Aṣṭādhyāyī 1

From Wikisource

Jump to: navigation, search

[edit] adhyāya 1

1.1.1 vṛ́d-dhir āT=aiC
1.1.2 aT=eṆ guṇáḥ
1.1.3 iKo guṇá-vṛd-dhī́
1.1.4 ná dhātulopé=ā́rdhadhātuke
1.1.5 K-Ṇ-ITi ca
1.1.6 dīdhī-vevī=iṬām
1.1.7 haLaḥ=ánantarāḥ saṃyogáḥ
1.1.8 mukha-nāsikā-vácanaḥ=ánunāsikaḥ
1.1.9 túlya=āsya-prayatnam sávarṇam
1.1.10 ná=aC=haLau
1.1.11 īT=ūT-eT=dvivacanam pragṛ́hyam
1.1.12 adáso māt
1.1.13 Śe
1.1.14 nipātá éka=aC=án-āṆ
1.1.15 oT
1.1.16 sambúddhau śā́kalyasya itau=án-ārṣe
1.1.17 uÑaḥ
1.1.18 ũ
1.1.19 īT=ūT-au ca saptamy-arthé
1.1.20 dā-dhā GHU=á-dāP
1.1.21 ādy-antavát=ékasmin
1.1.22 taraP-tamaPau GHAḥ
1.1.23 bahú-gaṇá-vatU-Ḍáti saṃkhyā́
1.1.24 ṣ-ṇ/a=antā ṣaṭ
1.1.25 Ḍáti ca
1.1.26 Ktá-KtávatU niṣṭhā́
1.1.27 sarvá-ādīni sarvanāmā́ni
1.1.28 vibhāṣā dik-samāsé bahuvrīhaú
1.1.29 ná bahuvrīhaú
1.1.30 tṛtīyā-samāse
1.1.31 dvaṃdvé ca
1.1.32 vibhāṣa Jasi
1.1.33 prathamá-caramá-taya=álpa=ardhá-katipayá-némāś ca
1.1.34 pū́rva-pára=ávara=dákṣiṇa=úttara=ápara=ádharāṇi vyavasthā́yām á-saṃjñāyām
1.1.35 svám a-jñāti-dhana=ākhyāyām
1.1.36 ántaram bahiryogá=upasaṃvyā́nayoḥ
1.1.37 svàr-ādi-nipātam ávyayam
1.1.38 taddhitáś ca á-sarva-vibhaktiḥ
1.1.39 kṛ́t=m=éC=antaḥ
1.1.40 Ktvā́-tosuN-KasuNāḥ
1.1.41 avayībhāvás=ca
1.1.42 Śi sarvanāma-sthānám
1.1.43 sUṬ á-napuṃsakasya
1.1.44 ná vā=iti vibhāṣā
1.1.45 iK=yaṆaḥ samprasā́raṇam
1.1.46 ādy-antau Ṭa-K-ITau
1.1.47 M-IT=aCaḥ=ántyāt páraḥ
1.1.48 eCa iK=hrasva=ādeśe
1.1.49 ṣaṣṭhī́ sthāné-yogā
1.1.50 sthā́ne=ántara-tamaḥ
1.1.51 ur aṆ rÃ-paraḥ
1.1.52 aLaḥ=ántyasya
1.1.53 Ṇ-ITca
1.1.54 ādéḥ párasya
1.1.55 áneka=aL ŚIT sárvasya
1.1.56 sthānivád ādeśáḥ=án-aL-vidhau
1.1.57 aCaḥ párasmin pūrva-vidhaú
1.1.58 ná pada=antá-dvir-vácana-varé-ya-lopá-svára-sávarṇa=anusvārá-dīrghá-jaS=caR-vidhíṣu
1.1.59 dvir-vácane=aCi
1.1.60 á-darśanaṃ lópaḥ
1.1.61 pratyayásya luK-Ślu-luPaḥ
1.1.62 pratyaya-lopé pratyaya-lakṣaṇám
