aḥ
4.1.12 an-aḥ=bahuvrīhé-ḥ
4.1.13 ḌāP=ubhā́-bhyām anya-tará-syām
4.1.14 án-upa-sarjan-āt
4.1.15 Ṭ-IT=ḍha=áṆ=aÑ=dvayasáC=daghnáC-mātráC=tayaP--ṭhaÑ-kaÑ-KvaraP-aḥ
4.1.16 yaÑ=as=ca
4.1.17 prā́c-ām Ṣpha taddhitá-ḥ
4.1.18 sarvátra lóhita=ādi=kata=ante-bhyaḥ
4.1.19 kauravyá-mā́ṇḍūkā-bhyāṃ ca
4.1.20 váyas-i pratham-é
4.1.21 dvigó-ḥ
4.1.22 a-pari-mā́ṇa-bistá=ā́-cita-kambalyé-bhya-ḥ ná taddhita-lúK-i
4.1.23 kāṇḍá=ant-āt kṣétr-e
4.1.24 púruṣ-āt pra-mā́ṇ-e=anya-tará-syām
4.1.25 bahuvrīhé-r ū́dhas-aḥ=Ṇī́Ṣ
4.1.26 saṃkhyā́=ávyaya=ād e-r ṆīP
4.1.27 dā́ma(n)=hāyána=ant-āt=ca
4.1.28 an-aḥ=upadhā-opín-aḥ=nya-ará-yām
4.1.29 nítyam saṃjñā́-chándas-oḥ
4.1.30 kévala-māmaká-bhāga-dhéya-pāpá=ápara-samāná=ā́rya-kṛta-su-maṇgalá-bheṣaj-ā́t=ca
4.1.31 rā́tre-s=ca á-Jas-au
4.1.32 antár-vat-pátivat-or nuK
4.1.33 pátyu-r na-ḥ=yajña-saṃ-yog-é
4.1.34 vibhāṣā sá-pūrva-sya
4.1.35 nítya-ṃ sa-pátnī=ādi-ṣu
4.1.36 pūtá-krato-r ai ca
4.1.37 vṛṣā́-kapi=agní-kusitá-kúsīdā-nām udā́tta-ḥ
4.1.38 mánor au vā
4.1.39 várṇ-āt=ánudātt-āt tá=upadh-āt t-aḥ na-ḥ
4.1.40 anyá-taḥ=Ṇī́Ṣ
4.1.41 Ṣ-IT=gaura=ādi-bhyaḥ
4.1.42 jā́napada-kuṇḍá-góṇa-sthála-bhā́ja-nāgá-kālá-nī́la-kuśá-kā́muka-kábar-āt vṛ́tti=ámatra=ā-vápana=á-kṛtrimā-śrāṇā́-sthaúlya-várṇa=án-ā-cchādana=ayo-vikārá-maithuna=icchā́-keśa-veśé-ṣu
4.1.43 śóṇ-āt prā́-ām
4.1.44 vā=uT-aḥ=guṇa-vácan-āt
4.1.45 bahú=ādi-bhyas=ca
4.1.46 nítya-ṃ chándas-i
4.1.47 bhúv-as=ca
4.1.48 puṃ-yog-ā́t=ākhyā́-yām
4.1.49 índra-váruṇa-bhavá-śarvá-rudrá-mṛḍá-himá=áraṇya-yáva-yávana-mātulá-ācāryā́-ṇām ānuK
4.1.50 krī-t-ā́t káraṇa-pūrv-āt
4.1.51 Kt-ā́t alpa=ākhyā́-yām
4.1.52 bahuvrīhé-s=ca=ánta=udātt-āt
4.1.53 á-svāṇga-pūrva-pad-āt=vā
4.1.54 svāṇg-ā́t=ca=upa-sárj-an-āt=á-aṃyoga=padh-āt
4.1.55 nā́sikā=udára=/ oṣṭha-jáṇghā-dánta-kárṇa-śṛ́ṇg-āt=ca
4.1.56 ná kroḍa=ādi-bahv-aC-aḥ
4.1.57 sahá-náÑ-víd-ya-m-āna-pūrv-āt
4.1.58 nakhá-múkh-āt saṃjñā́-yām
4.1.59 dīrgha-jihv-ī́ ca=chándas-i
4.1.60 dík-pūrva-pad-āt ṆīP
4.1.61 vā́h-aḥ
4.1.62 sakhī́=a-śiśv-ī́=iti bhāṣā́-yām
4.1.63 jā́te-r á-strī-viṣay-āt=á-ya=upadh-āt
4.1.64 pāká-kárṇa-parṇá-púṣpa-phála-mū́la-vā́la=uttara-pad-ā́t=ca
4.1.65 iT-aḥ=manuṣya-jāté-ḥ
4.1.66 ū́Ṇ uT-aḥ
4.1.67 bāhú=ant-āt saṃjñā́-yām
4.1.68 paṇgó-s=ca
4.1.69 ūrú-uttara-pad-āt=aúpamy-e
4.1.70 sáṃ-hita-śaphá-lákṣaṇa-vāmá=āde-s=ca
4.1.71 kádru-kamaṇḍalv-os=chándas-i
4.1.72 saṃjñā́-yām
4.1.73 śārṇgaravá=ādi=aÑ-aḥ=ṆīN
4.1.74 yaṆ-as=Cā́P
4.1.75 ā́vaṭy-āt=ca
4.1.76 taddhit-ā́ḥ
4.1.77 yū́n-as tí-h
4.1.78 áṆ-iÑ-or án-ārṣay-or gurú=pottamay-os=ṢyáṆ gotr-é
4.1.79 gotra=avayav-ā́t
4.1.80 kraúḍi=ādi-bhyas=ca
