Aṣṭādhyāyī 3
From Wikisource
[edit] adhyāya 3
3.1.1 pratyayáḥ
3.1.2 páraś ca
3.1.3 ādy=ùdāttas ca
3.1.4 ánudattau sUP-P-IT-au
3.1.5 gup-tij-kit=bhyaḥ saN
3.1.6 mān-badhA-dān-śān-bhyo dīrgháś ca=abhyāsásya
3.1.7 dhā́toḥ kármaṇ-aḥ samāná-kartṛk-āt icchā́yām vā
3.1.8 sUPaḥ=ātmán-aḥ KyáC
3.1.9 kāmyáC ca
3.1.10 upamā́nāt=ācāré
3.1.11 kárt-úḥ KyáṆ sā-lopáś=ca
3.1.12 bhṛśá=ādibhyaḥ=bhuví=\ 'a-Cveḥ lópaś ca haL-aḥ
3.1.13 lóhita=ādi-Ḍā́C=bhyaḥ KyáṢ
3.1.14 kaṣṭā́-ya krámaṇe
3.1.15 kármaṇ-aḥ=romantha-tapó-bhyāṃ vartí-cár-oḥ
3.1.16 bāṣpá=ū́ṣmā-bhyām ud-vámane
3.1.17 śábda-vairá-kalahá=abhrá-káṇva-meghé-hyaḥ káraṇe
3.1.18 sukhá=ādibhyaḥ kartṛ-védanāyām
3.1.19 námas=várivas=citráṆ-aḥ KyáC
3.1.20 púccha-bhāṇḍa-cīvarā́t=ṆiṆ
3.1.21 muṇḍa-miśrá-slakṣṇá-lavaṇá-vratá-vástra-hala-kala-kṛtá-tū́stebhyaḥ=ṆíC
3.1.22 dhā́tor éka=aCaḥ=háL-ādeḥ kriyā-sam-bhi-hāré yáṆ
3.1.23 nítyaṃ kaúṭilye gátau
3.1.24 lupa-sada-cárÁ-jápÁ-jábhA-dahÁ-daśÁ-g_ṛ-bhyo bhāva-garhā́yām
3.1.25 satyāpa-pā́śa-rūpá-vī́ṇā-tū́la-ślóka-sénā-lóma(n)=tváca=várma(n) =várṇa-cūrṇa-cur=ādibhyo ṆíC
3.1.26 hetumát-i ca
3.1.27 kaṇḍū=ādibhyo yáK
3.1.28 gup/U-dhū́pÁ-vícchi-páṇi-páni-bhya ā́yaḥ
3.1.29 ṛter ī́yaṆ
3.1.30 kámer ṆíṆ
3.1.31 ā́ya=ādayaḥ=ā́rdhad hātuke vā
3.1.32 sáN=ādi=antāḥ=dh/_ atav-aḥ
3.1.33 syá-tā́sī lṚ-lÚṬ-oḥ
3.1.34 siP=bahuláṃ lEṬ-i
3.1.35 kā́s-pratyayā́t=ā́m=á-mantre lIṬ-i
3.1.36 iC=ādeś ca gurumátaḥ=án-ṛcch-aḥ
3.1.37 dáyÁ=áyA=ā́s -aś ca
3.1.38 úṣÁ-vídÁ-jā́gṛ-bhyaḥ=nyatarásyām
3.1.39 bhī-hrī-bhṛ-huv-āṃ Ślu-vát=ca
3.1.40 kṛÑ ca=ánu-pra-yuj-ya-te lIṬ-i
3.1.41 vid-ā́ṃ=kur-v-ántu=iti=anyatarásyām
3.1.42 abhy-ut-sād-ay-ām=pra-jan-ay-ām-ci-kay-ā́m-ram-ay-ā́m+ákaḥpāv-ay-ā́ṃ+kri-yāt-vid-ā́m+akrann iti=chándssi
3.1.43 Cli lUṆ-i
3.1.44 Cleḥ siC
3.1.45 śaL-aḥ=íK=upadh-āt=án-iṬ-aḥ Ksa-ḥ
3.1.46 śliṣ-aḥ=ā-líṇgane
3.1.47 ná dṛś-aḥ
3.1.48 Ṇí-śri-dru-sru-bhyaḥ kartári CaṆ
3.1.49 vibhāṣā dheṬ-śvy-oḥ
3.1.50 gúpeś chándasi
3.1.51 ná=ūn-áy-a-ti-dhvan-áy-a-ti=el-áy-a-ti=ard-áy-a-ti-bhyaḥ
3.1.52 ásyati-vákti-khyā́ti-bhyaḥ=aṆ
3.1.53 lipi-sici-hv-aś ca
3.1.54 ātmanepadéṣu=anyatarásyām
3.1.55 puṣ=ādi-dyut-ādi=ḷT=IT-aḥ parasmaipadéṣu
3.1.56 sár-ti-śā́s-ti-ár-ti-bhyaś ca
3.1.57 IR=IT-o vā
3.1.58 j\rlap/_ṛ-stanbhU-mrúcÚ-mlúcÚ-grúcÚ-glúcÚ-glúncÚ-śvi-bhyaś ca
3.1.59 kṛ-mṛ-dṛ-ruhi-bhyaś chándasi
3.1.60 CiṆ té pad-aḥ
3.1.61 dī́pa-jána-budhA-pū́ri-tā́yi-pyā́yi-hyaḥ=nyatarásyām
3.1.62 aC-aḥ karma-kartár-i
3.1.63 duh-aś ca
3.1.64 ná rudh-aḥ
3.1.65 tapaḥ=anutāpé ca
3.1.66 CiṆ bhāva-karmáṇ-oḥ
3.1.67 sā́rvadhātuke yák
3.1.68 kartár-i ŚaP
3.1.69 dív-ādibhyaḥ ŚyaN
3.1.70 vā bhrā́śa-bhlā́śa-bhrámÚ-krámÚ-klámÚ-trási-trúṭi-láṣ-aḥ
3.1.71 yás-aḥ=án-upasargāt
3.1.72 sáṃ-yas-aś ca
3.1.73 su=ādibhyah Śnúḥ
3.1.74 śruv-aḥ śṛ ca
3.1.75 ákṣ-aḥ=anyatarásyām