1.1.63 ná lumatā=áṇgasya
1.1.64 aCaḥ=ántya=ādi ṭi
1.1.65 aLaḥ=ántyāt pū́rva upadhā́
1.1.66 tásmin=iti nírdiṣṭe pū́rvasya
1.1.67 tásmād ity úttarasya
1.1.68 sváṃ rūpáṃ śábdasya=á-śabda-saṃjñā
1.1.69 aṆ uT=it sávarṇasya ca=á-pratyayaḥ
1.1.70 Ta-paras tát-kālasya
1.1.71 ādír ántyena sahá=ITā
1.1.72 yéna vidhís tad-antásya
1.1.73 vṛ́d-dhi-r yásya=aCām ādís tád vṛd-dhám
1.1.74 tyád-ādīni ca
1.1.75 eṆ prācā́m deśé
1.2.1 gāṆ-kuṭādibhyaḥ=á-Ñ-Ṇ-IT=Ṇ-IT
1.2.2 vija iṬ
1.2.3 vibhāṣā=ūrṇoḥ
1.2.4 sā́rvadhātukam a-P-IT
1.2.5 a-saṃyogā́t=lIṬ K-IT
1.2.6 índhi-bhavatibhyāṃ ca
1.2.7 mṛḍÁ-mṛdÁ-gudhÁ-kuṣÁ-kliśA-vadÁ-vasaḥ Krvā́
1.2.8 rúda-vídÁ-múṣÁ-gráhi-svapi-pracchaḥ saN=ca
1.2.9 iKo jhaL
1.2.10 haL-antā́t=ca
1.2.11 lIṆ-siCau=ātmanepadéṣu
1.2.12 us ca
1.2.13 vā gamaḥ
1.2.14 hanaḥ siC
1.2.15 yamo gándhane
1.2.16 vibhāṣā=upayámane
1.2.17 sthā-GHVor iT=ca
1.2.18 ná Ktvā́ sa=iṬ
1.2.19 niṣṭhā́ śīṆ-svidi-midi-kṣvidi-dhṛ́ṣaḥ
1.2.20 mṛṣas titikṣā́yām
1.2.21 úT=upadhāt=bhāvá=ādikarma\ dnór anyatarásyām
1.2.22 pūṆaḥ Ktvā́ ca
1.2.23 na=upadhāt tha-ph=antāt=vā
1.2.24 vánci=lúnci=ṛtas ca
1.2.25 tṛ́ṣi-mṛ́ṣi-kṛśeḥ kā́śyapasya
1.2.26 raLo u=í=upadhāt=hL-ādeḥ saN=ca
1.2.27 ū́-kālaḥ=aC=hrasvá-dīrghá-plutáḥ
1.2.28 aCaś ca
1.2.29 uccaír udā́ttaḥ
1.2.30 nīcaír ánudāttaḥ
1.2.31 samāhāráḥ svaritáḥ
1.2.32 tásya=ādíta udā́ttam ardha-hrasvám
1.2.33 éka-śruti dūrā́t sambúddhau
1.2.34 yajña-karmáṇi=á-japa-nyūṇkha-sāmasu
1.2.35 uccaistarā́ṃ vā vaṣaṭkāráḥ
1.2.36 vibhāṣā chándasi
1.2.37 ná subrahmaṇyā̀yām svaritásya tu=udāttaḥ
1.2.38 deva-brahmaṇor ánudā́ttaḥ
1.2.39 svaritā́t sáṃhitāyām ánudāttānām
1.2.40 udātta-svaritá-parasya sannátaraḥ
1.2.41 ápṛkta éka=aL pratyayáḥ
1.2.42 tatpuruṣaḥ samāná=adhikaraṇaḥ karmadhārayáḥ
1.2.43 prathamā́-nirdiṣṭaṃ samāsá upasárjanam
1.2.44 éka-vibhakti ca=á-ūrva-nipāte
1.2.45 arthavád á-dhātur á-pratyayaḥ prātipadikám