4.1.81 daíva-yajñi-śaúci-vṛkṣi-sā́tya-m-ugri-kā́ṇṭhe-viddhi-bhyaḥ=nya-tará-syām
4.1.82 sámarthā-nām pratham-ā́t=vā
4.1.83 prā́g dīvyat-aḥ=áṆ
4.1.84 aśva-patí=ādi-bhyas=ca
4.1.85 díti=áditi-ādityá-páti=uttara-pad-āt Ṇyá-ḥ
4.1.86 útsa-ādi-bhyaḥ=aÑ
4.1.87 strī́-púṃsā-bhyām naÑ-snaÑ-au bhávan-āt
4.1.88 dvigó-r luK=án-apaty-e
4.1.89 gótr-e=á-luK=aC-i
4.1.90 yū́n-i luK
4.1.91 phaK-phiÑ-or anya-tará-syām
4.1.92 tá-sya=ápatya-m
4.1.93 éka-ḥ=gotr-é
4.1.94 gotr-ā́t=yū́n-i=á-striy-ām
4.1.95 aT-aḥ=iÑ
4.1.96 bāhú=ādi-bhyas=ca
4.1.97 su-dhātú-r akaṆ ca
4.1.98 gotr-é kuñja=ādi-bhyas=CpháÑ
4.1.99 naḍá=ādi-bhyaḥ pháK
4.1.100 hárita=ādibhyaḥ=aÑ-aḥ
4.1.101 yaÑ=iÑ-os=ca
4.1.102 śarád-vat-śunaká-darbh-ā́t bhṛ́gu-vatsá=āgrāyaṇé-ṣu
4.1.103 dróṇa-párvata-jīvant-ā́t=nya-ará-yām
4.1.104 án-ṛṣi=ānantary-e bidá=ādibhyaḥ=aÑ
4.1.105 gargá=ādibhyaḥ=yaÑ
4.1.106 mádhu-babhrv-ór brāhmaṇá-kaúśike-ṣu
4.1.107 kapí-bodh-ā́t=āṇgiras-é
4.1.108 vataṇḍ-āt=ca
4.1.109 luK striy-ā́m
4.1.110 aśva=ādibhyaḥ pháK
4.1.111 bharg-ā́t traígart-e
4.1.112 śivá=ādibhyaḥ=áṆ
4.1.113 á-vṛddhā-bhyaḥ=nadī́-mā́nuṣī-hyaḥ=án-āmikā-hyaḥ
4.1.114 ṛ́ṣi=andhaká-vṛṣṇí-kúru-bhyas=ca
4.1.115 mātú-r uT saṃkhyā́-sám=bhadrá-pūrvā-yāḥ
4.1.116 kanyā̀-yāḥ kanī́na ca
4.1.117 vikarṇá-śuṇgá-chagal-ā́t vatsá-bharádvāja=átri-ṣu
4.1.118 pīlā́-yāḥ=vā
4.1.119 ḍháK ca maṇḍū́k-āt
4.1.120 strī-bhyáḥ=ḍháK
4.1.121 dvy-áC-aḥ
4.1.122 iT=as=ca=án-iÑ=aḥ
4.1.123 śubhrá=ādi-bhyas=ca
4.1.124 vikarṇá-kuśī́tak-āt kā́śyap-e
4.1.125 bhruv-áḥ=vuK ca
4.1.126 kalyāṇī́=ādī-nām inaṆ
4.1.127 kulaṭā́-yāḥ=vā
4.1.128 caṭakāyāḥ=airáK
4.1.129 godhā́-yāḥ=ḍhráK
4.1.130 āráK udīc-ā́m
4.1.131 kṣudrā́-bhyaḥ=vā
4.1.132 pitṛ-ṣva-ús=chaṆ
4.1.133 ḍháK-i lopa-ḥ
4.1.134 mātṛ-ṣvas-ús=ca
4.1.135 cátuṣ-pād-bhyaḥ=ḍhaÑ
4.1.136 gṛṣṭí=ādi-bhyas=ca
4.1.137 rā́ja(n)-śvásur-āt=yàT
4.1.138 kṣatr-ā́t gha-ḥ
4.1.139 kúl-āt kha-ḥ
4.1.140 á-pūrva-pad-āt=anya-tará-syām yÀt=ḍhakaÑ-au
4.1.141 mahā-kul-ā́t=aÑ-khaÑ-au
4.1.142 dúṣ-kul-āt ḍháK
4.1.143 svás-us=cha-ḥ
4.1.144 bhrā́t-ur vyàT=ca
4.1.145 vyaN sapátn-e
4.1.146 revátī=ādi-bhyaḥ=ṭháK
4.1.147 gotra-stríy-āḥ kútsan-e Ṇá ca
4.1.148 vṛddh-ā́t=ṭhaK sauvīré-ṣu bahulám
4.1.149 phe-s=cha ca
4.1.150 phā́ṇṭāhṛti-mimatā-bhyām Ṇá-phiÑ-au
4.1.151 kúru=ādi-bhyaḥ=Ṇyá-ḥ
4.1.152 sénā=anta-lákṣaṇa-kārí-bhyas=ca
4.1.153 udīc-ā́m iÑ
4.1.154 tiká=ādi-bhyaḥ phiÑ
4.1.155 kaúsalya-kārmāryā́-bhyāṃ ca
4.1.156 áṆ-aḥ=dvy-áC-aḥ
4.1.157 udīc-ā́m vṛddh-ā́t=á-gotr-āt
4.1.158 vākina=ādī-nām kuK ca
4.1.159 putrá=ant-āt=anya-tará-syām
4.1.160 prā́c-ām á-vṛddh-āt phiN bahulám
4.1.161 máno-r jā́t-au aÑ-yàT-au ṣuK ca