3.1.76 tanū-karaṇé tákṣ-aḥ
3.1.77 tud-ādibhyaḥ Śá-ḥ
3.1.78 rudh-ādibhyaḥ ŚnáM
3.1.79 tán-ādi-kṛÑ-bhyaḥ=ú-ḥ
3.1.80 dhinvi=kṛṇvy-or a ca
3.1.81 krī-ādibhyaḥ Śnā́
3.1.82 stanbhÙ-stunbhÙ-skanbhÙ-skunbhÙ-skuÑ-bhyaḥ Śnúś ca
3.1.83 haL-aḥ Śn-áḥ ŚānáC=haú
3.1.84 chándas-i ŚāyáC=ápi
3.1.85 vyatyayó bahulám
3.1.86 lIṆ-i=āśíṣ-i=aṆ
3.1.87 karmavát kármaṇ-ā túlya-kriyaḥ
3.1.88 táp-as tápaḥ-karmakasya=evá
3.1.89 ná duhÀ-snú-námām yaK-CiṆ-au
3.1.90 kuṣi-raj-oḥ prā́cām ŚyaN parasmaipadáṃ ca
3.1.91 dhā́to-ḥ
3.1.92 tá-tra=upapadám saptamī-sthám
3.1.93 kṛ́t=á-tiṆ
3.1.94 vā=á-sarūpa-ḥ=á-striyām
3.1.95 kṛ́tyāḥ prā́ṇ ṆvuL-aḥ
3.1.96 tavyàT-távya=anī́yaR-aḥ
3.1.97 aC-aḥ=yàT
3.1.98 pOr aT=upadhāt
3.1.99 śaki-śah-oś ca
3.1.100 gádA-máda-cárÁ-yamaś ca=án-upa-sarge
3.1.101 avadyá-páṇya-varyāḥ garhya-paṇitavya=a-nirodheṣu
3.1.102 váhyam káraṇam
3.1.103 árya-ḥ svāmi(n)=vaiśyayoḥ
3.1.104 upa-sáryā kā́lyā pra-jané
3.1.105 a-jar-yám sáṃ-gatam
3.1.106 vad-aḥ sUP-i KyaP ca
3.1.107 bhuv-ó bhāvé
3.1.108 han-as ta ca
3.1.109 éti-stu-sās=vṛ-dṛ-juṣ-aḥ KyaP
3.1.110 ṛ́T=upadh-āt=ca=a-kḷ́pi-cṛte-ḥ
3.1.111 ī ca khan-aḥ
3.1.112 bhṛÑ-aḥ=á-saṃjñāyām
3.1.113 mṛje-r vibhāṣā
3.1.114 rājasū́ya-sū́rya-mṛṣódya-rúcya-kúpya-kṛṣṭapácya=avyathyā́ḥ
3.1.115 bhíd-ya=úddh-yau nadé
3.1.116 púṣ-ya-sídh-yau nákṣatre
3.1.117 vipū́ya-vinī́ya-jítyāḥ múñja-kalká-háliṣu
3.1.118 práti=ápi-bhyām graheś chándas-i
3.1.119 padá=ásvairi(n)-bāhyā́-paksyèṣu ca
3.1.120 vibhāṣā kṛ-vṛ́ṣoḥ
3.1.121 yúg-yam ca páttre
3.1.122 amāvasyàT=anyatarásyām
3.1.123 chándas-i niṣṭarkyà-devahū́ya-praṇī́ya=unnī́ya=ucchíṣya-márya-stáryā-dhvárya-khányà-khānyà-devayájyā-āpṛ́cchya-pratiṣī́vya-brahmavādyà-bhāvyà-stāvyà=upacāyya-pṛḍā́ni
3.1.124 ṛ-haL-or ṆyàT
3.1.125 o-r ā́vaśyake
3.1.126 ā́-su-yu-vapi-rápi-lápi-trápi-cámaś ca
3.1.127 ānāyyàḥ=á-nitye
3.1.128 praṇāyyàḥ=á-saṃ-matau
3.1.129 pāyyà-sāṃ-nāyyà-ni-kāyyà-dhāyyā́ḥ mā́na-hávis=nivāsá-sāmidhenī́-ṣu
3.1.130 krátau kuṇḍa-pā́y-ya-saṃ-cāyyaù
3.1.131 agnaú pari-cāy-yà=upa-cāy-yà-samūhyā̀ḥ
3.1.132 cit-yá=agni-cit-yé ca
3.1.133 ṆvuL-tṛ́C-au
3.1.134 nándi-gráhi-pacá=ādibhyaḥ Lyu-Ṇíni-áC-aḥ
3.1.135 iK=upadha=jñā-prī-kir-aḥ Ká-ḥ
3.1.136 āT-aś ca=upasarge
3.1.137 pā-ghrā-dhmā-dheṬ-dṛś-aḥ Śáḥ
3.1.138 án-upasargāt=limpA-vinda-dhār-í-pār-í-vedí-ud-ej-í-cet-í-sāt-í-sāh-í-hyaś ca
3.1.139 dá-dā-ti=dá-dhā-ty-or vibhāṣā
3.1.140 jvál-iti=kás-antebhyaḥ=Ṇáḥ
3.1.141 śyā-āT=vyadhÁ=ā́-sru-sáṃ-sru-áti-iṆ=áva-sā=áva-hṛ-lihÀ-śliṣÁ-śvas-aś ca
3.1.142 du-ny-or án-upasarge
3.1.143 vibhāṣā gráheḥ
3.1.144 gehé Káḥ
3.1.145 śilpín-i ṢvuN
3.1.146 gas thakaN
3.1.147 ṆyuṬ ca
3.1.148 haś ca vrīhí-kāláyoḥ
3.1.149 pru-sṛ-lv-aḥ sam-abhi-hāré vuN
3.1.150 āśíṣ-i ca
3.2.1 kármaṇ-i=áṆ
3.2.2 hvā-vā-amaś ca
3.2.3 āTaḥ=án-upa-sarge Káḥ