1.2.46 kṛ́t-taddhitá-samāsā́ś ca
1.2.47 hrasvó nápuṃsake prātipadikásya
1.2.48 gó-striyór upasárjanasya
1.2.49 luK taddhita-luKi
1.2.50 iT=goṇyā́ḥ
1.2.51 luPi yuktavát=vyakti-vacané
1.2.52 viśéṣaṇānāṃ ca=á-jāteḥ
1.2.53 tád áśiṣyaṃ saṃjñā-pramāṇatvā́t
1.2.54 lup=yoga=a-prakhyānā́t
1.2.55 yoga-pramāṇé ca tad-abhāvé=á-darśanaṃ syāt
1.2.56 pradhāna-pratyaya=artha-vacanám árthasya=anya-pramāṇatvā́t
1.2.57 kāla=upasarjané ca túlyam
1.2.58 jāty-ākhyā́yām ékasmin bahuvacanám anyatarásyām
1.2.59 asmádo dvāyoś ca
1.2.60 phalgunī-proṣṭhapadā́nāṃ ca nákṣatre
1.2.61 chándasi púnarvasvor ekavacanám
1.2.62 vísākhayos ca
1.2.63 tiṣya-punarvasvór nakṣatra-dvaṃdvé bahuvacanásya dvivacanám nítyam
1.2.64 sárūpāṇām ekaśeṣá eka-vibhaktaú
1.2.65 vṛddhó yū́nā tád=lakṣaṇaś céd-evá viśeṣáḥ
1.2.66 strī́ puṃvát=ca
1.2.67 púmān striyā́
1.2.68 bhrātṛ-putraú svasṛ-duhitṛ́bhyām
1.2.69 nápuṃsakam á-napuṃsakena=ekavát=a=ásya=nyatarásyām
1.2.70 pitā́ mātrā́
1.2.71 śváśuraḥ śvaśrvā́
1.2.72 tyád-ādīni sárvair nítyam
1.2.73 grāmyá-páśu-saṃghéṣu=á-taruṇeṣu strī́
1.3.1 bhū́vādayo dhā́tavaḥ
1.3.2 upadeśé=aC=ánunāsika IT
1.3.3 haL ántyam
1.3.4 ná vibháktau tU-s-mā́ḥ
1.3.5 ādír ÑI-ṬU-ḌAV-aḥ
1.3.6 ṣaḥ pratyayásya
1.3.7 cU-ṭU
1.3.8 la-śa-kU=á-taddhite
1.3.9 tásya lópaḥ
1.3.10 yathā-saṃkhyám anudeśáḥ samā́nām
1.3.11 svariténa=adhikāráḥ
1.3.12 anudātta-Ṇ-ITa ātmanepadám
1.3.13 bhāva-karmáṇoḥ
1.3.14 kartari karma-vyatiare
1.3.15 ná gati-hiṃsā́=arthebhyaḥ
1.3.16 itaretara=anyonyá=upapadāt=ca
1.3.17 nér viśaḥ
1.3.18 pári-ví=avébhyaḥ kriyaḥ
1.3.19 ví-parā́-bhyāṃ je-ḥ
1.3.20 ā́Ṇo daḥ=án-āsya-viharaṇe
1.3.21 krī́ḍaḥ=ánu-sám-páribhyaś ca
1.3.22 sám=áva-prá-víbhyaḥ shtaḥ
1.3.23 prakāśana=stheya=ākhyáyoḥ
1.3.24 údaḥ=án-ūrdhva-karmaṇi
1.3.25 úpāt=mantra-karaṇé
1.3.26 a-karmákāt=ca
1.3.27 úd-víbhyām tapaḥ
1.3.28 ā́Ṇo yama-hanaḥ
1.3.29 sámo gami=ṛ́cchi-pracchi-svárati=árti-śru-vídibhyaḥ
