Дзелавое жыццё (Аверченко)

From Wikisource

Дзелавое жыццё

Азнаёміўшыся з горадам, я вырашыў заняцца справамі. Пазнаўшы, што ўсе дзелавыя людзі збіраюцца ў адмысловым кафэ на Пяры, я пайшоў туды, запатрабаваў кубак кавы і пасеў чакальна за столік — не ці ли яка справа.

На лаўца, як гаворыцца, і звер збяжыць. Да мяне падсеў невядомы спадар, пакалашмаціў мяне па плячу і сказаў:

— Дабрыдзень, спадар пісьменнік. Не пазнаеце мяне?

— Як не пазнаю, — з млявай ветлівасцю запярэчыў я. — Вельмі нават добра пазнаў. Як пажываеце?

— Справы розныя ламаю. А вы?

— Я таксама думаю якім-небудзь справай заняцца.

— Ліры ёсць?

— Крышку ёсць, — пляснуў я сябе па кішэні.

Асоба майго суразмоўцы выказала напружаную ўвагу.

— Гм!.. Што бы мне для вас прыдумаць?.. Гм!.. Ёсць у мяне адно дельце, так… Зрэшты, падзялюся з вамі. Скажыце! Вы ведаеце, колькі важыць баран?

— Які баран? — здзівіўся я.

— Звычайны. Ведаеце, колькі ён важыць?

— А чорт яго ведае. Я дагэтуль пісаў аповяды, а не важыў бараноў.

— Як жа вы не ведаеце вагі барана? — з папрокам сказаў незнаёмец.

— Не прыходзілася. Зрэшты, калі трэба, я як-небудзь на днях… калі будзе вольны час…

— Ну, дык вось! Ведайце жа, што сярэдні баран важыць тры пуду!!!

Я адлюстраваў на сваёй асобе напружанае задавальненне.

— Глядзіце-ка! Хто бы мог падазраваць.

— Так, так… Тры пуду. А вы ведаеце, колькі варта фунт бараніны? Пяцьдзесят піястраў.

— Так… наогул цяпер жыццё вельмі заблыталася… — нявызначана заўважыў я.

— Ну, для разумнага чалавека жыццё простая, як палец. Такім чынам, працягваю. А ці ведаеце вы, колькі варта цэлы баран у Кады-Киое?! Дзесяць лір! Такім чынам — вось вам дзела: вы даеце дваццаць лір і я дваццаць лір — я купляю двух авечак, рэжу іх…

— Не трэба іх рэзаць, — сентыментальна папытаў я. — Яны такія добранькія.

— А як жа інакш мы іх на мяса прадамо? Я іх сам зарэжу, не бойцеся. Такім чынам, на вашы дваццаць лір вы будзеце мець шэсць пудаў авечага мяса, па раздробным кошце — шэсцьдзесят лір!!! Ды шкура ў вашу карысць, ды рогі.

Хоць я дагэтуль рагатых авечак не сустракаў, але гэта была, відавочна, адмысловая мясцовая парода.

Я кіўнуў толавай з выглядам знаўцы:

— Вельмі добрае дельце. А калі загадаеце занесці грошы?

— Так, хоць цяпер! Чым хутчэй, тым лепш. Колькі тут у вас? Роўна дваццаць? Ну, вось і дзякуй. Заўтра раніцай бараны ўжо будуць у нас. Жадаеце, я прывяду іх вам паказаць?

Я затаптаўся.

— Не ведаю, ці зручна гэта… Раптам ні з таго ні з гэтага бараны заходзяць на кватэру… Ды яшчэ мая гаспадыня супраць гэтых старонніх візітаў… Не, лепш іх проста зарэжце. Толькі не мучайце, добра?

Мой новы кампаньён запэўніў, што смерць гэтых нявінных стварэнняў будзе цалкам бязбольная ў лёгкая, як сон, — і, паціснуўшы мне руку, памчаўся з заклапочанай асобай…

З тых часоў мінула 8 дзён. Пакуль я не бачу ні майго кампаньёна, ні бараноў, ні прыбыткі.

Відавочна, з кампаньёнам што-небудзь здарылася…

Часам па начах мяне мучыць сумленне: ці мае рацыю я быў, даручыўшы гэтаму нядужаму чалавеку небяспечную працэдуру забойства бараноў? А што, калі яны па дарозе збеглі ад яго? А што, калі яны перад смерцю ўступілі з ім у дужанне і, раз'юшаныя якая мае быць доляй, разадралі майго беднага кампаньёна?..

* * *

Учора са мной адбыўся дзіўны выпадак: іду па вуліцы — раптам бачу — мой кампаньён насустрач. Я радасна кінуўся да яго.

— Дабрыдзень, галубчык! Ну, што чуваць з баранамі?

Ён здзіўлена зірнуў на мяне:

— Якія бараны? Прабачыце, я вас цалкам не ведаю!

— Як? Ды бо мы жа разам жадалі запрацаваць на баранах?

— Прабачыце, я вас у першы раз бачу. Я часам зарабляю на баранах, але зарабляю адзін.

І, адхіліўшы мяне, ён пайшоў далей.

«Аднак, якое дзіўнае падабенства, — мармытаў я сабе пад нос, выпраўляючы яго поглядам. — Тое ж асоба, той жа голас, і нават на баранах зарабляе, як і той!»

Шмат таямніц захоўвае ў сабе чароўны загадкавы Ўсход.