3.2.4 sUP-i sthaḥ
3.2.5 tundá-śokáy-oḥ pári-mṛja=ápa-nud-oḥ
3.2.6 pré dā-jñ-aḥ
3.2.7 sám-i khyaḥ
3.2.8 gāpoḥ=ṬáK
3.2.9 hár-a-ter án-ud-yamane=áC
3.2.10 váyas-i ca
3.2.11 āṆ-i tā́c-chīlye
3.2.12 árh-aḥ
3.2.13 stámba-kárṇay-oḥ rámi-jáp-oḥ
3.2.14 śam-í dhā́t-oḥ saṃjñā́-y-ām
3.2.15 adhikáraṇe śeteḥ
3.2.16 cáreś Ṭáḥ
3.2.17 bhikṣā́-śenā=ādā́ye-ṣu ca
3.2.18 púras=agrátas=ágre-ṣu sart-eḥ
3.2.19 pū́rv-e kartár-i
3.2.20 kṛÑ-aḥ=hetú-tā́cchīlya-ā́nulomye-ṣu
3.2.21 dívā-vibbhā́-níśā-prabhā́-bhā́s-kārá=ánta=án-anta=ādí-bahú-nāndī́-kím-lípi-líbi-balí-bhákti-kartṛ́-citrá-kṣétra-saṃkhyā́-jaṇghā́-bāhú-áhan=yád=tád=dhánus=áruṣ-ṣu
3.2.22 kármaṇ-i bhṛ́t-au
3.2.23 ná śábda-slóka-kalahá-gāthā́-vaíra-cā́ṭu-sū́tra-mántra-padé-ṣu
3.2.24 stambá-śákṛt-or iN
3.2.25 hárateḥ=dṛti-nātháy-oḥ paśaú
3.2.26 phale-gráh-ir-ātmam-bháriś ca
3.2.27 chándas-i vánÁ-sánÁ-rákṣi-máth-ām
3.2.28 ejéḥ KHáŚ
3.2.29 nā́sikā-stánay-oḥ=dhmā-dheṬ-oḥ
3.2.30 nāḍī́-muṣṭy-óś ca
3.2.31 ud-i kū́l-e ruji-vah-oḥ
3.2.32 váha=abhr-é lih-aḥ
3.2.33 parimā́ṇ-e pac-aḥ
3.2.34 mitá-nakh-é ca
3.2.35 vidhú=áruṣ-oḥ=tud-aḥ
3.2.36 á-sūrya-lalā́ṭay-oḥ-dṛśi-tap-oḥ
3.2.37 ugra-m-paśy-á=ira-m-mad-á-pāṇi-ṃ-dhamā́ḥ
3.2.38 priyá-váś-e vad-aḥ KHáC
3.2.39 dviṣátt-páray-os=tāpéḥ
3.2.40 vāc-í yama-ḥ=vrat-é
3.2.41 púr=sárvay-oḥ dār-í-sáh-oḥ
3.2.42 sarvá-kū́la=abhrá-kárīṣe-ṣu káṣ-aḥ
3.2.43 meghá=ṛ́ti-bhayé-ṣu kṛÑ-aḥ
3.2.44 kṣéma-priyá-madré-é áṆ ca
3.2.45 ā́śit-e bhúv-aḥ káraṇa-bhāváy-oḥ
3.2.46 saṃjñā́ yām bhṛ-t_ṛ=vṛ-ji-dhār-í-śahi-tapi-dam-aḥ
3.2.47 gam-aś ca
3.2.48 ánta=áty-anta=adhva(n)-dūra-pārá-sarvá-án-ante-ṣu Ḍá-ḥ
3.2.49 āśíṣ-i han-aḥ
3.2.50 áp-e kléśa-támas-oḥ
3.2.51 kumārá-śīrṣáy-oh=Ṇíni-ḥ
3.2.52 lakṣaṇ-é jāyā́-páty-oḥ=ṬáK-
3.2.53 á-manuṣya-kartṛk-e ca
3.2.54 śákt-au hastí(n)=kapāṭay-oḥ
3.2.55 pāṇi-gh-á-tāḍa-gh-aú śilpín-i
3.2.56 āḍhyá-subhága-sthūlá-palitá-nagná=andhá-priyé-ṣu Cví=rthe-ṣu=á-Cvau kṛÑ-aḥ káraṇ-e KHyuN
3.2.57 kartár-i bhúv-aḥ KHiṣṇúC-KHukaÑ-au
3.2.58 spṛś-aḥ=án-udak-e KviN
3.2.59 ṛtv-íj=dadhṛ́ṣ=sráj=díś=uṣṇíh=áñcU=yuji-krúñc-āṃ ca
3.2.60 tyád-ādi-ṣu dṛś-aḥ=án-ālocane KaÑ ca
3.2.61 sád=sū-dviṣÁ-drúhÁ-duhÀ-yujA-vídÁ-bhida-chida-jí-nī-rā́j-ām upasargé=ápi KviP
3.2.62 bhaj-aḥ=Ṇvi-ḥ
3.2.63 chándas-i sáh-aḥ
3.2.64 vah-aś ca
3.2.65 kavyá-púrīṣa-purīṣyè-ṣu ÑyuṬ
3.2.66 hávy-e=án-antaḥ-pādam
3.2.67 jánA-sánÁ-khána-kráma-gam-o viṬ
3.2.68 ad-aḥ=án=anne
3.2.69 kravy-é ca
3.2.70 duh-aḥ KaP=gha-ś ca
3.2.71 mántre śveta-vah-a-uktha-śás=puro-ḍāś-o ṆviN
3.2.72 av-e yaj-aḥ
3.2.73 viC=up-e chandas-i
3.2.74 āT-aḥ maniN=KvaniP-vaniP-aś ca
3.2.75 anyé-bhyaḥ=ápi dṛś-yánte
3.2.76 KviP ca
3.2.77 sth-aḥ Ká ca
3.2.78 sUPy á-jāt-au Ṇíni-s tā́cchily-e
3.2.79 kartár-i=upa-mā́n-e
3.2.80 vrat-é
3.2.81 bahulám ā́bhīkṣṇy-e
3.2.82 man-aḥ