4.1.162 ápatyam paútra-prabhṛti gotrám
4.1.163 jī́vat-i tu váṃśy-e yúvā
4.1.164 bhrā́tar-i ca jyā́yas-i
4.1.165 vā=anyá-smin sá-piṇḍ-e sthávira-tare jī́vat-i
4.1.166 vṛddhá-sya ca pūjā́-yām
4.1.167 yū́n-as=ca kutsā́-yām
4.1.168 jana-pada-śabd-ā́t kṣatríy-āt=aÑ
4.1.169 sālveyá-gā́ndhāri-bhyāṃ ca
4.1.170 dvi=áC-magádha-kaliṇga-sūramas-āt=áṆ
4.1.171 vṛddhá=iT-kosala=ajād-ā́t=ÑyaṆ
4.1.172 kúru-n-ādi-bhyaḥ=Ṇyá-ḥ
4.1.173 sālva=avayavá-pratyágratha-kalakūṭá=aśmak-ā́t=iÑ
4.1.174 té tad-rāj-ā́ḥ
4.1.175 kamboj-āt=luK
4.1.176 striy-ā́m avanti-kunti-kúru-bhyas=ca
4.1.177 aT-as=ca
4.1.178 ná prā́cya-bhárga=ādi-yaudheyá-ādi-hyas=a
4.2.1 t-éna ra-kt-áṃ rāg-ā́t
4.2.2 lākṣā́-rocanā́-(śákala-kardám-)āt ṭháK
4.2.3 nákṣatr-eṇa yuk-tá-ḥ kālá-ḥ
4.2.4 luP=á-viśeṣ-e
4.2.5 saṃjñā́-yām śrávaṇa-aśvatthā́-bhyām
4.2.6 dvaṃdv-ā́t=cha-ḥ
4.2.7 dṛṣ-ṭá-ṃ sā́ma
4.2.8 kále-r ḍháK
4.2.9 vāmádev-āt=ḌyàT=Ḍy-aú
4.2.10 pári-vṛ-ta-ḥ=rátha-ḥ
4.2.11 pāṇḍu-kambalā́t=íni-ḥ
4.2.12 dvaípa-vaíyāghr-ā́t=aÑ
4.2.13 kaumār-á=á-pūrva-vacan-e
4.2.14 tá-tra=úd-dhṛ-ta-m ámatre-bhyaḥ
4.2.15 sthaṇḍil-āt śayitár-i vrat-é
4.2.16 sáṃ-s-kṛ-ta-m bhakṣ-ā́ḥ
4.2.17 śū́la=ukh-ā́t=yàT
4.2.18 dádhn-aḥ=ṭháK
4.2.19 udaśvít-aḥ=anya-tará-syām
4.2.20 kṣīr-ā́t=ḍhaÑ
4.2.21 sā́=a-smín paurṇamāsī́=iti (saṃjñā́-yām)
4.2.22 āgrahāyaṇī́=aśvatth-ā́t=ṭháK
4.2.23 vibhāṣā phālgunī́-srávaṇā-kārttikī́-caitrī́-bhyaḥ
4.2.24 sā́=a-syá devá-tā
4.2.25 ká-sya iT
4.2.26 śukr-ā́t=ghaN
4.2.27 apó-náptṛ=apā́ṃ-náptṛ-bhyāṃ gha-ḥ
4.2.28 cha ca
4.2.29 mahendr-ā́t=gha=áṆ-au ca
4.2.30 sóm-āt=ṬyáṆ
4.2.31 vāyú=ṛtú-pitṛ́=úṣas-aḥ=yàT
4.2.32 dyā́vā-pṛthivī́-śúnāsī́ra-marútvat=agnī́-ṣóma-vā́stoṣ-páti-gṛha-medh-ā́t=cha ca
4.2.33 agné-r ḍháK
4.2.34 kālé-bhyaḥ=bhava-vát
4.2.35 mahā-rājá-proṣṭha-pad-ā́t=ṭhaÑ
4.2.36 pitṛvyà-mātulá-mātāmahá-pitāmah-ā́ḥ
4.2.37 tá-sya sam-ūhá-ḥ
4.2.38 bhikṣā́=ādi-bhyaḥ=áṆ
4.2.39 gotrá=ukṣá(n)=úṣṭra=urabhra-rā́jan-rājanyà-rāja-putrá-vatsá-manuṣyà=aj-ā́t=vuÑ
4.2.40 kedār-āt=yaÑ=ca
4.2.41 ṭhaÑ kavacín-as=ca
4.2.42 brāhmaṇá-māṇavá-vā́ḍav-āt=yaN
4.2.43 grā́ma-jána-bándhu-sahāyé-bhyas=taL
4.2.44 án-udātt-āde-r aÑ
4.2.45 kháṇḍika=ādi-bhyas=ca
4.2.46 cáraṇe-bhyaḥ=dharma-vát
4.2.47 á-citta-hastí(n)-dhenó-s=ṭháK
4.2.48 kéśa=áśvā-bhyāṃ yaÑ=ch-au=anya-tará-syām
4.2.49 pā́śa=ādi-bhyaḥ=yá-ḥ
4.2.50 khála-gó-ráth-āt
4.2.51 íni-trá-kaṭyáC-as=ca
4.2.52 viṣayá-ḥ=deś-é
4.2.53 rājanyà=ādi-bhyaḥ=vuÑ
4.2.54 bhaúriki=ādi-aíṣukāri=ādi-bhyaḥ vidhaL=bhaktaL-au
4.2.55 sá-ḥ=a-syá=ādí-r iti=chándas-aḥ pragāthé-ṣu
4.2.56 saṃ-grām-é pra-yój-ana-yod-dhṛ́-bhyaḥ