1.3.30 ní-sám-úpa-víhhyo hvaḥ
1.3.31 spardhā́yām ā́Ṇaḥ
1.3.32 gándhana=avakṣépaṇa-sévana-sā́hasikya-pratiyatná-prakáthana=upayogéṣu kṛÑaḥ
1.3.33 ádheḥ prasáhane
1.3.34 véḥ śábda-karmaṇaḥ
1.3.35 akarmákāt=ca
1.3.36 sammā́nana=utsáñjana=ācāryakáraṇa-jñā́na-bhṛtí-vigáṇana-vyayéṣu niyaḥ
1.3.37 kartṛsthé ca=á-śarīre kármaṇi
1.3.38 vṛ́tti-sárga-tā́tyaneṣu krámaḥ
1.3.39 úpa-párābhyām
1.3.40 āṆa udgámane
1.3.41 véḥ pāda-viharaṇé
1.3.42 prá=úpābhyām sám-arthā-bhyām
1.3.43 án-upasargād vā
1.3.44 apahnavé jñaḥ
1.3.45 a-karmákā=ca
1.3.46 sám-prátibhyām án-ā-dhyāne
1.3.47 bhā́sana=upasambhāṣ/_ a-jñāna-yatná-vimatí-upamántraṇeṣu vadaḥ
1.3.48 vyaktávācām samuccā́raṇe
1.3.49 ánor a-karmákāt
1.3.50 vibhāṣā vi-pra-lāpé
1.3.51 ávād graḥ
1.3.52 sámaḥ pratijñā́ne
1.3.53 údaś cáraḥ sa-karmákāt
1.3.54 sámas tṛtī́yā-yuktāt
1.3.55 dā́Ṇás ca sā́ cét=caturty-arthé
1.3.56 úpād yamaḥ sva-karaṇé
1.3.57 jñā-śru-smṛ-dṛśām saNaḥ
1.3.58 ná=ánor jñaḥ
1.3.59 prati=āṆbhyām śruvaḥ
1.3.60 śadeḥ Ś-IT-aḥ
1.3.61 mriyater lUṆ-lIṆoś ca
1.3.62 pūrvavát saNaḥ
1.3.63 ām-pratyayavát kṛÑaḥ=anuprayogásya
1.3.64 pra=upābhyāṃ yujer á-yajña-pātreṣu
1.3.65 sámaḥ kṣṇúvaḥ
1.3.66 bhujaḥ=án-avane
1.3.67 Ṇer áṆau yát kárma Ṇaú cét sá kartā́ ánādhyāne
1.3.68 bhī-smyor hetu-bhayé
1.3.69 gṛ́dhi-vancyoh pralámbhane
1.3.70 liyaḥ sam-mā́nana-śālinī-káraṇayoś ca
1.3.71 mithyópapadāt kṛÑaḥ=abhyāsé
1.3.72 svaritá-Ñ-ITaḥ kartr=abhiprāyé kriyā-phalé
1.3.73 ápād vadaḥ
1.3.74 ṆíCaś ca
1.3.75 sám-úd=ā́Ṇbhyah=amaḥ=á-granthe
1.3.76 án-upasargāt=jñaḥ
1.3.77 vibhāṣā=upapadéna pratīyámāne
1.3.78 śéṣāt kartári parasmaipadám
1.3.79 anu-párābhyāṃ kṛÑaḥ
1.3.80 abhí-práti=átibhyaḥ kṣipaḥ
1.3.81 prā́d vahaḥ
1.3.82 párer mṛṣaḥ
1.3.83 ví-ā́Ṇ-páribhyaḥ=ramaḥ
1.3.84 úpāt=ca
1.3.85 vibhāṣā=a-karmákāt
1.3.86 búdhÁ-yudhA-naśÁ-jána-iṆ-pru-dru-srubhyo Ṇeḥ
1.3.87 nigáraṇa-cálana=arthebhyaḥ