3.2.83 ātma-mān-é KHaŚ=ca
3.2.84 bhūt-é
3.2.85 káraṇ-e yaj-aḥ
3.2.86 kármaṇ-i han-aḥ
3.2.87 bráhm(n)-bhrūṇá-vṛtré-ṣu KviP
3.2.88 bahulám chandas-i
3.2.89 sú-kárma(n)-pāpá-mántra-púṇye-su kṛÑaḥ
3.2.90 sóm-e suÑ-aḥ
3.2.91 agn-aú ce-ḥ
3.2.92 kármaṇ-i=agni=ākhyā́-yām
3.2.93 kármaṇ-i=iniḥ=ví-kriy-aḥ
3.2.94 dṛśe-ḥ KvaniP
3.2.95 rā́jan-i yudh-i-kṛÑ-aḥ
3.2.96 sah-é ca
3.2.97 saptamy-ā́m jáne-r Ḍáḥ
3.2.98 pañcamy-ā́m á-jāt-au
3.2.99 upa-sarg-é ca saṃjñā́-yām
3.2.100 án-au kármaṇ-i
3.2.101 anyé-ṣu=ápi dṛś-yá-te
3.2.102 niṣṭhā́
3.2.103 su-yaj-or ṆvaniP
3.2.104 jī́r-ya-te-r atṚN
3.2.105 chándas-i lIṬ
3.2.106 lIṬ-aḥ KānáC=vā
3.2.107 KvásU-s=ca
3.2.108 bhāṣā́-yām sáda-vasÁ-śruv-aḥ
3.2.109 upey-i-vā́n=anāś-vā́n=anūcānás-s=ca
3.2.110 lUṆ
3.2.111 án-adya-tane lAṆ
3.2.112 abhijñā-vacané lṚṬ
3.2.113 ná yád-i
3.2.114 vibhāṣā sā́kāṇkṣ-e
3.2.115 parókṣ-e lIṬ
3.2.116 ha-śáśvat-or lAṆ ca
3.2.117 praśn-é ca=ā-sanna-kāl-é
3.2.118 lAṬ sm-e
3.2.119 á-parokṣ-e ca
3.2.120 nan-aú pṛṣṭa-prati-vacan-é
3.2.121 ná-nv-ór vibhāṣā
3.2.122 pur-í lUṆ ca=á-sm-e
3.2.123 vártamān-e lAṬ
3.2.124 lAṬ-aḥ ŚátṚ-ŚanáC-au=á-rathamā-amāna=dhi-araṇ-é
3.2.125 sam-bódhan-e ca
3.2.126 lákṣaṇa-hetv-óḥ kriyā́-yāḥ
3.2.127 t-au SAT
3.2.128 pūṆ-yaj-oḥ ŚānaN
3.2.129 tā́cchīlya-vayovacaná-śákti-ṣu CānaŚ
3.2.130 iṆ=dhāry-óḥ ŚátṚ=ṛcchriṇ-i
3.2.131 dviṣ-aḥ=a-mítr-e
3.2.132 suÑ-aḥ=yajña-saṃ-yog-é
3.2.133 árh-aḥ pūjā́-yām
3.2.134 ā́-kve-ḥ tác-chīla-tád-dharma-tát-sādhu-kārí-ṣu
3.2.135 tṛN
3.2.136 álaṃ-kṛÑ-nir-ā́-kṛÑ-prá-jana=út-pacA=út-pata=ún-mada-rúci-ápa-trapa-vṛ́tU-vṛ́dhU-sáhA-cárÁ iṣṇúC
3.2.137 Ṇé-ś chándas-i
3.2.138 bhúv-aś ca
3.2.139 glā́-jí-sthaś ca Ksnú-ḥ
3.2.140 trási-gṛ́dhi-dhṛ́ṣi-kṣip-eḥ Knú-ḥ
3.2.141 śam-iti=aṣṭā-bhyáḥ GHínuṆ
3.2.142 sáṃ-pṛca=ánu-rudha=ā́Ṇ-yamÁ=ā́Ṇ-yasa-pári-sṛ-sáṃ-sṛjÁ-pári-devi-sáṃ-jvarÁ=pári-kṣipÁ-pári-vadÁ-pári-dahÁ-pári-muhÁ-duṣÁ-dviṣÁ-drúhÁ-duhÁ-yuja-ā́-krīḍa-ví-vica-tyajÁ-rájÀ-bhajÀ=áti-carÁ=ápa-carÁ=ā́-muṣÁ=abhy-ā́-han-aś ca
3.2.143 v-aú káṣÁ-lásÁ-kátthA-srámbh-aḥ
3.2.144 áp-e ca láṣ-aḥ
3.2.145 pr-é lápÁ-sṛ-dru-mátha-vádÁ-vas-aḥ
3.2.146 nínda-hiṃsa-kliśA-khā́da-ví-nāśa-pári-kliśÁ-pári-raṭÁ-pári-vād-í-vyā́-bhāṣA=asūy-aḥ vUÑ
3.2.147 dev-í-kruś-os=ca=upasargé
3.2.148 cálana-śábda=rth-āt=á-karmak-āt=uC
3.2.149 ánudātta=IT-as=ca háL-āde-ḥ
3.2.150 ju-caṇ-kram-yá-dan-dram-yá-sṛ-gṛdhi-jválÁ-śúcÁ-láṣA-páta-pad-aḥ
3.2.151 krudhÁ-maṇḍá=arthe-bhyas=ca
3.2.152 ná y-aḥ
3.2.153 sū́dA-dī́pa-dī́kṣ-as=ca
3.2.154 láṣA-páta-padA-sthā-bhū́-vṛ́ṣa-hanÁ-káma-gama-ś_ṛ-bhyaḥ=ukaÑ
3.2.155 jálpÁ-bhíkṣA-kuṭṭÁ-luṇṭÁ-vṛṆ-hyḥ=ṢākaN
3.2.156 prá-jo-r íni-ḥ
3.2.157 jí-dṛ-kṣí-ví-śri=iṆ-vámÁ=á-vyathA=abh/y-amA-pári-bhū-prá-sū-bhyas=ca
3.2.158 spṛh-í-gṛh-í-pat-í-dáyi-ní-drā-tándrā-śrád-dhā-bhyaḥ=ālúC
3.2.159 dā-dheṬ-si-śada-sad-aḥ=ú-ḥ