4.2.57 tád a-syā́m pra-hár-aṇa-m iti krīḍā́-yām Ṇá-ḥ
4.2.58 GHaÑ-aḥ sā́=a-syā́m kriyā́=iti Ña-ḥ
4.2.59 tád ádhīte tád véda
4.2.60 krátu=ukthá=ādi-sū́tra=nt-āt=ṭháK
4.2.61 kráma=ādi-bhyaḥ=vuN
4.2.62 anu-brāhmaṇ-ā́t=ínī-ḥ
4.2.63 vasantá=ādi-bhyaḥ=ṭháK
4.2.64 proktā́t=luK
4.2.65 sū́tr-āt=ca ká=upadh-āt
4.2.66 chándas=brāhmaṇā́-n-i ca tád-viṣayā-ṇi
4.2.67 tád a-smín ás-ti=iti deś-é tán-nāmn-i
4.2.68 t-éna nír-vṛt-ta-m
4.2.69 tá-sya ni-vās-á-ḥ
4.2.70 á-dūra-bhava-s=ca
4.2.71 o-r aÑ
4.2.72 matO-s=ca bahu=áC=aṇg-āt
4.2.73 bahu=áC-aḥ kū́pe-ṣu
4.2.74 udák ca vípāś-aḥ
4.2.75 sáṃ-kala=ādi-bhyas=ca
4.2.76 strīṣú sauvīrá-sālvá-prā́k-ṣu
4.2.77 suvā́stu=ādi-bhyaḥ=áṆ
4.2.78 roṇī
4.2.79 kA=upadh-āt=ca
4.2.80 vuÑ-chaṆ-ká-ṭháC=ilá-sá-ini-rá-ḍhaÑ-Ṇyá-yá-pháK-phiÑ-iÑ-Ñya-káK-ṭháK-aḥ arīhaṇa-kṛśā́śva=ṛ́/ sya-kúmuda-kāśá-tṛ́ṇa-prekṣā́-áśma(n)-sákhi-sáṃ-kāśa-bála-pakṣá-kárṇa-sutaṃ-gamá-pragadín-varāhá-kúmuda=ādi-bhyaḥ
4.2.81 janapad-é luP
4.2.82 varaṇā́=ādi-bhyas=ca
4.2.83 śárkarā-yāḥ=vā
4.2.84 ṭháK-ch-au ca
4.2.85 nady-ā́m matUP
4.2.86 mádhu=ādi-bhyas=ca
4.2.87 kúmuda-naḍá-vetasé-hyaḥ=ḌmatUP
4.2.88 naḍá-śā́d-āt=ḌvaláC
4.2.89 śíkhā-yāḥ=valáC
4.2.90 utkará=ādi-bhyas=cha-ḥ
4.2.91 naḍá=ādī-nāṃ kuK ca
4.2.92 śéṣ-e
4.2.93 rāṣṭrá=avāra-pār-ā́t=gha=kh-au
4.2.94 grā́m-āt=yá-khaÑ-au
4.2.95 káttri=ādi-bhyas=ḍhakaÑ
4.2.96 kúla-kukṣí-grīvā́-hyas=śvá(n)=así=alaṃ-āré-ṣu
4.2.97 nadī́=ādi-bhyas=ḍháK
4.2.98 dakṣiṇā́-paścā́t-purás-as=tyáK
4.2.99 kāpiśy-ā́s=ṢphaK
4.2.100 ranko-r á-manuṣye=áṆ ca
4.2.101 dyú-prā́c=ápāc=ú dac-pratī́c-áḥ=yàT
4.2.102 kanthā-yās=ṭháK
4.2.103 várṇ-au vuK
4.2.104 ávyay-āt tyaP
4.2.105 aiṣámas=hyás=śvás-aḥ=nya-ará-yām
4.2.106 tī́ra-rū́pya=uttarapad-āt aÑ-Ñ-au
4.2.107 dík-pūrva-pad-āt=á-saṃjñā-yam Ña-ḥ
4.2.108 madré-bhyaḥ=aÑ
4.2.109 udīcya-grām-ā́t=ca bahu=áC-aḥ=ánta=udātt-āt
4.2.110 prasthá=uttara-pada=paladī́=ādi-ká=padh-āt=áṆ
4.2.111 káṇva=ādi-bhyaḥ=gotr-é
4.2.112 iÑ-as=ca
4.2.113 ná dví=aC-aḥ prācya-bharaté-ṣu
4.2.114 vṛddh-ā́t=cha-ḥ
4.2.115 bhávat-as=ṭháK=chaS-au
4.2.116 kāśí=ādi-bhyas=ṭhaÑ-Ñiṭh-au
4.2.117 vāhīka-grāmé-bhyas=ca
4.2.118 vibhāṣā=uśīnáre-ṣu
4.2.119 o-r deś-é ṭhaÑ
4.2.120 vṛddh-ā́t prā́c-ām
4.2.121 dhánva(n)=yá=upadh-at=vuÑ
4.2.122 prasthá-purá-váha=nt-āt=ca
4.2.123 rá=upadha=īT-oḥ prā́c-ām
4.2.124 janapadá-tad-avadhy-ós=ca
4.2.125 á-vṛddh-āt=ápi bahu-vacana-viṣay-ā́t
4.2.126 kaccha=agní-váktra-varttá=ttara-pad-āt
4.2.127 dhūmá=ādi-bhyas=ca
4.2.128 nágar-āt kútsana-prā́vīṇyay-oḥ
4.2.129 áraṇy-āt=manuṣy-è
4.2.130 vibhāṣā kúru-yugandharā́-bhyām
4.2.131 madrá=vṛ́jy-oḥ kaN
4.2.132 ká=upadh-āt=áṆ