1.3.88 áṆau=a-karmákāt=cittavát-kartṛkāt
1.3.89 ná pā-dámi=ā́Ṇ-yamA-ā́Ṇ-yasa-pári-muha-rúci-nṛ́ti-vadA-vasaḥ
1.3.90 vā KyáṢaḥ
1.3.91 dyudbhyo lUṆi
1.3.92 vṛ́dbhyaḥ sya-saNoḥ
1.3.93 lUṬi ca kḷp-aḥ
1.4.1 ā́ káḍārāt=ékā saṃjñā́
1.4.2 vipratiṣedhé páram kāryàm
1.4.3 yū strī=akhyaú nadī́
1.4.4 ná=iyaṆ=uvṆ-sthānau=á-strī
1.4.5 vā=āmi
1.4.6 ṆIT-i hrasváś ca
1.4.7 śéṣo GHI=á-sakhi
1.4.8 pátiḥ samāsé=evá
1.4.9 ṣaṣṭhī́-yuktaś chándasi vā
1.4.10 hrasvám laghú
1.4.11 saṃyogé gurú
1.4.12 dīrgháṃ ca
1.4.13 yásmāt pratyaya-vidhís tád-ādi pratyayé=áṇgam
1.4.14 sUP-tíṆ=antam padám
1.4.15 naḥ Kyé
1.4.16 S-IT-i ca
1.4.17 sÚ=ādiṣu=á-sarvanamasthāne
1.4.18 y-aCi BHAm
1.4.19 ta-sau matU=arthe
1.4.20 ayasmaya=ādīni chándasi
1.4.21 bahúṣu bahu-vacanám
1.4.22 dvi=ekáyor dvi-vacana=eka-vacané
1.4.23 kā́rake
1.4.24 dhruvám apāyé=apādā́nam
1.4.25 bhī-trā́-arthānām bhaya-hetúḥ
1.4.26 párā-jer á-soḍhaḥ
1.4.27 vā́raṇa=arthānām īpsitáḥ
1.4.28 antardhaú yéna á-darśanam iccháti
1.4.29 ākhyātā́=upayogé
1.4.30 jani-kartúḥ prakṛ́tiḥ
1.4.31 bhuváḥ prabhaváḥ
1.4.32 kármaṇā yám abhi-praíti sá sampradā́nam
1.4.33 rúci=arthānām prīyámāṇaḥ
1.4.34 ślā́gha-hnuṆ-sthā-śapām jñīpsyámānaḥ
1.4.35 dhārér uttamarṇáḥ
1.4.36 spṛhér īpsitáḥ
1.4.37 krudhÁ-druhÁ-ī́rṣyÁ=asūyā́n ām
1.4.38 krudhÁ-druhor úpasṛṣṭayoḥ kárma
1.4.39 rādh-īkṣyor yásya vipraśnáḥ
1.4.40 práti=ā́Ṇbhyāṃ śruváḥ pū́rvasya kartā́
1.4.41 anu-prati-gṛṇaś ca
1.4.42 sā́dhakatamam káraṇam
1.4.43 diváḥ kárma ca
1.4.44 pari-kráyaṇe sampradā́nan anyatárásyām
1.4.45 ādhāráḥ=adhikáraṇam
1.4.46 ádhi-śīṆ-sthā=āsāṃ kárma
1.4.47 abhi-ní-viśaś ca
1.4.48 úpa=ánu=ádhi-ā́Ṇ-asaḥ
1.4.49 kartúr īpsitátamam kárma
1.4.50 tathā-yuktáṃ ca=án-ipsītam
1.4.51 á-kathitaṃ ca
1.4.52 gáti-búddhi-pratyavasā́na=artha-śábda-karma=a-karmákāṇām áṆi kartā́ sá Ṇau
1.4.53 hṛ-kror anyatarásyām
1.4.54 svatantráḥ kartā́