3.2.160 sṛ-ghási=ad-aḥ KmaráC
3.2.161 bhanja-bhā́sa-míd-aḥ=GHuráC
3.2.162 vídi-bhidi-cchide-ḥ KuráC
3.2.163 iṆ-naś-jí-sar-ti-bhyaḥ KvaraP
3.2.164 gá-t-vara-s=ca
3.2.165 jāgu-r ū́ka-ḥ
3.2.166 yajÀ-jápÁ-daś-ām yaṆ-aḥ
3.2.167 nami-kámpi-smi=á-jasa-káma-hiṃsa-dī́p-aḥ=ra-ḥ
3.2.168 saN=ā́-śaṃsa-bhíkṣ-aḥ=ú-ḥ
3.2.169 vind-ú-r icch-ú-ḥ
3.2.170 Kyā́t=chándas-i
3.2.171 ā_t=ṛ-gama-hanÀ-ján-aḥ Kí-Kin-au=lIṬ ca
3.2.172 svapi-tṛṣ-oḥ=nájiṆ
3.2.173 ś_ṛ-vándy-or ā́ru-ḥ
3.2.174 bhiy-aḥ Krú-KlukaN-au
3.2.175 sthā-ī́śA-bhā́sA-písa-kás-aḥ=varáC
3.2.176 y-as=ca yaṆ-aḥ
3.2.177 bhrā́ja-bhā́sa-dhúrvi-dyútA=ūrjí-p_ṛ-ju-grāva-stuv-aḥ KviP
3.2.178 anyé-bhyaḥ=ápi dṛś-yá-te
3.2.179 bhúv-aḥ saṃjñā=ántaray-oḥ
3.2.180 ví-prá-sám-bhyaḥ=Ḍú=á-saṃjñā-yām
3.2.181 dh-aḥ kármaṇ-i ṢṭraN
3.2.182 dāP-nī-śása-yu-yuja-stu-tudÁ-si-sicA-mihÁ-páta-daśÁ-nah-aḥ káraṇe
3.2.183 halá-sūkaráy-oḥ puv-aḥ
3.2.184 ár-ti-lū́-dhū-sū-khána-śahA-cár-aḥ=ítra-ḥ
3.2.185 puv-aḥ saṃjñā́-yām
3.2.186 kartár-i ca=ṛ́ṣi-devatáy-oḥ
3.2.187 ÑI=IT-aḥ Ktá-ḥ
3.2.188 máti-búddhi-pūjā́=arthe-bhyas=ca
3.3.1 úṆ=āday-aḥ=bahulám
3.3.2 bhūt-é=ápi dṛś-yánte
3.3.3 bhaviṣyát-i gami(n)=āday-aḥ
3.3.4 yā́vat-purā́-nipātáy-oḥ=lAṬ
3.3.5 vibhāṣā kadā́-karhy-óḥ
3.3.6 kiṃ-vṛtt-é lipsā́-yām
3.3.7 lip-sya-m-āna-siddh-aú ca
3.3.8 lOṬ=artha-lakṣaṇ-é ca
3.3.9 lIṆ ca=ū́rdhva-mauhūrtik-e
3.3.10 tumuN=ṆvuL-au kriyā́-yām kriyā́-arthā-yām
3.3.11 bhāva-vácanāś ca
3.3.12 áṆ kármaṇ-i ca
3.3.13 lṚṬ śéṣ-e ca
3.3.14 lṚṬ-aḥ SAT=vā
3.3.15 án-adya-tan-e lUṬ
3.3.16 padA-ruja-viśÁ-spṛś-aḥ=GHaÑ
3.3.17 sṛ sthir-é
3.3.18 bhāv-é
3.3.19 á-kartar-i ca kā́rak-e saṃjñā́-yām
3.3.20 parimaṇa=ākhyā́-yām sárve-bhyaḥ
3.3.21 iṆ-as=ca
3.3.22 upasarg-é ruv-aḥ
3.3.23 sám-i yu-dru-duv-aḥ
3.3.24 śri-ṇī-bhúv-aḥ=anyatará-syām
3.3.25 v-aú kṣu-sruv-aḥ
3.3.26 áva=úd-or niy-aḥ
3.3.27 pr-é drú-stu-sruv-aḥ
3.3.28 nís=abhy-óḥ pū-lv-oḥ
3.3.29 ud=ny-or gr-aḥ
3.3.30 k_ṛ dhāny-è
3.3.31 yajñ-é sám-i stuv-aḥ
3.3.32 pr-é str-aḥ=á-yajñ-e
3.3.33 práthan-e v-aú=á-śabd-e
3.3.34 chando-nāmn-í ca
3.3.35 úd-i grah-aḥ
3.3.36 sám-i muṣṭ-aú
3.3.37 pári-ny-ór nī-iṆ-or dyūtá-ábhreṣa-yoḥ
3.3.38 pár-au=án-upa=atyay-e=iṆ-aḥ
3.3.39 ví=úpay-oḥ śete-ḥ pary-āy-é
3.3.40 hasta=ā-dān-é ce-r á-stey-e
3.3.41 nivāsá-cíti-śarīra-upa-sam-ā-dhā́ne-ṣu ādés=ca ka-ḥ
3.3.42 saṃgh-é ca=án-auttarādhary-e
3.3.43 karma-vy-ati-hār-é ṆáC striy-ā́m
3.3.44 abhi-vidh-aú bhāv-é=inuṆ
3.3.45 ā-kroś-é=áva-ny-ór gráh-aḥ
3.3.46 pr-é lipsā́-yām
3.3.47 pár-au yajñ-é
3.3.48 n-aú vṛ dhāny-è
3.3.49 úd-i śráy-a-ti-yaú-ti-pū́-druv-aḥ
3.3.50 vibhāṣā=ā́Ṇ-i ru-pluv-oḥ
3.3.51 áv-e grah-aḥ=varṣa-prati-bandh-é
3.3.52 pr-é vaṇíj-ām
3.3.53 raśm-aú ca
3.3.54 vṛ-ṇó-te-r ā-cchā́dan-e
3.3.55 pár-au bhúv-aḥ=ava-jñān-e
3.3.56 e-r áC
3.3.57 _ṛd-o-r aP