4.2.133 kaccha=ādi-bhyas=ca
4.2.134 manuṣyà-tát-sthay-or vuÑ
4.2.135 á-padāt-au sālv-ā́t
4.2.136 go-yavāgv-ós=ca
4.2.137 gárta=uttara-pad-āt=cha-ḥ
4.2.138 gaha=ādi-bhyas=ca
4.2.139 prā́c-āṃ káṭa=āde-ḥ
4.2.140 rā́jñ-aḥ ka ca
4.2.141 vṛddh-ā́t=aka=iká=ant -āt khá=upadh-āt
4.2.142 kanthā-palada-nágara-grā́ma-hradá=uttara-pad-āt
4.2.143 párvat-āt=ca
4.2.144 vibhāṣā=á-manuṣy-e
4.2.145 kṛkaṇa--parṇ-ā́t bharádvāj-e
4.3.1 yuṣmád-asmád-or anya-tará-syām khaÑ=ca
4.3.2 tá-smin=áṆ-i ca yuṣmā́ka=asmā́k=au
4.3.3 távaka-mámak-au=eka-vacan-é
4.3.4 árdh-āt=yàT
4.3.5 para=ávara=adhamá=uttamá-pūrv-āt=ca
4.3.6 dík-pūrva-pad-āt=ṭhaÑ=ca
4.3.7 grā́ma-janapadá=eka-deś-āt=aÑ-ṭhaÑ-u
4.3.8 mádhy-āt má-ḥ
4.3.9 á sām-prati-k-é
4.3.10 dvīp-ā́t=anu-samudr-ám yaÑ
4.3.11 kāl-ā́t=ṭhaÑ
4.3.12 śrāddh-é śarád-aḥ
4.3.13 vibhāṣā róga-ātapáy-oḥ
4.3.14 níśā-prádoṣā-bhyāṃ ca
4.3.15 śvás-as tuṬ ca
4.3.16 saṃ-dhí+vélā=ādi=ṛtú-nákṣatre-hyaḥ=áṆ
4.3.17 prāvṛ́ṣ-aḥ=éṇya-ḥ
4.3.18 varṣā́-bhyas=ṭháK
4.3.19 chándas-i ṭhaÑ
4.3.20 vasant-ā́t=ca
4.3.21 hemant-ā́t=ca
4.3.22 sarvá-tra=áṆ ca ta-lopá-s=ca
4.3.23 sāyám=cirám=pr/_ ahṇ-e=pragé=ávyaye-hyaḥ Ṭyu-ṬyuL-au tu-Ṭ ca
4.3.24 vibhāṣā pūrvāhṇá=aparāhṇā́ -bhyām
4.3.25 tá-tra jā-tá-ḥ
4.3.26 prāvṛ́ṣ-as=ṭhaP
4.3.27 saṃjñā́-y-āṃ śarád-aḥ=vuÑ
4.3.28 pūrvāhṇá=aparāhṇá== ārdrā́=mū́la-prádoṣa=avaskar-ā́t=vuN
4.3.29 path-áḥ pántha ca
4.3.30 amāvāsyā̀-y-āḥ=vā
4.3.31 á ca
4.3.32 síndhu=apakarā́-bhyām kaN
4.3.33 áṆ=aÑ-au ca
4.3.34 śráviṣṭhā-phálgunī=anurādhā́== svātí-tiṣyà-púnarvasu-hásta-víśākhā=áṣāḍhā-bahul-ā́t=luK
4.3.35 sthā́na=anta-go-śālá-khara-śāl-ā́t=ca
4.3.36 vatsa-śālā́=abhijít=a/ sva-yúj=śatá-hiṣaj-aḥ=vā
4.3.37 nákṣatre-bhyaḥ=bahulám
4.3.38 kṛ-tá-lab-dhá-krī-tá-kúśal-āḥ
4.3.39 prāya-bhavá-ḥ
4.3.40 upa-jānú=upa-karṇá=upa-nīvé-s=ṭháK
4.3.41 saṃ-bhū-t-é
4.3.42 kóś-āt=ḍhaÑ
4.3.43 kāl-ā́t sādhú-púṣpyat-pacyá-m-āne-ṣu
4.3.44 up-t-é ca
4.3.45 āśva-yujy-ā́ḥ=vuÑ
4.3.46 grīṣmá-vasant-ā́t=anya-tára-syām
4.3.47 déya-m ṛṇ-é
4.3.48 kalāpí(n)=aśvatthá=yava -bus-ā́t=uN
4.3.49 grīṣmá=avara-sam-ā́t=vuÑ
4.3.50 saṃvatsará=āgra-hāyaṇī́-bhyām ṭhaÑ=ca
4.3.51 vy-ā́-har-a-ti mṛgá-ḥ
4.3.52 tád a-syá soḍhá-m
4.3.53 tá-tra bháva-ḥ
4.3.54 díś=ādi-bhyaḥ=yàT
4.3.55 śarīra=avayav-ā́t=ca
4.3.56 dṛ́ti-kukṣí-kalaśi-vastí=ásti=áher ḍhaÑ
4.3.57 grīvā́-bhyaḥ=áṆ ca
4.3.58 gambhīr-ā́t=Ñya-ḥ
4.3.59 avyayī-bhāv=ā́t=ca
4.3.60 antáḥ-pūrva-pad-āt=ṭhaÑ
4.3.61 grā́m-āt pári=ánu-pūrv-āt
4.3.62 jihvā-mūlá=aṇgúle-s=cha-ḥ
4.3.63 várga=ant-āt=ca
4.3.64 á-śabd-e yàT-kh-au=nya-tará-syām
4.3.65 kárṇa-lalā́ṭ-āt kaN alaṃ-kār-é