1.4.55 tat-prayojakó hetúś ca
1.4.56 prā́k=iśvarā́t=nipā táḥ
1.4.57 ca=ādayo=á-sattve
1.4.58 prá=ādayaḥ
1.4.59 upasargā́ḥ kriyā-yogé
1.4.60 gátiś ca
1.4.61 ūrī=ādi-Cvi-Ḍā́Caś ca
1.4.62 anukáraṇam ca=án=iti-param
1.4.63 ādará=án-ādarayoḥ sát-ásat-ī
1.4.64 bhū́ṣaṇe=álam
1.4.65 antár á-parigrahe
1.4.66 káṇe-mánas-ī śraddhā-pratīghāté
1.4.67 purás=ávyayam
1.4.68 ástaṃ ca
1.4.69 áccha gáti=artha-vadéṣu
1.4.70 adáḥ=án-upa-deśe
1.4.71 tiráḥ=antardhaú
1.4.72 vibhāṣā kṛÑ-i
1.4.73 upājé=anvājé
1.4.74 sākṣā́t-prabhṛtī́ni ca
1.4.75 án-atyādhāne=úrasi-mánasī
1.4.76 mádhye-padé-nivácane ca
1.4.77 nítyaṃ háste pāṇaú=upayámane
1.4.78 prādhvám bándhane
1.4.79 jīvikā́-upaniṣádau=aúpamye
1.4.80 té prā́g dhā́toh
1.4.81 chándasi páre=ápi
1.4.82 vyávahitāś ca
1.4.83 karma-pravacanīyāḥ
1.4.84 ánur lákṣaṇe
1.4.85 tṛtī́yā=arthe
1.4.86 hīné
1.4.87 úpaḥ=ádhike ca
1.4.88 ápa-párī várjane
1.4.89 ā́Ṇ maryādā-vacané
1.4.90 lákṣaṇa=ittham-bhūtá=ākhyāná-bhāgá-vīpsā́su práti-pári-ánavaḥ
1.4.91 abhír á-bhāge
1.4.92 prátiḥ pratinidhí-pratidā́nayoḥ
1.4.93 ádhi-párī ánarthakau
1.4.94 súḥ pūjā́yām
1.4.95 átir atikrámaṇe ca
1.4.96 ápiḥ padārthá-sambhā́vana=anvavasargá-garhā́-samuccayéṣu
1.4.97 ádhir īśvaré
1.4.98 vibhāṣā kṛÑ-i
1.4.99 laḥ parasmaipadám
1.4.100 táṆ-āmaú=ātmanepadám
1.4.101 tiṆas trī́ṇi trī́ṇi prathamá-madhyamá=uttamā́ḥ
1.4.102 tā́ni=ekavacaná-dvivacaná-bahuvacanā́ni ekaśáḥ
1.4.103 sUpaḥ
1.4.104 vibháktiś ca
1.4.105 yuṣmádi=upapadé samāná=dhikaraṇe sthāníny=ápi madhyamáḥ
1.4.106 prahāsé ca mánya=upapade manyáter uttamá ekavát=ca
1.4.107 asmády uttamáḥ
1.4.108 śeṣé prathamáḥ
1.4.109 páraḥ saṃnikarṣáḥ sáṃhitā
1.4.110 virāmáḥ avasā́nam

[edit] संबंधित कड़ियाँ

  1. Aṣṭādhyāyī
    1. Aṣṭādhyāyī 1
    2. Aṣṭādhyāyī 2
    3. Aṣṭādhyāyī 3
    4. Aṣṭādhyāyī 4
    5. Aṣṭādhyāyī 5
    6. Aṣṭādhyāyī 6
    7. Aṣṭādhyāyī 7
    8. Aṣṭādhyāyī 8

[edit] बाहरी कडियाँ