3.3.58 grahÀ-vṛ-dṛ́-nís=ci-gam-aḥ=ca
3.3.59 upasarg-é ad-aḥ
3.3.60 n-aú Ṇá ca
3.3.61 vyadhÀ-jáp-or án-upasarg-e
3.3.62 svánÁ-hás-or vā
3.3.63 yam-aḥ sám-úpa-ní-ví-ṣu
3.3.64 n-aú gádÁ-nádÁ-paṭhÁ-sván-aḥ
3.3.65 kváṇ-aḥ=vī́ṇā-yāṃ=ca
3.3.66 nítyam páṇ-aḥ pari-mā́ṇ-e
3.3.67 mád-aḥ=án=upasarg-e
3.3.68 pra-mad-á-sam-mad-aú harṣ-e
3.3.69 sám-úd-or áj-aḥ paśú-ṣu
3.3.70 akṣé-ṣu gláh-aḥ
3.3.71 pra-jan-é sar-te-ḥ
3.3.72 hv-aḥ sam-pra-sā́raṇaṃ ca ní=abhí=úpa-ví-ṣu
3.3.73 ā́Ṇ-i yuddh-é
3.3.74 ni-pā́n-am ā-hāv-á-ḥ
3.3.75 bhāv-é=án-upa-sarga-sya
3.3.76 han-as=ca vadh-á-ḥ
3.3.77 mū́rt-au ghaná-ḥ
3.3.78 antar-ghan-á-ḥ=deś-é
3.3.79 agāra=eka-deś-é pra-ghaṇ-á=pra-ghāṇ-aú ca
3.3.80 ud-ghan-á-ḥ aty-ā-dhā́na-m
3.3.81 apa-ghan-á-ḥ=áṇga-m
3.3.82 káraṇ-e áyas=ví-drú-ṣu
3.3.83 stamb-é Ká ca
3.3.84 pár-au ghá-ḥ
3.3.85 upa-ghn-á-ḥ ā-śray-é
3.3.86 saṃ-gh-á=ud-gh-aú gaṇá-pra-śaṃsáy-oḥ
3.3.87 ni-gh-á-ḥ=nī́mita-m
3.3.88 ḌU=IT=aḥ=Ktrí-ḥ
3.3.89 ṬU-IT-aḥ=athúC
3.3.90 yajA-yā́ca-yáta-vichÁ-prachÁ-rákṣ-aḥ=náṆ
3.3.91 svap-aḥ=naN
3.3.92 upa-sarg-é GHO-ḥ Kí-ḥ
3.3.93 kármaṇ-i=adhi-káraṇ-e ca
3.3.94 striy-ā́m KtiN
3.3.95 sthā-gā-pā-pac-ām bhāv-é
3.3.96 mántr-e vṛ́ṣa=iṣA-pacA-manA-vídÁ-bhū-vī-rā-ḥ udā́tta-ḥ
3.3.97 ū-tí-yū-tí-jū-tí-sā-tí-he-tí-kīr-táy-as=ca
3.3.98 vrájÁ-yaj-or bhāv-é KyáP
3.3.99 saṃjñā́-yām sám-ajÁ-ní-ṣada-ní-páta-manA-vídÁ-ṣuÑ-śīṆ-bhṛÑ=iṆ-aḥ
3.3.100 kṛÑ-aḥ Śá ca
3.3.101 icch-ā́
3.3.102 á praty-ay-ā́t
3.3.103 guró-s=ca haL-aḥ
3.3.104 Ṣ-IT=bhid-ā́=ādi-bhyaḥ=áṆ
3.3.105 cint-í-pūj-í-kath-í-kumb-í-carc-as=ca
3.3.106 āT=as=ca=upa-sarg-é
3.3.107 Ṇi=ā́sA-sranth-aḥ=yuC
3.3.108 roga=ākhyā́-yāṃ ṆvuL bahulám
3.3.109 saṃjñā́-yām
3.3.110 vibhāṣā=ākhyā́na-pari-praśná-yor iÑ ca
3.3.111 pary-āyá=árha=ṛṇá=ut-pátti-ṣu ṆvuC
3.3.112 ā-kroś-é náÑ-i=áni-ḥ
3.3.113 kṛ́tya-Lyuṭ-aḥ=bahulám
3.3.114 nápuṃsak-e bhāv-é Ktá-ḥ
3.3.115 LyuṬ ca
3.3.116 kármaṇ-i ca y-éna saṃ-spraś-ā́t kart-úḥ śarīra-sukhá-m
3.3.117 káraṇa-adhi-káraṇay-os=ca
3.3.118 púṃs-i saṃjñā́-yām GHá-ḥ prāy-éṇa
3.3.119 go-cará-saṃ-cará-vahá-vrajá=vyaj-á=ā-paṇ-á-ni-gamā́s=ca
3.3.120 áv-e t_ṛ-str-or GHaÑ
3.3.121 haL-as=ca
3.3.122 adhy-āy-á-ny-āy-á-ud-yāv-á-saṃ-hār-á=ā-dhār-á=ā-vayā́s=ca
3.3.123 ud-aṇk-á-ḥ=án-udak-e
3.3.124 jā́l-am ā-nāy-á-ḥ
3.3.125 khán-aḥ=GHá ca
3.3.126 īṣád-dús-sú-ṣu kṛcchrá=ákṛcchra=artheṣu KHaL
3.3.127 kartṛ́-kármaṇ-os=ca bhū́-kṛÑ-oḥ
3.3.128 āT-aḥ=yuC
3.3.129 chándas-i gáty-arthe-bhyaḥ
3.3.130 anyé-bhyaḥ=ápi dṛś-yá-te
3.3.131 vartamāna-sāmīpy-é vartamāna-át=vā
3.3.132 ā-śaṃsā́-yām bhūta-vát=ca
3.3.133 kṣipra-vacan-é lṚṬ
3.3.134 ā-śaṃsā-vacan-é lIṆ
3.3.135 ná=an-adya-tana-vát kriyā-prabandhá-sā́mīpyay-oḥ
3.3.136 bhav-i-ṣyát-i maryādā-acan-é=ávara-smin
3.3.137 kāla-vi-bhāg-é ca=án-aho-rātrā́-ṇām
3.3.138 pára-smin vibhāṣā