4.3.66 tá-sya vy-ā-khyā́n-e=iti ca vy-ā-khyā-ávya-āmn-aḥ
4.3.67 bahu=áC=aḥ=ánta=udā tt-āt=ṭhaÑ
4.3.68 krátu-yajñé-bhyas=ca
4.3.69 adhy-āyé-ṣu=éva=ṛ́ṣe-ḥ
4.3.70 pauroḍāśá-puroḍāś-ā́t=ṢṭhaN
4.3.71 chándas-aḥ=yàT=áṆ-au
4.3.72 dvy-áC=ṛT=brāhmaṇá== ṛ́c-prathamá=adhvará-puraṣ-cáraṇa-nāmākhyāt-ā́t ṭhaK
4.3.73 áṆ ṛg-ayaná=ādi-bhyaḥ
4.3.74 tá-taḥ=ā-ga-tá-ḥ
4.3.75 ṭháK=āya-sthāné-bhyaḥ
4.3.76 śuṇḍika=ādi-bhyaḥ=áṆ
4.3.77 vidyā́-yóni-saṃ-bandhe-bhyaḥ=vuÑ
4.3.78 ṛT=as=ṭhaÑ
4.3.79 pitúr yàT=ca
4.3.80 gotr-ā́t=aṇka-vát
4.3.81 hetú-manuṣyè-bhyaḥ=anya-tará-syām rū́pya-ḥ
4.3.82 máyaṬ=ca
4.3.83 prá-bhav-a-ti
4.3.84 vidūr-āt=Ñya-ḥ
4.3.85 tád gácch-a-ti páthi(n)-dūtáy-oḥ
4.3.86 abhi-níṣ-krām-a-ti dvā́r-am
4.3.87 adhi-kṛ́-t-ya kṛ-t-é granth-é
4.3.88 śiśu-krandá-yama-sabhá-dvaṃdvá=indra-jananá=ādi-bhyas=cha-ḥ
4.3.89 sá-ḥ=a-syá ni-vāsá-ḥ
4.3.90 abhi-jána-s=ca
4.3.91 āyudha-jīví-bhyas=cha-ḥ párvat-e
4.3.92 śaṇḍika=ādi-bhyaḥ=Ñya-ḥ
4.3.93 síndhu-takṣa-śilā́=ādi-hyaḥ=áṆ=aÑ-u
4.3.94 tūdī-śalātura-varmatī-kūcavār-āt ḍháK-chaṆ-ḍhaÑ-yáK-aḥ
4.3.95 bhák-ti-ḥ
4.3.96 á-citt-āt á-deśa-kāl-āt=ṭháK
4.3.97 mahārāj-ā́t=ṭhaÑ
4.3.98 vāsudevá=árjunā-bhyām vuN
4.3.99 gotrá-kṣatríya=ākhye-hyaḥ=ahulám vuÑ
4.3.100 jana-padín-āṃ jana-pada-vát sárvaṃ jana-pad-éna samāná-śabdā-nām bahu-vacan-é
4.3.101 t-éna prókta-m
4.3.102 tittirí-vara-tantu-kháṇḍika=ukh-ā́t=cha-Ṇ
4.3.103 kā́śyapa-kaúśikā-bhyām ṛ́ṣi-bhyām Ṇíni-ḥ
4.3.104 kalāpi(n)=vaísampāyana=nte-āsi-hyas=ca
4.3.105 purāṇa-pro-ktéṣu brāhmaṇa-alpé-ṣu
4.3.106 śaúnaka=ādi-bhyas=chándas-i
4.3.107 kaṭhá-cárak-āt=luK
4.3.108 kalāpín-aḥ=áṆ
4.3.109 chagalín-aḥ=ḍhínuK
4.3.110 pā́rāśarya-śilāli-bhyām bhikṣu-naṭa-sūtráy-oḥ
4.3.111 karmanda-kṛśā́śv-āt=íni-ḥ
4.3.112 t-éna=éka-dik
4.3.113 tási-s=ca
4.3.114 úras-aḥ=yàT=ca
4.3.115 úpa-jñā-t-e
4.3.116 kṛ-t-é granth-é
4.3.117 saṃjña-y-ām
4.3.118 kúlāla=ādi-bhyaḥ=vuÑ
4.3.119 kṣudrā́-bhramará-vaṭara-pādap-ā́t=aÑ
4.3.120 tá-sya=idám
4.3.121 ráth-āt=yàT
4.3.122 páttra-pūrv-āt=aÑ
4.3.123 páttra=adhvaryú-pariṣa/d-as=ca
4.3.124 halá-sī́r-āt=ṭháK
4.3.125 dvaṃdv-ā́t=vuN vairá-maíthunikay-oḥ
4.3.126 gotrá-cáraṇ-āt=vuÑ
4.3.127 saṃghá=aṇká-lákṣaṇe-ṣu=aÑ-yaÑ-iÑ-ām áṆ
4.3.128 śākal-ā́t=vā
4.3.129 chandogá=aukthiká-yājñiká-bahv-ṛcá-naṭ-ā́t=Ñya-ḥ
4.3.130 ná daṇḍa-māṇavá=ante-vāsí-ṣu
4.3.131 raivatiká=ādi-bhyas=cha-ḥ
4.3.132 kaupiñjalá-hāsti-pad-ā́t=áṆ
4.3.133 ātharvaṇiká-sya=ika-lopas=ca
4.3.134 tá-sya vi-kār-á-ḥ
4.3.136 bilvà=ādi=bhyyaḥ=áṆ
4.3.137 k/a=upadhāt=ca
4.3.138 trápu-játu-n-oḥ ṣuK
4.3.139 o-r aÑ
4.3.140 án-udātta=ādes=ca
4.3.141 palāśá=ādi-bhyaḥ=vā
4.3.142 śamy-ā́-s=ṬlaÑ
4.3.143 máyaṬ=vā=etáy-or bhāṣā́-y-ām á-bhakṣyà=ācchā́danay-oḥ
4.3.144 nítyam vṛddhá-śara=ādi-bhyaḥ
4.3.145 gó-s=ca pū́rīṣ-e
4.3.146 piṣṭ-ā́t=ca
4.3.147 saṃjñā́-y-āṃ kaN
4.3.148 vrīhé-ḥ puroḍāś-é
4.3.149 á-saṃjña-y-ām tíla-yávā-bhyām
4.3.150 dvy-áC-as=chándas-i
4.3.151 ná=uT-vát=várdhra-bilv-ā̀t
4.3.152 tāla=ādi-bhyaḥ=áṆ
4.3.153 jātá-rūpe-bhyaḥ pari-mā́ṇ-e
4.3.155 Ñ-IT-as=ca tát-pratyay-āt
4.3.156 krīta-vát parimā́ṇ-āt
4.3.157 úṣṭr-āt=vuÑ
4.3.158 úmā=ū́rṇay-or vā
4.3.159 eṇy-ā́ḥ=ḍhaÑ
4.3.160 gó-páyas-or yàT
4.3.161 dró-s=ca
4.3.162 mā́n-e váya-ḥ
4.3.163 phál-e luK
4.3.164 plakṣá=ādi-bhyaḥ=áṆ
4.3.165 jambv-ā́ḥ=vā
4.3.166 luP ca
4.3.167 harītakī=ādi-bhyas=ca
4.3.168 kaṃsī́ya-paraśavyày-or yaÑ=aÑ=au luK ca
4.4.1 prā́k=váhate-s=ṭháK
4.4.2 t-éna dī́v-ya-ti khán-a-ti jáy-a-ti ji-tá-m
4.4.3 sáṃ-s-kṛ-ta-m
4.4.4 kulattha-ká=upadh-āt=áṆ
4.4.5 tár-a-ti
4.4.6 go-pucch-ā́t=ṭhaÑ
4.4.7 naú-dvy-áC-as=ṭhaN
4.4.8 cár-a-ti
4.4.9 ā-karṣ-ā́t=ṢṭhaL
4.4.10 parpá=ādi-bhyas=ṢṭhaN
4.4.11 śva-gaṇ-ā́t=ṭhaÑ=ca
4.4.12 vétana=ādi-bhyaḥ=jī́v-a-ti
4.4.13 vasná-kraya-vikray-ā́t=ṭhaN
4.4.14 ā́-yudh-āt=cha ca
4.4.15 hár-a-ti=ut-saṇgá=ādi-bhyaḥ
4.4.16 bhástrā=ādi-bhyas=ṢṭhaN
4.4.17 vibhāṣā vivadhá-v_jvadh-ā́t
4.4.18 áṆ kū́ṭilikā-y-āḥ
4.4.19 nír-vṛt-t-e=akṣa-dyūtá=ādi-bhyaḥ
4.4.20 Ktre-r maP=nítya-m
4.4.21 apa-mí-t-ya-yācitā́-bhyāṃ káK=kaNau
4.4.22 sáṃ-sṛṣ-ṭ-e
4.4.23 cūrṇ-āt=íni-ḥ
4.4.24 lavaṇ-ā́t=luK
4.4.25 mudg-ā́t=áṆ
4.4.26 vy-áñjan-air úpa-sik-t-e
4.4.27 ójas=sáhas=ámbhas-ā várt-a-te
4.4.29 pari-mukhá-ṃ=ca
4.4.30 prá-yacch-a-ti garhyà-m
4.4.31 kús_jda-daśa=ekādaś-ā́t ṢṭhaN=ṢṭháC-au
4.4.32 úñch-a-ti
4.4.33 rákṣ-a-ti
4.4.34 śábda-dardura-ṃ kar-ó-ti
4.4.36 pari-panthá-ṃ=ca tíṣṭh-a-ti
4.4.37 māthá=uttara-pada-padavī́=anupadá-ṃ dhā́v-a-ti
4.4.38 ā-krand-ā́t=thaÑ ca
4.4.39 padá=uttara-pada-ṃ gṛh-ṇā́-ti
4.4.40 prati-kaṇṭhá=ártha=lal/_ ama-ṃ ca
4.4.41 dhárma-ṃ cár-a-ti
4.4.42 prati-path-ám é-ti ṭhaN=ca
4.4.43 samavāyā́-n sam-á-vaiti
4.4.44 pari-ṣád-aḥ=Ṇyá-ḥ
4.4.45 sénā-y-āḥ=vā
4.4.46 saṃjñā́-y-āṃ lalā́ṭa-kukkuṭy-aú páśy-a-ti
4.4.47 tá-sya dharm-yà-m
4.4.48 áṆ máhiṣī=ādi-bhyaḥ
4.4.49 ṛT-aḥ=aÑ
4.4.50 ava-kray-á-ḥ
4.4.51 tád a-syá páṇya-m
4.4.52 lavaṇ-ā́t=ṭhaÑ
4.4.53 kiśara=ādi-bhyas=ṢṭhaN
4.4.54 śalālu-n-aḥ=anya-tarás-syām
4.4.55 śílpa-m-
4.4.56 maḍḍuka-jharjar-āt=áṆ=nya-tará-syām
4.4.57 pra-hár-aṇa-m
4.4.58 paraśvadh-āt=ṭhaÑ ca
4.4.59 śaktí-yaṣṭy-ór īkáK
4.4.60 ásti-nā́sti-diṣṭá-m matí-ḥ
4.4.61 śī́la-m
4.4.62 cháttra=ādi-bhyaḥ=Ṇá-ḥ
4.4.63 kárma=adhy-áyan-e vṛt-tá-m
4.4.64 bahu=áC-pūrva-pad-āt=ṭháC
4.4.65 hi-tá-m bhakṣā́-ḥ