3.3.139 lIṆ-nimitt-é lṚṆ kriyā=ati-patt-aú
3.3.140 bhūt-é ca
3.3.141 vā=ā=utá=ápy-oḥ
3.3.142 garhā́-yām lAṬ=ápi-jā́tv-oḥ
3.3.143 vibhāṣā kathám-i lIṆ ca
3.3.144 kiṃ-vṛtt-é lIṆ-lṚṬ-au
3.3.145 an-ava-kḷpti=á-marṣay-or á-kiṃ-vṛtt-e=ápi
3.3.146 kíṃ=kíla=asti=arthé -ṣu lṚṬ
3.3.147 jā́tu-yád-or lIṆ
3.3.148 yát=ca-yátray-oḥ
3.3.149 garhā́-yāṃ ca
3.3.150 citrī-káraṇ-e ca
3.3.151 śéṣ-e lṚṬ=á-yad-au
3.3.152 utá-ápy-oḥ sám-arthay-oḥ=lIṆ
3.3.153 kāma-pra-vedan-é=á-kaccit-i
3.3.154 sam-bhávān-e=álam iti cét siddha=a-prayog-é
3.3.155 vibhāṣā dhā́t-au sam-bhāvana-acan-é=á-yadi
3.3.156 hetú-hetu-mát-or lIṆ
3.3.157 icchā=arthé-ṣu lIṆ-lOṬ-au
3.3.158 samāná-kartṛke-ṣu tumuN
3.3.159 lIṆ ca
3.3.160 icchā́-arthe-bhyaḥ=vibhāṣā várt-a-m-ān-e
3.3.161 vidhí-ni-mántr-aṇa-ā-mántr-aṇa=ádhi=iṣṭa-sam-praś-ná-pra=árth-ane-ṣu lIṆ
3.3.162 lOṬ ca
3.3.163 praiṣá=ati-sargá-prā́pta-kāle-ṣu kṛ́tyās=ca
3.3.164 lIṆ ca=ū́rdhva-mauhurtik-e
3.3.165 sm-e lOṬ
3.3.166 ádhīṣṭ-e ca
3.3.167 kāla-samaya-velā-su tumuN
3.3.168 lIṆ yád-i
3.3.169 arh-é kṛ́tya-tṛ́C-as=ca
3.3.170 ā́vaśyaka=ā́dhamarṇ yay-oḥ=Ṇíni-ḥ
3.3.171 kṛ́tyās=ca
3.3.172 śak-i lIṆ ca
3.3.173 āśíṣ-i lIṆ-lOṬ-au
3.3.174 KtíC=Kt-aú ca saṃjñā́-yām
3.3.175 mā́Ṇ-i lUṆ
3.3.176 sma=uttar-e lAṆ ca
3.4.1 dhātu-sam-bandh-é praty-ayā́ḥ
3.4.2 kriyā-sam-abhi-hār-é lOṬ, lOṬ-aḥ=hí-sv-aú vā ca tá-dhvám-oḥ
3.4.3 sam-uc-cay-é=anya-tará-syām
3.4.4 yathā-vidhí=anu-pra-yog-á-ḥ pū́rva-smin
3.4.5 sam=ut=cay-é sāmānya-vacaná-sya
3.4.6 chándas-i lUṆ-lAṆ-lIṬ-aḥ
3.4.7 lIṆ=arth-e lEṬ
3.4.8 upa-saṃ-vāda=ā-śaṇkay-os=ca
3.4.9 tum=arth-é sé-seN-áse=aseN-Ksé-KaseN+ádhyai=ádhyaiN-Kádhyai-KadhyaiN-Śádhyai-ŚadhyaiN-tavaí-táveṆ-taveN-aḥ
3.4.10 prayaí rohíṣyai a-vyathíṣyai
3.4.11 dṛśé vikhyé ca
3.4.12 śak-i ṆamuL-KamuL-au
3.4.13 ī́śvar-e tosuN-KasuN-au
3.4.14 kṛtya=arth-é tavaí-Ken-Kénya-tvaN-aḥ
3.4.15 ava-cákṣ-e ca
3.4.16 bhāva-láksaṇ-e sthā=iṆ-kṛ-vádi-cári-hu-tami-jáni-bhyas tosuN
3.4.17 sṛpi-tṛd-oḥ KasuN
3.4.18 álam=khálv-oḥ prati-ṣedháy-oḥ prā́cām Ktvā́
3.4.19 udīc-ā́m māṆ-aḥ=vy-atīhār-é
3.4.20 para=avara-yog-é ca
3.4.21 samāná-kartṛkay-oḥ pūrva-kāl-é
3.4.22 ā́bhīkṣṇy-e ṆamuL ca
3.4.23 ná yád-i=án-ā-kāṇkṣ-e
3.4.24 vibhāṣā=ágr-e=prathamá-pū́rve-ṣu
3.4.25 kármaṇ-i=ā-kroś-é kṛÑ-aḥ KHamuÑ
3.4.26 svā́dum-i ṆamuL
3.4.27 anyáthā=evám=kathám=itthám-su siddha=a=rayogá-s=cét
3.4.28 yáthā-táthay-or asūyā-prati-vacan-é
3.4.29 kárman-i dṛśi-víd-oḥ sā́kaly-e
3.4.30 yā́-vat-i vinda-jī́v-oḥ
3.4.31 cárma(n)=udáray-oḥ pūr-é-ḥ
3.4.32 varṣa-pra-māṇ-é=ū-lpa-s=ca=syá=nyátarā́syam
3.4.33 cel-e knop-é-ḥ
3.4.34 ní-mūla-sá-mūlay-oḥ káṣ-aḥ
3.4.35 śuṣ-ká-cūrṇá-rūkṣé-ṣu piṣ-aḥ
3.4.36 sá-mūla=á-kṛta-jīvé-ṣu han-kṛÑ-gráh-ḥ
3.4.37 kár-aṇ-e han-aḥ
3.4.38 snéh-an-e piṣ-aḥ
3.4.39 hást-e várt-í-gráh-oḥ
3.4.40 sv-é puṣ-aḥ
3.4.41 adhi-kár-aṇ-e bandh-aḥ
3.4.42 saṃjñā́-yām
3.4.43 kartr-ór jīvá-púruṣay-or náśi-vah-oḥ
3.4.44 ūrdhv-é śuṣi-pūr-oḥ
3.4.45 upa-mā́n-e kármaṇ-i ca
3.4.46 káṣ-ādi-ṣu yathā-vidhí=nu-pra-yogá-ḥ
3.4.47 úpa-daṃś-as tṛtī́yā-yām
3.4.48 hiṃsā́=arthānāṃ ca sa-māná-artṛkā-ṇām
3.4.49 saptamy-ā́m ca=úpa-pīḍA-rudha-karṣ-aḥ
3.4.50 sam-ā-sátt-au
3.4.51 pra-mā́ṇ-e ca
3.4.52 apa=ā-dā́n-e parīpsā́-yām
3.4.53 dvitī́yā-yāṃ ca
3.4.54 sva=aṇg-é=á-dhruv-e
3.4.55 pari-kliś-yá-m-ān-e ca
3.4.56 viśi-páti-padi-skand-āṃ vy-āp-yá-m-āna-ā-sev-yá-m-ānay-oḥ
3.4.57 ás-ya-ti-tṛṣ-aḥ kriyā=antar-é kālé-ṣu
3.4.58 nā́mn-i=ā́-diśi-gráh-oḥ
3.4.59 avyay-é=á-yathābhipreta=ākhyān-e kṛÑ-aḥ Ktvā́-ṆamuL-au
3.4.60 tiryác-i=apa-varg-é
3.4.61 sva=aṇg-é tas-pratyay-é kṛ-bhv-óḥ
3.4.62 nā́-dhā́-artha-pratyay-e Cví=arth-e
3.4.63 tūṣṇī́m-i bhúv-aḥ
3.4.64 anv-ác-i ā́nu-lomy-e
3.4.65 śaka-dhṛ́ṣÁ-jñā-glā́gháṭA-rabhA-labhA-kráma-sáhA-árhÁ-asti=arthe-ṣu tumuN
3.4.66 pary-āp-ti-vacané-ṣu=alam-arthé-ṣu
3.4.67 kartár-i kṛ́t
3.4.68 bháv-ya-gé-ya-pra-vac-anī́ya=upa-sthān-ī́ya-ján-ya=āplāv-ya=ā-pāt-yā vā
3.4.69 l-aḥ kármaṇ-i ca bhāv-é ca=á-karmake-bhyaḥ
3.4.70 táy-or evá kṛ́tya-Ktá-KHáL-arthāḥ
3.4.71 adi-karmáṇ-i Ktá-ḥ kartár-i ca
3.4.72 gáty=arthā́-karma-ka=śliṣÁ-śīṆ=shthā=/_ asA-vasÁ-jána-ruhÁ-jī́r-ya-ti-bhyaḥ
3.4.73 dāśá-goghn-aú sam-pra-dā́-e
3.4.75 tā́-bhyām anyá-tra=úṆ=āday-aḥ
3.4.76 Ktá-ḥ=adhi-kár-aṇ-e ca dhraúvya-gáti-prati=ava-sā́na=rthe-bhyaḥ
3.4.77 la-sya
3.4.78 tiP-tás-jhi=siP-thás-thá=miP-vás-más=tá=ā́tā m=jha=thā́s-ā́thām-dhvám=íṬ-váhi-máhiṆ
3.4.79 Ṭ-IT-aḥ=ātmanepadā́-nām ṭe-r e
3.4.80 thā́-aḥ=sé
3.4.81 lIṬ-as tá-jhay-or éŚ-iréC
3.4.82 parsmaipadā́-nām ṆaL-átus-ús-thaL-áthus-á-ṆaL-vá-mā́ḥ
3.4.83 víd-aḥ=lAṬ-aḥ=vā
3.4.84 bruv-aḥ pañcā-nā́m ādi-táḥ=āha-ḥ=bruv-aḥ
3.4.85 lOṬ-aḥ=lAṆ-vát
3.4.86 e-r u-ḥ
3.4.87 se-r hí=a-P-IT=ca
3.4.88 vā chándas-i
3.4.89 me-r ni-ḥ
3.4.90 ām eT-aḥ
3.4.91 sa-vā-bhyām va=am-au
3.4.92 āṬ=uttamá-sya P-IT=ca
3.4.93 eT-aḥ=ai
3.4.94 lEṬ-aḥ aṬ-āṬ-au
3.4.95 āT-aḥ=ai
3.4.96 vā=eT-aḥ=anyá-tra
3.4.97 iT-as=ca lópa-ḥ parasmaipadé-ṣu
3.4.98 s-aḥ=uttamá-sya
3.4.99 nítyaṃ Ṇ-IT-aḥ
3.4.100 iT-as=ca
3.4.101 tás-thás-thá-miP-ām tā́m-tám-tá=am-aḥ
3.4.102 lIṆ-aḥ sīyuṬ
3.4.103 yā́suṬ parasipadé-ṣu=dā́tta-ḥ=Ṇ-IT=ca
3.4.104 K-IT=āśíṣ-i
3.4.105 jha-sya raN
3.4.106 íṬ-aḥ=áT
3.4.107 suṬ ti-th-oḥ
3.4.108 jhe-r Jús
3.4.109 sīC=abhyàsta-vídi-bhyas=ca
3.4.110 āT-aḥ
3.4.111 lAṆ-aḥ śākaṭāyaná-sya=evá
3.4.112 dviṣ-as=ca
3.4.113 tiṆ-Ś-IT sā́rvadhātukam
3.4.114 ā́rdhadhātuka-m śéṣa-ḥ
3.4.115 1IṬ ca
3.4.116 lIṆ āśíṣ-i
[edit] संबंधित कड़ियाँ
- मुखपृष्ठं:संस्कृत
- अष्टाध्यायी
- Astadhyayi (Wikipedia)
- संस्कृत: अष्टाध्यायी (पाणिनि)
- English: Pāṇini's Aṣṭādhyāyī
- Deutsch: Panini
- Česky: Pánini