4.4.66 tád a-smaí d_j-yá-te ní-yuk-ta-m
4.4.67 śrāṇā́-māṃsa=odan-ā́t=ṬiṭhaN
4.4.68 bhak-t-ā́t=áṆ=anya-tará-syām
4.4.69 tá-tra ní-yuk-ta-ḥ
4.4.70 agāra=ant-āt=ṭhaN
4.4.71 adhy-āy-ín-i=á-deśa-kāl-āt
4.4.72 kaṭhiná=anta-pra-stār-á-saṃ-thā́ne-ṣu vy-áva-ar-a-ti
4.4.73 ní-kaṭ-e vás-a-ti
4.4.74 ā-vas-áth-āt=ṢṭhaL
4.4.75 prā́k=hi-t-ā́t=yàT
4.4.76 tád váh-a-ti rátha-yugá-prāsaṇgá-m
4.4.77 dhúr-aḥ=yàT=ḍháK-au
4.4.78 kha-ḥ sarva-dhur-ā́t
4.4.79 eka-dhur-ā́t=luK ca
4.4.80 śakaṭ-āt=áṆ
4.4.81 hala-sī́r-āt=ṭháK
4.4.82 saṃjñā́-y-āṃ jány-āḥ
4.4.83 vídh-ya-ti=á-dhanuṣ-ā
4.4.84 dhána-gaṇá-m lab-dhā́
4.4.85 ánn-āt=Ṇá-ḥ
4.4.86 váśa-ṃ ga-tá-ḥ
4.4.87 padá-m a-smín dṛ́ś-ya-m
4.4.88 mū́la-m a-syá=ā-barhí
4.4.89 saṃjñā́-y-ām dhenuṣyā́
4.4.90 gṛha-patí-nā sáṃ-yuk-t-e Ñya-ḥ
4.4.91 naú-váyas=dhárma-vísa-mū́la-mū́la-sī́tā-tulā́-bhyas=tār-yà-túl-ya-prā́p-ya-vádh-ya=ā-nām-yà-samá-sá-mita-sám-mi-te-ṣu
4.4.93 chándas-o nír-mi-t-e
4.4.94 úrasa-aḥ=áṆ ca
4.4.95 hṛ́daya-sya priy-á-ḥ
4.4.96 bándh-an=e ca=ṛ́ṣ-au
4.4.97 matá-jána-hal-ā́t káraṇa-jalpá-kárṣe-su
4.4.98 tá-tra sādhū́-ḥ
4.4.99 pratijaná=ādi-bhyḥ khaÑ
4.4.100 bhak-t-ā́t=Ṇá-ḥ
4.4.101 pari-ṣád-aḥ=Ṇyá-ḥ
4.4.102 kathā́-ādi-bhyas=ṭháK
4.4.103 guḍá=ādi-bhyas=ṭhaÑ
4.4.105 sabhā́-y-āḥ=yá-ḥ
4.4.106 ḍha-s=chandas-i
4.4.107 sa-mān-a-tīrth-é vās-ī́
4.4.108 sa-māna=udar-é śay-itá-s=ó ca=udātta-ḥ
4.4.109 sódar-āt=yá-ḥ
4.4.110 bháv-e chándas-i
4.4.111 pā́thas=nadī́-bhyām ḌyáṆ
4.4.112 veśantá-himávad-bhyām áṆ
4.4.113 srótas-aḥ=vibhāṣā ḌyàT=Ḍy-aū́
4.4.114 sa-garbhá-sa-yūthá-sa-nu-t-ā́t=yaN
4.4.115 túgr-āt=ghaN
4.4.116 ágr-āt=yàT
4.4.117 gha=ch-au ca
4.4.118 samudrá=abhr-ā́t=gha-ḥ
4.4.119 barhíṣ-i dat-tá-m
4.4.120 dūtá-syabhā́ga-kárman-ī
4.4.121 rákṣas=yātū́-n-āṃ hán-an-ī
4.4.122 revátī-jágatī-haviṣyā́-bhyaḥ pra-śás-y-e
4.4.123 ásura-sya svá-m
4.4.124 māyā́-y-ām áṆ
4.4.125 tád-vān ā-sā́m upa-dhā́-n-o mántra=iti íṣṭakā-su luK ca matO-ḥ
4.4.126 aśví-mān áṆ
4.4.127 vayasyā̀-su mūrdh-n-ó matUP
4.4.128 matU=arth-e māsa-tanv-óḥ
4 4.129 mádho-r Ña ca
4.4.130 ójas-aḥ=áhan-i yàT-kh-au
4.4.132 kha ca
4.4.133 pū́rv-aiḥ kṛ-tá-m íni-y-aú ca
4.4.134 ad-bhíḥ sáṃ-s-kṛ-ta-m
4.4.135 sahásr-eṇa saṃ-mit-aū́ gha-ḥ
4.4.136 mat-AU ca
4.4.137 sóma-m árh-a-ti yá-ḥ
4.4.138 máy-e ca
4.4.139 mádho-ḥ
4.4.140 váso-ḥ sam-ūh-é ca
4.4.141 nákṣatr-āt=gha-ḥ
4.4.142 sárva-dev-ā́t tātiL
4.4.143 śivá-śám=áriṣṭa-ya kar-é
4.4.144 bhāv-é ca
[edit] संबंधित कड़ियाँ
- मुखपृष्ठं:संस्कृत
- अष्टाध्यायी
- Astadhyayi (Wikipedia)
- संस्कृत: अष्टाध्यायी (पाणिनि)
- English: Pāṇini's Aṣṭādhyāyī
- Deutsch: Panini
- Česky: Pánini
